4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, yabancı yatırımcıya Türkiye'de yatırım serbestisi ve yerli yatırımcıyla eşit muamele tanır; kâr, temettü ve tasfiye bedellerinin bankalar aracılığıyla serbestçe transferini güvenceye alır (m.3). Önceden izin yoktur, bilgilendirme sistemi vardır: yabancı sermayeli şirketler ve şubeler, Uygulama Yönetmeliği m.5 uyarınca ortaklık, sermaye ve yıllık faaliyet bilgilerini Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na E-TUYS üzerinden bildirir. Özel kanunlar ve uluslararası anlaşmalar bu serbestiye istisna getirebilir.
4875 sayılı Kanun neyi düzenler?
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu (kabul 05.06.2003, RG 17.06.2003, sayı 25141), Türkiye'ye gelen doğrudan yabancı yatırımlara uygulanacak muameleyi düzenleyen temel kanundur. Kanunun amacı, m.1'de sayıldığı üzere yabancı yatırımları özendirmek, yabancı yatırımcının haklarını korumak, yatırım ve yatırımcı tanımlarını uluslararası standartlara uydurmak ve izin-onay sistemini bilgilendirme sistemine dönüştürmektir.
Bu son nokta uygulamada en önemli sonuçtur: 4875 sayılı Kanun döneminden önce, 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu kapsamında yabancı sermaye için izin belgesi aranıyordu. 4875 sayılı Kanun 6224 sayılı Kanunu yürürlükten kaldırmış (m.5/c) ve yabancı yatırımcının şirket kurmasını veya mevcut şirkete ortak olmasını yerli yatırımcıyla aynı prosedüre bağlamıştır. Bugün yabancı yatırımcı, sektöre özgü lisanslar dışında, yatırım için ayrı bir "yabancı sermaye izni" almaz; yatırımı yaptıktan sonra belirli bilgileri Bakanlığa bildirir.
Kanun kısa bir metindir: yedi asıl madde, bir ek madde ve bir geçici madde. Ayrıntılar Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği (RG 20.08.2003, sayı 25205) ile düzenlenmiştir. Kanunda hâlâ "Hazine Müsteşarlığı" ifadesi geçse de görev bugün, Yönetmeliğin değişik m.3 hükmüne göre Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
Kim "yabancı yatırımcı" sayılır, hangi yatırım "doğrudan yatırım"dır?
Kanunun 2. maddesi iki temel tanım verir. Yabancı yatırımcı, Türkiye'de doğrudan yabancı yatırım yapan:
- yabancı ülke vatandaşı gerçek kişiler ile yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşları,
- yabancı ülkelerin kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiler ve uluslararası kuruluşlardır.
Uygulama Yönetmeliği m.18'e göre yurt dışında ikamet ettiğini çalışma veya ikamet izniyle belgeleyen Türk vatandaşları Kanunun uygulanmasında yabancı yatırımcı sayılır.
Doğrudan yabancı yatırım ise, yabancı yatırımcı tarafından belirli iktisadi kıymetler aracılığıyla (i) yeni şirket kurulması veya şube açılması ya da (ii) borsa dışında pay edinimi veya borsadan en az %10 pay ya da aynı oranda oy hakkı sağlayan edinimler yoluyla mevcut bir şirkete ortak olunmasıdır. Yatırım aracı olarak kabul edilen kıymetler şunlardır:
| Kaynak | Yatırım aracı (4875 m.2/b) |
|---|---|
| Yurt dışından getirilen | TCMB'ce alım satımı yapılan konvertibl para şeklinde nakit sermaye |
| Yurt dışından getirilen | Şirket menkul kıymetleri (Devlet tahvilleri hariç) |
| Yurt dışından getirilen | Makine ve teçhizat |
| Yurt dışından getirilen | Sınai ve fikrî mülkiyet hakları |
| Yurt içinden sağlanan | Yeniden yatırımda kullanılan kâr, hasılat, para alacağı veya mali değeri olan diğer haklar |
| Yurt içinden sağlanan | Doğal kaynakların aranması ve çıkarılmasına ilişkin haklar |
Bu tanımın pratik sonucu şudur: borsada %10'un altında kalan portföy yatırımları 4875 sayılı Kanun anlamında doğrudan yatırım değildir; sermaye piyasası mevzuatına tabidir. Buna karşılık halka açık olmayan bir şirkette herhangi bir oranda pay edinimi doğrudan yatırım sayılır.
Yönetmelik m.17, yabancı yatırımcıların Türk Ticaret Kanunu'ndaki şirket türlerini kurabileceğini veya bunlara iştirak edebileceğini; adi ortaklık, konsorsiyum, iş ortaklığı gibi sözleşmeye dayalı yapıların ise Kanunun uygulanmasında adi şirket sayılacağını belirtir. Şirket türlerinin karşılaştırması için Türkiye'de şirket kurma rehberine bakılabilir.
Kanunun 3. maddesindeki temel ilkeler nelerdir?
4875 sayılı Kanunun omurgası m.3'teki ilkelerdir. Her biri, uluslararası anlaşmalar ve özel kanunlarda aksi öngörülmedikçe uygulanır.
| Bent | İlke | Özü |
|---|---|---|
| (a) | Yatırım serbestisi ve millî muamele | Doğrudan yatırım yapılması serbesttir; yabancı yatırımcı yerli yatırımcıyla eşit muameleye tabidir. |
| (b) | Kamulaştırma ve devletleştirme | Kamu yararı gerektirmedikçe ve karşılığı ödenmedikçe kamulaştırma veya devletleştirme yapılamaz. |
| (c) | Transferler | Net kâr, temettü, satış, tasfiye ve tazminat bedelleri, lisans ve yönetim ücretleri, dış kredi anapara ve faizleri bankalar veya özel finans kurumları aracılığıyla serbestçe transfer edilebilir. |
| (d) | — | Anayasa Mahkemesi'nin 11.03.2008 tarihli, E.2003/71, K.2008/79 sayılı kararıyla iptal edildi (iptal 16.10.2008'de yürürlüğe girdi). |
| (e) | Uyuşmazlıkların çözümü | Yatırım sözleşmeleri ve kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda, mevzuat koşulları ve tarafların anlaşmasıyla millî veya milletlerarası tahkim ya da diğer yollar. |
| (f) | Nakit dışı sermayenin değer tespiti | TTK hükümlerine göre; yabancı şirket menkul kıymetlerinde menşe ülke yetkili makamlarının, bilirkişilerin veya uluslararası değerlendirme kuruluşlarının değerlemesi esas alınır. |
| (g) | Yabancı personel istihdamı | Çalışma izni Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilir. |
| (h) | İrtibat büroları | Ticari faaliyette bulunmamak kaydıyla yabancı şirketlere irtibat bürosu izni verilir. |
Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği (d) bendinin yerine bugün, yabancı sermayeli şirketlerin taşınmaz edinimi 2644 sayılı Tapu Kanunu m.36'da düzenlenmektedir: yabancıların %50 veya daha fazla payına sahip olduğu ya da yönetim organının çoğunluğunu atayabildiği Türkiye'de kurulu şirketler, esas sözleşmelerindeki faaliyet konularını yürütmek üzere taşınmaz edinebilir; askerî yasak ve güvenlik bölgelerinde izin şartı vardır. Ayrıntı için yabancıların gayrimenkul edinimi rehberine bakınız.
Transfer serbestisi (m.3/c), döviz mevzuatındaki karşılığıyla birlikte döviz ve sermaye transferi rehberinde; tahkim yolu (m.3/e) ise tahkim ve uyuşmazlık çözümü rehberinde ele alınmıştır.
Millî muamele ilkesinin sınırları nelerdir?
Millî muamele mutlak değildir. Kanunun m.3/a hükmü, ilkeyi "uluslararası anlaşmalar ve özel kanun hükümleri tarafından aksi öngörülmedikçe" uygular. Bu nedenle sektöre özgü kanunlar yabancı payına sınır, ek izin veya vatandaşlık şartı getirebilir. Bazı örnekler:
- Yayıncılık: 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun m.19/1-f uyarınca bir medya hizmet sağlayıcı kuruluşta doğrudan toplam yabancı sermaye payı ödenmiş sermayenin %50'sini geçemez ve yabancı bir kişi en fazla iki medya hizmet sağlayıcıya doğrudan ortak olabilir.
- Taşınmaz edinimi: yabancı sermayeli şirketlerin edinimi 2644 sayılı Kanun m.36'daki şartlara ve güvenlik bölgesi izinlerine bağlıdır.
- Düzenlenmiş sektörler: bankacılık, sigortacılık, sermaye piyasaları, enerji, sivil havacılık gibi alanlarda yerli ve yabancı yatırımcı için ortak lisans şartları bulunur; bazı alanlarda pay devirleri için düzenleyici kurum onayı gerekir.
Bu sınırlamalar yatırım yapısının baştan doğru kurulmasını gerektirir. Hedef sektörün özel kanunu, yatırım kararından önce ayrıca incelenmelidir.
İkili yatırım anlaşmaları ne ek koruma sağlar?
Türkiye, çok sayıda ülkeyle yatırımların karşılıklı teşviki ve korunmasına ilişkin ikili anlaşmalar (İYA / BIT) imzalamıştır. Bu anlaşmalar genellikle adil ve hakkaniyete uygun muamele, tam koruma ve güvenlik, tazminatsız kamulaştırma yasağı, transfer serbestisi ve yatırımcı-devlet uyuşmazlıklarında uluslararası tahkim (çoğunlukla ICSID veya UNCITRAL kuralları) gibi güvenceler içerir.
4875 sayılı Kanun m.3/a, uluslararası anlaşma hükümlerini saklı tutar. Dolayısıyla yatırımcının ülkesiyle yürürlükte bir İYA varsa, korumanın kapsamı Kanun ve anlaşma birlikte okunarak belirlenir. Her anlaşmanın yatırım ve yatırımcı tanımı, tahkime başvuru ön şartları (müzakere süresi, iç hukuk yollarının denenmesi gibi) ve yürürlük durumu farklıdır; yatırım yapısı (hangi ülkedeki şirket üzerinden yatırım yapılacağı) bu farkları dikkate alarak planlanmalıdır. Yürürlükteki anlaşma listesi için Dışişleri Bakanlığı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kaynaklarına bakılmalıdır.
Yabancı sermayeli şirketler hangi bildirimleri yapmak zorunda?
Kanun m.4/3, yabancı yatırımcıların yatırımlarına ilişkin istatistiki bilgileri yönetmelikle belirlenen usulle bildireceğini; bu bilgilerin istatistik amacı dışında ispat aracı olarak kullanılamayacağını öngörür. Usul, Uygulama Yönetmeliği m.5 ve m.9-15'te düzenlenmiştir ve tamamen elektronik yürür: E-TUYS (Elektronik Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Bilgi Sistemi).
Ön koşul — kullanıcı yetkilendirmesi (Yönetmelik m.9-10): Şirket adına işlem yapacak kişinin nitelikli elektronik sertifikası, şirketin ise kayıtlı elektronik posta (KEP) hesabı olmalıdır. Şirketi temsile yetkili kişilerce hazırlanan müracaat dilekçesi, her kullanıcı için noterde düzenlenmiş Türkçe taahhütname (yurt dışında düzenlenirse apostil veya konsolosluk tasdikli) ve kullanıcı yetkilendirme formu Genel Müdürlüğün KEP adresine gönderilir.
Bildirim takvimi (Yönetmelik m.5/b-c):
| Olay | Doldurulacak alan | Süre |
|---|---|---|
| Kullanıcı yetkilendirmesi tamamlandı | "Yatırımcı", "Ortak Listesi", varsa "Bağlı İştirakleri" | Yetkilendirmeden itibaren en geç 1 ay |
| Her faaliyet yılı | EK-1 Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Faaliyet Bilgi Formu | Her yıl en geç Mayıs ayı sonu |
| Sermaye artışı veya azalışı | "Ortaklar Listesi" | En geç 1 ay |
| Sermaye artışı veya pay devri nedeniyle ödeme | EK-2 Sermaye Bilgi Formu | Ödemeyi izleyen 1 ay |
| Ortaklar arasında veya üçüncü kişiye pay devri | "Ortaklar Listesi" | Devirden itibaren en geç 1 ay |
| Yerli şirkete yabancı ortak girmesi | "Yatırımcı", "Ortak Listesi", varsa "Bağlı İştirakleri" | Devirden itibaren en geç 1 ay |
Ayrıca ticaret sicili müdürlükleri, yabancı sermayeli şirket ve şubelerin kuruluş bildirim formlarını, esas sözleşme değişikliklerini ve ortaklar listelerini Bakanlığa iletir (Yönetmelik m.4). Şirket ve şubeler, yetkilendirme belgelerinin asıllarını 10 yıl saklamakla yükümlüdür (m.10). Unvan, adres gibi bilgiler değiştiğinde kullanıcı bunları E-TUYS'ta günceller (m.15).
Bildirim, yatırımın geçerlilik şartı değildir; ancak kâr transferi, teşvik başvurusu veya yatırımcı statüsünün ispatı gibi işlemlerde düzenli bir E-TUYS kaydı belge düzenini kolaylaştırır. EK-2 formunun sermaye ödemesiyle eş zamanlı tutulması, ileride sermaye iadesi ve kâr transferinde de yararlıdır.
İrtibat bürosu nasıl açılır ve ne kadar süre faaliyet gösterebilir?
Kanun m.3/h ve Yönetmelik m.6-8 uyarınca yabancı ülke kanunlarına göre kurulmuş şirketler, Türkiye'de ticari faaliyette bulunmamak kaydıyla irtibat bürosu açabilir. Başvuruya başvuru formu (EK-6), ticari faaliyet yürütülmeyeceğine ilişkin taahhüdü içeren beyanname (EK-7), apostilli veya konsolosluk onaylı faaliyet belgesi, faaliyet raporu veya finansal tablolar ve büro yetkilisine verilen yetki belgesi eklenir (m.7). Eksiksiz başvurular 15 iş günü içinde sonuçlandırılır (m.6).
İlk izin en fazla 3 yıl için verilir. Pazar araştırması ve tanıtım amaçlı bürolarda süre uzatılmaz; temsil ve ağırlama, tedarikçi kalite kontrolü, teknik destek ile haberleşme ve bilgi aktarımı faaliyetlerinde uzatma 5 yıl, bölgesel yönetim merkezi faaliyetinde 10 yıl olarak verilebilir (m.8/b). Büro her yıl en geç Mayıs sonuna kadar EK-4 faaliyet bilgi formunu gönderir; göndermeyen büronun uzatma talebi değerlendirilmez ve izni iptal edilebilir. Ticari faaliyet yürüttüğü tespit edilen büronun izni iptal edilir (m.8/d). Bürolar, kapanış ve tasfiye bakiyesi dışında transfer talebinde bulunamaz (m.8/e).
Nitelikli hizmet merkezi düzenlemesi nedir?
21.05.2026 tarihli 7582 sayılı Kanunla 4875 sayılı Kanuna Ek Madde 1 eklenmiş ve 04.06.2026'da yürürlüğe girmiştir. Buna göre nitelikli hizmet merkezi, en az üç farklı ülkede aktif faaliyet gösteren ilişkili şirket veya şirketler topluluğuna hizmet sunmak üzere kurulan ve yıllık hasılatının en az %80'ini yurt dışındaki ilişkili şirketlerden elde eden sermaye şirketidir.
Bu merkezler finansal danışmanlık, risk ve nakit yönetimi, finansal raporlama, denetim, dijital dönüşüm danışmanlığı, veri analizi, insan kaynakları ve eğitim gibi hizmetler ile satış, teknik destek, Ar-Ge ve test faaliyetlerine ilişkin koordinasyon ve yönetim hizmetleri sunar. Yurt içi faaliyetlere veya Türk hukukuna yönelik hukuk danışmanlığı, yalnız 1136 sayılı Avukatlık Kanunu kapsamındaki avukat veya avukatlık ortaklığından alınarak sunulabilir. Uygulama usul ve esaslarını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığının görüşünü alarak belirler. Bölgesel hizmet merkezi planlayan gruplar için bu statünün ikincil düzenlemelerle birlikte izlenmesi gerekir.
Yatırımcı açısından pratik kontrol listesi
- Hedef sektörün özel kanununda yabancı payı sınırı veya lisans şartı olup olmadığını kontrol edin.
- Yatırımın hangi ülkedeki şirket üzerinden yapılacağını, ikili yatırım anlaşması ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları bakımından değerlendirin.
- Sermayeyi bir Türk bankası aracılığıyla getirin ve banka belgelerini saklayın.
- Kuruluştan sonra E-TUYS kullanıcı yetkilendirmesini yapın ve bildirim takvimini şirketin uyum takvimine ekleyin.
- Yatırım teşviki planlanıyorsa başvuruyu harcamadan önce yapın; ayrıntı için yatırım teşvik sistemi rehberi.
Sıkça sorulan sorular
4875 sayılı Kanun kapsamında yabancı sermaye için izin almak gerekir mi?
Hayır. Kanun, izin-onay sistemini bilgilendirme sistemine dönüştürmüştür. Yabancı yatırımcı şirketini yerli yatırımcıyla aynı prosedürle kurar; yatırımdan sonra ortaklık, sermaye ve faaliyet bilgilerini E-TUYS üzerinden Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na bildirir. Bankacılık, enerji veya yayıncılık gibi düzenlenmiş sektörlerde ise yerli ve yabancı herkes için geçerli lisanslar ayrıca alınmalıdır.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı yabancı yatırımcı sayılır mı?
Evet. 4875 sayılı Kanun m.2/a, yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarını yabancı yatırımcı tanımına dahil eder. Uygulama Yönetmeliği m.18'e göre bunun için yurt dışında ikamet, çalışma veya ikamet izniyle belgelenmelidir. Bu kişilerin yatırımları da E-TUYS bildirimlerine konu olur ve transfer güvencesinden yararlanır.
Borsadan hisse almak doğrudan yabancı yatırım sayılır mı?
Borsadan yapılan edinim, ancak şirketin en az %10 payını veya aynı oranda oy hakkını sağlıyorsa doğrudan yabancı yatırım sayılır (m.2/b-ii). Bu eşiğin altındaki alımlar portföy yatırımıdır ve sermaye piyasası mevzuatına tabidir. Halka açık olmayan şirketlerde ise oran ne olursa olsun pay edinimi doğrudan yatırım niteliğindedir.
E-TUYS yıllık faaliyet formu ne zaman doldurulur?
Uygulama Yönetmeliği m.5/b-2 uyarınca EK-1 Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Faaliyet Bilgi Formu her yıl en geç Mayıs ayı sonuna kadar E-TUYS'ta doldurulur. Sermaye artışı, azalışı ve pay devirleri ise olayı izleyen bir ay içinde ayrıca bildirilir. Formu şirket adına, nitelikli elektronik sertifikaya sahip yetkilendirilmiş kullanıcı doldurur.
İrtibat bürosu satış yapabilir veya fatura kesebilir mi?
Hayır. İrtibat bürosu izni, Türkiye'de ticari faaliyette bulunmamak kaydıyla verilir. Büro tanıtım, pazar araştırması, tedarikçi kontrolü veya bölgesel koordinasyon gibi destek faaliyetleri yürütebilir. Denetimde ticari faaliyet yürüttüğü tespit edilen büronun izni iptal edilir. Satış için şirket veya şube kurulması gerekir.
Yabancı sermayeli şirket Türkiye'de taşınmaz edinebilir mi?
Evet, ancak 2644 sayılı Tapu Kanunu m.36'daki şartlarla. Yabancıların %50 veya daha fazla payına sahip olduğu ya da yönetimin çoğunluğunu atayabildiği şirketler, esas sözleşmedeki faaliyet konularını yürütmek için taşınmaz edinebilir. Askerî yasak ve güvenlik bölgelerinde Genelkurmay veya yetkili komutanlık, özel güvenlik bölgelerinde valilik izni gerekir.
Kaynaklar
- 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, m.1, 2, 3, 4, 5, Ek Madde 1 (RG 17.06.2003, sayı 25141; Ek m.1: 21.05.2026 tarihli 7582 sayılı Kanun)
- Anayasa Mahkemesi'nin 11.03.2008 tarihli, E.2003/71, K.2008/79 sayılı kararı (4875 m.3/d iptali)
- Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği, m.3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 15, 17, 18 (RG 20.08.2003, sayı 25205)
- 2644 sayılı Tapu Kanunu, m.36
- 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun, m.19