Türkiye'de Serbest Bölgeler: 19 Bölge, Vergi Avantajları ve Faaliyet Ruhsatı

Hazırlayan: Av. Emre Can SepetçiGüncellendi: 8 dk okuma

Kısaca

Serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesinin parçası olmakla birlikte ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatı bakımından onun dışında sayılan alanlardır (3218 sayılı Kanun m.6). Ticaret Bakanlığı listesine göre 14 ilde 19 serbest bölge faaliyettedir. Bölgede imal edilen ürünlerin yurt dışına, bölge içine veya diğer serbest bölgelere satışından elde edilen kazanç, Avrupa Birliğine tam üyelik yılının sonuna kadar gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadır (geçici m.3).

Serbest bölge nedir ve hangi hukuki rejime tabidir?

Serbest bölge, ihracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek, doğrudan yabancı yatırımı ve teknoloji girişini hızlandırmak amacıyla kurulan, sınırları belirlenmiş özel alanlardır (3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu m.1). Kanunun 6. maddesine göre serbest bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesinin parçasıdır; ancak serbest dolaşımda olmayan eşya bu bölgelere gümrük rejimine tabi tutulmadan konulabilir ve bölgeler ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatı bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edilir. Bu bölgelerde gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz (m.6/2).

Geçici 6. madde, Avrupa Birliğine tam üyeliğe kadar serbest bölgelerin gümrük rejimleri açısından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında, menşe kuralları bakımından ise içinde sayılacağını öngörür. Uygulamada bu, yurt dışından gelen hammadde ve ara malının bölgeye vergisiz girebilmesi, menşe kurallarının ise bölgede üretilen mallar bakımından Türkiye'deki gibi uygulanması demektir.

Serbest bölgelerin yerini ve sınırlarını belirlemeye ve kurulup işletilmesine izin vermeye Cumhurbaşkanı yetkilidir (m.2). Bölgeler kamu kurumlarınca veya yerli ya da yabancı gerçek veya tüzel kişilerce kurulup işletilebilir. Kanun iki temel aktör tanımlar (m.3): bölgeyi işleten işletici ve faaliyet ruhsatı alarak bölgede işyeri bulunan kullanıcı.

Türkiye'de kaç serbest bölge var ve nerede bulunuyor?

Ticaret Bakanlığının 13.03.2026 tarihli listesine göre Türkiye'de 19 serbest bölge bulunmaktadır. Bölgeler ağırlıklı olarak liman ve sanayi merkezlerine yakın konumlanmıştır.

Serbest bölgeİl9903 teşvik bölgesi
Adana-Yumurtalık Serbest BölgesiAdana3
Antalya Serbest BölgesiAntalya1
Avrupa Serbest BölgesiTekirdağ (Çorlu)2
Batı Anadolu Serbest Bölgesiİzmir (Dikili)1
Bursa Serbest BölgesiBursa (Gemlik)1
Denizli Serbest BölgesiDenizli2
Ege Serbest Bölgesiİzmir1
Gaziantep Serbest BölgesiGaziantep3
İstanbul İhtisas Serbest Bölgesiİstanbul1
İstanbul Endüstri ve Ticaret Serbest Bölgesiİstanbul1
İstanbul Trakya Serbest Bölgesiİstanbul1
İzmir Serbest Bölgesiİzmir1
Kayseri Serbest BölgesiKayseri2
Kocaeli Serbest BölgesiKocaeli1
Mersin Serbest BölgesiMersin2
Rize Serbest BölgesiRize3
Samsun Serbest BölgesiSamsun3
Trabzon Serbest BölgesiTrabzon3
TÜBİTAK MAM Teknoloji Serbest BölgesiKocaeli (Gebze)1

Teşvik bölgesi sütunu, bölgenin bulunduğu ilin 9903 sayılı Karar EK-2'deki bölgesini gösterir; serbest bölge içindeki yatırımların teşvik belgesiyle ilişkisi aşağıda ayrıca açıklanmıştır. İllerin genel yatırım profili için il haritasına bakılabilir.

Serbest bölgede hangi faaliyetler yapılabilir ve kimler faaliyet gösterebilir?

Serbest bölgelerde Yüksek Planlama Kurulunca uygun görülen her türlü sınai, ticari ve hizmet faaliyeti yapılabilir (m.4). Uygulamada üretim, alım-satım, depolama, montaj-demontaj ve bakım-onarım gibi faaliyetler ruhsat konusu olarak öne çıkar. Üretici işletmelerin talepleri hariç, fiyat, kalite ve standartlarla ilgili kamu yetkileri serbest bölgelerde uygulanmaz (m.4/2).

Yerli veya yabancı gerçek ya da tüzel kişiler, faaliyet ruhsatı almak kaydıyla serbest bölgede faaliyet gösterebilir (m.5/2). Kanun metninde ruhsat makamı olarak Ekonomi Bakanlığı geçmekle birlikte bu görev bugün Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Ruhsat genellikle iki biçimde kullanılır:

  • Kiracı kullanıcı: Bölgede işleticiye veya başka bir kullanıcıya ait bir yapıyı kiralayarak faaliyet gösterir.
  • Yatırımcı kullanıcı: Kendi üstyapısını inşa eder. Hazinenin özel mülkiyetindeki arazi, arsa ve binalar yatırımcı kullanıcılara kiralanabilir veya bunlar üzerinde 49 yıla kadar irtifak hakkı kurulabilir (m.5/2).

Bölgedeki imar, yapı ve diğer bütün izin ve ruhsatlar bölge müdürlüğünce verilir ve denetlenir (m.5/3). Ruhsatı iptal edilen veya süresi sona eren kullanıcılara, Hazine arazisindeki üstyapının tahliyesi için bir ila altı ay süre verilir (ek m.5).

Yabancı yatırımcı açısından önemli bir ayrıntı, serbest bölgelerde 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanununun uygulanmamasıdır (m.12); yabancı yatırımcı, bölgeye özgü ruhsat rejimine tabidir. Bölge dışında da faaliyet gösterilecekse Türkiye'de ayrı bir şirket kurulması gerekebilir; bkz. şirket kurma rehberi.

Gümrük, dış ticaret ve döviz işlemleri nasıl yürür?

Serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasındaki ticarete dış ticaret rejimi uygulanmaz; serbest bölge ile Türkiye'nin diğer yerleri arasındaki ticaret ise dış ticaret rejimine tabidir (m.8). Başka bir deyişle, bölgeden Türkiye'ye satılan mal Türkiye açısından ithalat, Türkiye'den bölgeye gönderilen mal ise ihracat sayılır ve ihracata bağlı olanaklardan yararlanır (m.6/1). Bedeli 5.000 ABD dolarını geçmeyen Türkiye mahreçli mallar isteğe bağlı olarak ihracat işlemine tabi tutulmayabilir (m.8).

Bölgedeki faaliyetlerle ilgili ödemeler kural olarak dövizle yapılır; Cumhurbaşkanı ödemelerin Türk lirası ile yapılmasına da karar verebilir (m.9). Kullanıcıların tutacağı defter ve belgeler bakımından, Vergi Usul Kanununa bağlı olmaksızın düzenleme yapmaya Maliye Bakanlığı (bugün Hazine ve Maliye Bakanlığı) yetkilidir (m.6/3).

Kanunun 7. maddesi, bölgeye yurt dışından getirilen malların CIF değeri üzerinden binde 1 ve bölgeden Türkiye'ye çıkarılan malların FOB değeri üzerinden binde 9 oranında ücret öngörür. Yatırım ve tesis aşamasında kullanılan mallar, kapasite artırımı için getirilen mallar, fason üretim için getirilen mallar ve 6.2.2004'ten sonra ruhsat alan imalatçılar dışındaki kullanıcıların belirli işlemleri bu ücretten muaftır; Cumhurbaşkanı oranları stratejik veya öncelikli yatırımlar için sıfıra kadar indirebilir (m.7).

Serbest bölgelerin vergi avantajları nelerdir?

Güncel vergi avantajları 3218 sayılı Kanunun geçici 3. maddesinin ikinci fıkrasında yer alır ve Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği yılın vergilendirme döneminin sonuna kadar uygulanır:

AvantajKapsam ve şartDayanak
İmalat kazancı istisnasıBölgede üretim yapan mükelleflerin bölgede imal ettikleri ürünlerin yurt dışına, serbest bölge içine veya diğer serbest bölgelere satışından elde ettikleri kazanç gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadırGeçici m.3/2-a
Hizmet kazancı istisnasıBakım, onarım, montaj, demontaj, elleçleme, ayrıştırma, ambalajlama, etiketleme, test etme ve depolama hizmetlerinin tamamı Türkiye'de yerleşik olmayanlara verilir ve mallar Türkiye'ye girmeden yurt dışına gönderilirse kazanç müstesnadırGeçici m.3/2-a
Ücretlerde gelir vergisi terkiniBölgede üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az %85'ini ihraç eden mükelleflerin personel ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisi terkin edilir; Cumhurbaşkanı oranı %50'ye kadar indirebilirGeçici m.3/2-b
Damga vergisi ve harç istisnasıBölgedeki faaliyetlerle ilgili işlemler ve kâğıtlar damga vergisi ve harçlardan müstesnadırGeçici m.3/2-c
Yeni bölge işleticileriEk m.4'ün yürürlüğünden sonra ilk kez faaliyete geçen bölgelerde işleticilerin işletme kazançları, ilk ruhsattaki süreyle ve en fazla 30 yıl müstesnadırEk m.4

İki önemli sınır vardır. Birincisi, imalat kazancı istisnası Türkiye'ye (iç piyasaya) yapılan satışları kapsamaz: 7524 sayılı Kanunla 1.1.2025'ten itibaren elde edilen kazançlar için istisna yurt dışına satışlarla sınırlanmış, 7577 sayılı Kanunla 1.1.2026'dan itibaren bölge içine ve diğer serbest bölgelere satışlar da kapsama alınmıştır. İkincisi, istisna kâr dağıtımında yapılan vergi kesintisini etkilemez (GVK m.94/6-b ve KVK m.15 ile m.30 uyarınca yapılacak tevkifat saklıdır).

Geçici 3. maddenin birinci fıkrası ise 6.2.2004 tarihinde ruhsatı bulunan eski kullanıcılara, ruhsatlarındaki süreyle sınırlı ve faaliyet ayrımı yapmaksızın kazanç istisnası tanıyan bir geçiş hükmüdür; yeni yatırımcılar için belirleyici olan ikinci fıkradır.

Yurt içi asgari kurumlar vergisi serbest bölge kazancını etkiler mi?

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 7524 sayılı Kanunla eklenen 32/C maddesi, kurumlar vergisinin indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının %10'undan az olamayacağını öngören yurt içi asgari kurumlar vergisi getirmiştir. Ancak aynı maddenin ikinci fıkrasının (c) bendi uyarınca serbest bölge kazanç istisnaları asgari kurumlar vergisi matrahının hesabında düşülür. Bu nedenle geçici m.3 kapsamındaki imalat ve hizmet kazancı istisnası, asgari vergi uygulamasıyla ortadan kalkmaz. Kurumun serbest bölge dışındaki kazançları ise genel kurallara ve asgari vergiye tabidir. Genel çerçeve için Türkiye vergi sistemi rehberine bakınız.

Serbest bölgedeki yatırım teşvik belgesi alabilir mi?

3218 sayılı Kanunun 6. maddesinin dördüncü fıkrası iki durumu ayırır. Kazançları gelir veya kurumlar vergisinden istisna tutulan kullanıcılar, yatırım ve üretim safhalarında Cumhurbaşkanınca belirlenecek vergi dışı teşviklerden yararlanır. Kazançları istisna tutulmayan kullanıcılar ise bu Kanun kapsamında yararlanmadıkları vergi ve vergi dışı teşviklerden ilgili mevzuat çerçevesinde yararlanabilir.

9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar da serbest bölgelere iki özel hüküm ayırır: ihtisas serbest bölgelerinde gerçekleştirilecek yazılım ve bilişim ürünleri üretimi yatırımları, asgari yatırım tutarı şartı aranmaksızın öncelikli yatırım sayılır (m.9/1-n); buna karşılık teşvik belgesi kapsamında serbest bölgelerden kullanılmış komple tesis ithaline izin verilmez (m.23/2). Teşvik sisteminin tamamı için yatırım teşvik sistemi rehberine bakınız.

Serbest bölgede yabancı personel ve iş hukuku nasıl uygulanır?

Serbest bölgelerde faaliyet gösteren işyerlerinde yabancı uyruklu yönetici ve vasıflı personel çalıştırılabilir; esaslar yönetmelikle belirlenir (m.10/1). Sosyal güvenlik bakımından Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatı aynen uygulanır (m.10/2). Bölgelere giriş için verilecek izin belgeleri, görev kartları, ikamet ve çalışma esasları uygulama yönetmeliğine bırakılmıştır (m.13). Yabancı personelin çalışma izni süreçleri için çalışma izni rehberine bakılabilir.

Serbest bölgede faaliyete başlamak için hangi adımlar izlenir?

  1. Bölge ve faaliyet seçimi: Hedef pazar, liman veya karayolu bağlantısı, bölgenin ihtisas alanı ve işletici koşulları karşılaştırılır.
  2. Yer temini: İşletici veya mevcut kullanıcılarla kira görüşmesi yapılır ya da yatırımcı kullanıcı olarak arsa tahsisi talep edilir.
  3. Ruhsat başvurusu: Faaliyet konusu, yatırım ve istihdam planı ile birlikte Ticaret Bakanlığına faaliyet ruhsatı için başvurulur; ruhsatta faaliyet türü ve süresi belirtilir.
  4. Kuruluş ve kayıt: Bölgede faaliyet gösterecek şirket veya şube kurulur, vergi kaydı yapılır; inşaat izinleri bölge müdürlüğünden alınır.
  5. Faaliyet ve raporlama: Bölgeye giriş ve çıkışlar bölge müdürlüğü ve gümrük işlemleriyle belgelenir; imalat kazancı istisnası ve ücret teşviki için satışların ve ihracat oranının ayrı izlenmesi gerekir.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye'de kaç serbest bölge var?

Ticaret Bakanlığının 13.03.2026 tarihli listesine göre Türkiye'de 19 serbest bölge vardır. Bunlar Adana, Antalya, Bursa, Denizli, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Kocaeli, Mersin, Rize, Samsun, Tekirdağ ve Trabzon illerinde bulunur. İstanbul ve İzmir'de üçer, Kocaeli'de iki serbest bölge yer alır.

Serbest bölgede üretilen ürünün Türkiye'ye satışından elde edilen kazanç vergiden muaf mı?

Hayır. 3218 sayılı Kanun geçici m.3/2-a'daki imalat kazancı istisnası, 1.1.2025'ten itibaren yalnız bölgede imal edilen ürünlerin yurt dışına satışını; 1.1.2026'dan itibaren ayrıca bölge içine ve diğer serbest bölgelere satışını kapsar. Türkiye'ye yapılan satışlardan doğan kazanç genel hükümlere göre vergilendirilir ve bu satışlar dış ticaret rejimine tabi ithalat sayılır.

Serbest bölge vergi istisnaları ne zamana kadar geçerli?

Geçici 3. maddenin ikinci fıkrasındaki istisnalar, Türkiye'nin Avrupa Birliğine tam üyeliğinin gerçekleştiği yılın vergilendirme döneminin sonuna kadar uygulanır. Kanunda takvim tarihi olarak belirlenmiş bir bitiş yoktur. Ek m.4 kapsamındaki yeni bölge işleticileri için ise süre ilk ruhsatta belirtilen süreyle ve en fazla 30 yılla sınırlıdır.

Yabancılar serbest bölgede faaliyet ruhsatı alabilir mi?

Evet. 3218 sayılı Kanunun 5. maddesi uyarınca yerli veya yabancı gerçek ya da tüzel kişiler ruhsat almak kaydıyla serbest bölgelerde faaliyette bulunabilir. Serbest bölgelerde 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu uygulanmaz; yabancı yatırımcı bölgeye özgü ruhsat rejimine tabidir. Yabancı yönetici ve vasıflı personel de çalıştırılabilir.

Asgari kurumlar vergisi serbest bölge şirketlerine uygulanır mı?

Yurt içi asgari kurumlar vergisi kural olarak tüm kurumlara uygulanır; ancak 5520 sayılı Kanun m.32/C/2-c uyarınca serbest bölge kazanç istisnaları asgari vergi matrahının hesabında düşülür. Bu nedenle istisna kapsamındaki imalat ve hizmet kazancı asgari vergiye tabi olmaz. Bölge dışı kazançlar ise genel kurallara tabidir.

Serbest bölgede çalışan personelin ücreti gelir vergisinden muaf mı?

Otomatik olarak değil. Geçici m.3/2-b'ye göre, bölgede üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az %85'ini ihraç eden mükelleflerin personel ücretleri üzerinden asgari geçim indirimi sonrası hesaplanan gelir vergisi, muhtasar beyanname üzerinden terkin edilir. Oranı sağlayamayan mükelleflerden terkin edilen vergi gecikme zammıyla tahsil edilir.

Kaynaklar

  • 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu, m.1-10, 12, 13, ek m.4, ek m.5, geçici m.3, geçici m.6 (RG 15.06.1985, sayı 18785; 7524 ve 7577 sayılı Kanunlarla değişik)
  • 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, m.32/C (7524 sayılı Kanunla eklendi, 28.07.2024)
  • 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar, m.9/1-n, m.23/2 (RG 30.05.2025, sayı 32915)
  • T.C. Ticaret Bakanlığı, Serbest Bölgeler listesi (13.03.2026)
Yasal uyarıBu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat sık değişir; somut bir karar vermeden önce güncel mevzuatı ve kendi durumunuzu bir avukatla değerlendirin. Sorularınız için: [email protected]