Yabancı yatırımcılar, Türkiye'deki faaliyetlerinden doğan net kâr, temettü, satış, tasfiye ve tazminat bedellerini bankalar aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edebilir (4875 sayılı Kanun m.3/c; 32 sayılı Karar m.12). Döviz giriş ve çıkışı serbesttir; ancak Türkiye'de yerleşikler arasındaki pek çok sözleşmede bedel döviz cinsinden kararlaştırılamaz (32 sayılı Karar m.4/g; Tebliğ 2008-32/34 m.8). Kâr payı dağıtımında %15 stopaj uygulanır; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları oranı düşürebilir.
Türkiye'den yurt dışına kâr transferi serbest mi?
Evet. 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m.3/c, yabancı yatırımcıların Türkiye'deki faaliyet ve işlemlerinden doğan net kâr, temettü, satış, tasfiye ve tazminat bedelleri, lisans, yönetim ve benzeri anlaşmalar karşılığı ödenecek meblağlar ile dış kredi anapara ve faiz ödemelerinin bankalar veya özel finans kurumları aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edilebileceğini güvence altına alır. Döviz mevzuatı da aynı güvenceyi tekrarlar: Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar m.12/2'ye göre bu bedeller bankalar aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edilebilir.
Bu serbestinin iki koşulu vardır: transfer bir banka aracılığıyla yapılır ve transfere konu tutarın vergisel yükümlülükleri yerine getirilmiş olmalıdır. Kâr payı için stopaj, şube kârı için ana merkeze aktarım kesintisi, hisse satışı için kazanç vergisi gibi yükümlülükler transferden önce çözülmelidir. Türkiye'de transfer için ayrı bir idari izin alınmaz.
Türk döviz mevzuatının temel çerçevesi nedir?
Türk döviz rejimi iki katmanlıdır:
- 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun (RG 25.02.1930): çerçeve kanundur; düzenleme yetkisini yürütmeye verir.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar (89/14391 sayılı BKK, RG 11.08.1989, sayı 20249): kambiyo işlemlerinin temel kurallarını içerir. Kararı Hazine ve Maliye Bakanlığı yürütür (m.28). Karara ve uygulama düzenlemelerine aykırılık, 1567 sayılı Kanuna muhalefet sayılır (m.1).
- Tebliğ No: 2008-32/34 (RG 28.02.2008, sayı 26801): Kararın Bakanlığa bıraktığı konuları düzenler; döviz cinsinden sözleşmeler (m.8) ve krediler (m.11) bakımından uygulamada en çok başvurulan metindir.
Kararın temel ilkeleri liberaldir: yurda döviz ithali ve yurttan döviz ihracı serbesttir (m.4/a); Türkiye'de yerleşik kişiler döviz bulundurabilir, bankalarda döviz hesabında tutabilir ve bankalar aracılığıyla yurt içinde ve dışında tasarruf edebilir (m.4/b); Türkiye'de yerleşik ve dışarıda yerleşik kişilerin bankalar vasıtasıyla yurt dışına döviz transferi serbesttir (m.4/e). Bankalar, ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki 50.000 ABD Doları karşılığını aşan yurt dışı transferleri 30 gün içinde ilgili mercilere bildirir (m.3/c ve m.4/e). Bu, transfer için izin değil, bankanın bilgi verme yükümlülüğüdür.
Sermaye Türkiye'ye nasıl getirilir?
32 Sayılı Karar m.12/1'e göre yabancı yatırımcıların Türkiye'deki doğrudan yatırımları 4875 sayılı Kanun ve bağlı mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilir. Uygulamada sermaye getirme süreci şöyle işler:
- Banka hesabı: kuruluş aşamasında şirket adına (kuruluş halindeki şirket için) bir Türk bankasında hesap açılır. Anonim şirkette nakdi sermayenin en az %25'i tescilden önce yatırılır (TTK m.344); limited şirkette ödeme takvimi şirket sözleşmesine göre belirlenir.
- Banka transferi: sermaye, yabancı ortağın kendi hesabından Türk bankasındaki şirket hesabına "sermaye ödemesi" açıklamasıyla gönderilir. Bankalar döviz işlemlerinde döviz alım satım belgesi düzenler (32 Sayılı Karar m.23). Bu belge ve SWIFT kaydı, ileride sermaye iadesi ve tasfiye bedeli transferinin dayanağıdır.
- Ayni sermaye: makine, teçhizat veya fikrî mülkiyet hakkı gibi nakit dışı sermayenin değeri TTK hükümlerine göre tespit edilir (4875 m.3/f).
- E-TUYS bildirimi: sermaye artışı veya pay devrine istinaden yapılan ödemeler, ödemeyi izleyen 1 ay içinde E-TUYS'taki EK-2 Sermaye Bilgi Formu ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na bildirilir (Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği m.5/b-4). Bildirim takvimi için Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu rehberine bakınız.
Nakit olarak elde taşınarak getirilen sermaye belge düzeni açısından sorunludur. Ayrıca yolcu beraberinde 10.000 Avro veya eşitini aşan döviz çıkışlarında ve 185.000 TL'yi aşan Türk parası çıkışlarında gümrük idaresine nakit beyan formuyla beyanda bulunulur (Tebliğ 2008-32/34 m.3/5 ve m.4/2). Bu nedenle sermayenin banka transferiyle getirilmesi önerilir.
Kâr payı yurt dışına hangi adımlarla transfer edilir?
Kâr transferi, şirket hukuku, vergi ve bankacılık adımlarının birlikte yürütülmesini gerektirir:
- Finansal tablolar ve kurumlar vergisi: hesap dönemi kapanır, kurumlar vergisi beyannamesi verilir ve vergi ödenir. Genel oran %25'tir; indirimli oranlar için Türkiye vergi sistemi rehberine bakınız.
- Kanuni yedek akçe: anonim şirkette yıllık kârın %5'i, ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar genel kanuni yedek akçeye ayrılır (TTK m.519).
- Genel kurul kararı: olağan genel kurul, faaliyet döneminin sonundan itibaren üç ay içinde toplanır ve kârın kullanım şeklini, dağıtılacak kâr payı oranını belirler (TTK m.409).
- Stopaj: dağıtımda %15 kâr payı stopajı kesilir (9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı; GVK m.94/6-b-i, KVK m.15 ve m.30). Yabancı ortağın ülkesiyle çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması varsa, ortağın mukimlik belgesi ibraz edilerek anlaşmadaki daha düşük oran uygulanabilir. Kesilen vergi muhtasar beyanname ile beyan edilir.
- Banka transferi: net tutar, genel kurul kararı, finansal tablolar ve stopaj beyanı gibi belgelerle bankaya sunulur ve yurt dışındaki ortağın hesabına gönderilir (4875 m.3/c; 32 Sayılı Karar m.12/2).
Kârın sermayeye eklenmesi kâr dağıtımı sayılmaz (KVK m.30/3); ancak eklenen kâr ileride sermaye azaltımıyla çekilirse, aşağıda anlatılan m.32/B kuralları devreye girer.
Lisans, yönetim ücreti ve kredi geri ödemeleri de serbest mi?
Evet. 4875 m.3/c, lisans, yönetim ve benzeri anlaşmalar karşılığı ödenecek meblağları ve dış kredi anapara ve faiz ödemelerini de transfer güvencesine almıştır. Bu ödemelerde vergi boyutu öne çıkar: dar mükellef kuruma yapılan gayrimaddi hak bedeli, serbest meslek ve faiz ödemelerinde ödeyen Türk şirketi 5520 sayılı Kanun m.30 uyarınca vergi kesintisi yapar; oran yürürlükteki Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir ve anlaşmalarla azalabilir. Grup içi ödemelerde transfer fiyatlandırması kuralları ayrıca dikkate alınmalıdır.
Yurt dışından kredi kullanımı da 32 Sayılı Karar m.17'ye tabidir:
- Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışından Türk lirası kredi temin etmesi serbesttir; kredi bankalar aracılığıyla kullanılır (m.17/1).
- Döviz kredisi kural olarak döviz geliri olan yerleşik tüzel kişilerce kullanılabilir; kredi bakiyesi 15 milyon ABD Dolarının altındaysa kullanılacak tutar ile mevcut bakiye toplamı son üç mali yılın döviz gelirlerini aşamaz (m.17/3-4).
- Döviz geliri şartının aranmadığı istisnalar arasında kredi bakiyesi 15 milyon ABD Doları veya üzerinde olanlar ve yatırım teşvik belgesi kapsamında kredi alması öngörülenler bulunur (m.17/3).
- Türkiye'de yerleşik gerçek kişiler yurt dışından döviz kredisi kullanamaz; dövize endeksli kredi kullanılamaz (m.17/6-7).
- Anapara, faiz ve diğer ödemelerin transferi bankalar aracılığıyla yapılır (m.17/12).
Türkiye'de sözleşmeler döviz cinsinden yapılabilir mi?
Kısmen. 13.09.2018'de yürürlüğe giren 32 Sayılı Karar m.4/g'ye göre, Türkiye'de yerleşik kişiler, Bakanlıkça belirlenen haller dışında, kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul satış ve kiralama, leasing, iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde bedeli döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştıramaz. İstisnalar Tebliğ 2008-32/34 m.8'de sayılmıştır. Yabancı sermayeli şirketler için öne çıkanlar:
| Sözleşme türü | Yerleşikler arasında döviz | Başlıca istisna (Tebliğ m.8) |
|---|---|---|
| Gayrimenkul satış ve kiralama (konut, çatılı iş yeri dahil) | Yasak (fıkra 1-2) | Alıcı veya kiracı T.C. vatandaşı olmayan yerleşik kişi ya da fıkra 19'daki şirketlerse serbest (fıkra 3) |
| İş sözleşmesi | Yasak (fıkra 6) | T.C. vatandaşı olmayan çalışan (fıkra 14); dışarıda yerleşiklerin %50 ve üzeri pay sahibi olduğu şirketler (fıkra 19) |
| Hizmet sözleşmesi (danışmanlık, aracılık, taşımacılık dahil) | Yasak (fıkra 7) | İhracat ve döviz kazandırıcı faaliyetler, yurt dışında ifa, T.C. vatandaşı olmayan taraf (fıkra 7); fıkra 19'daki şirketler |
| Menkul satışı (taşıt hariç) | Serbest (fıkra 9) | — |
| Menkul kiralama (taşıt hariç) | Serbest (fıkra 10) | — |
| Yurt dışında üretilen yazılım, donanım lisans ve hizmet | Serbest (fıkra 11) | — |
| Döviz maliyeti içeren eser sözleşmesi | Serbest (fıkra 8) | — |
Fıkra 19 yabancı yatırımcı için kilit hükümdür: dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye'deki şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu ile doğrudan veya dolaylı olarak %50 ve üzeri pay sahibi olduğu veya kontrolüne sahip bulunduğu şirketler ve serbest bölgedeki şirketler, işveren veya hizmet alan olarak taraf oldukları iş ve hizmet sözleşmelerini döviz cinsinden yapabilir. Bu istisna, aynı şirketin gayrimenkul kiralaması için değil, fıkra 3 üzerinden değerlendirilir. Fıkra 23'e göre döviz cinsinden fiyatlanan emtiaya veya kıymetli madene endeksleme de dövize endeksleme sayılır. Aykırılık, 1567 sayılı Kanuna muhalefet olarak yaptırıma bağlanır.
Gayrimenkul satış bedeli yurt dışına transfer edilebilir mi?
Evet. 32 Sayılı Karar m.16/1'e göre dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye'de satın aldıkları veya sahip oldukları gayrimenkul ve gayrimenkule bağlı ayni hakların gelirleri ve satış bedellerinin bankalar vasıtasıyla transferi serbesttir. Satış ve kira gelirinin vergisel yükümlülükleri (değer artış kazancı, kira geliri beyanı) transferden önce yerine getirilmelidir. Edinim kuralları için yabancıların gayrimenkul edinimi rehberine bakınız.
Sermaye azaltımı ve tasfiye bedeli nasıl vergilendirilir?
Sermayenin iadesi de 4875 m.3/c kapsamında transfer edilebilir; ancak vergisel sonucu sermayenin kaynağına bağlıdır. 3.11.2022 tarihli 7420 sayılı Kanunla eklenen 5520 sayılı Kanun m.32/B'ye göre:
- Sermaye, nakdi veya ayni sermaye ile sonradan sermayeye eklenen öz sermaye kalemlerinden (kâr yedekleri, enflasyon düzeltmesi farkları gibi) oluşabilir. Beş tam yıl geçtikten sonra yapılan azaltımda, azaltılan tutar bu unsurların toplam sermayedeki payları oranında dağıtılmış kabul edilir (m.32/B-1).
- Beş tam yıl dolmadan yapılan azaltımda ise azaltımın önce vergiye tabi öz sermaye kalemlerinden yapıldığı kabul edilir; yani en ağır vergilenen unsurlar önce çekilmiş sayılır (m.32/B-2 ve 3).
- Bu şekilde tespit edilen unsurlardan, işletmeden çekilmesi kurumlar vergisi ve kesintiye tabi olanlar her iki vergiye, yalnız kâr dağıtımına bağlı kesintiye tabi olanlar yalnız kesintiye tabi tutulur (m.32/B-4).
- Geçmiş yıl zararlarının mahsubu suretiyle yapılan azaltımda kesinti yapılmaz (m.32/B-5).
Yurt dışından getirilmiş ve belgelenmiş nakdi sermayenin iadesi kural olarak vergilendirilmez; bu nedenle sermaye ödemesine ilişkin banka belgelerinin saklanması önemlidir. Sermaye azaltımının TTK'daki usul ve alacaklıları koruma hükümleri ayrıca uygulanır. Tasfiye bedelinin transferinde de önce tasfiye kârının vergilendirilmesi tamamlanır.
Transfer öncesi kontrol listesi
- Sermaye ödemesinin banka belgesi ve E-TUYS EK-2 kaydı dosyada mı?
- Kurumlar vergisi, geçici vergi ve kanuni yedek akçe yükümlülükleri tamamlandı mı?
- Genel kurul kararı kâr dağıtımını açıkça içeriyor mu?
- Uygulanacak stopaj oranı ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması için güncel mukimlik belgesi hazır mı?
- Ödeme grup içi lisans veya hizmet bedeliyse, sözleşme 32 Sayılı Karar m.4/g ve Tebliğ m.8'e uygun mu, transfer fiyatlandırması belgelendi mi?
Sıkça sorulan sorular
Yabancı ortak kâr payını Türkiye'den serbestçe transfer edebilir mi?
Evet. 4875 sayılı Kanun m.3/c ve 32 Sayılı Karar m.12/2'ye göre net kâr ve temettüler bankalar aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edilebilir; ayrı bir izin gerekmez. Transferden önce kurumlar vergisinin ödenmiş, genel kurulun kâr dağıtımına karar vermiş ve %15 kâr payı stopajının (anlaşma varsa daha düşük oranın) kesilip beyan edilmiş olması gerekir.
32 sayılı Karar m.4/g neyi yasaklar?
Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul satış ve kiralama, leasing, iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde bedeli döviz cinsinden veya dövize endeksli belirlemesini, Bakanlıkça belirlenen haller dışında yasaklar. İstisnalar Tebliğ 2008-32/34 m.8'dedir; örneğin taşıt dışındaki menkul satışları serbesttir, gayrimenkul satış ve kiralamaları ise kural olarak yasaktır.
Yabancı sermayeli şirket çalışanına maaşı döviz olarak ödeyebilir mi?
Kural olarak evet. Tebliğ 2008-32/34 m.8/19'a göre dışarıda yerleşik kişilerin doğrudan veya dolaylı olarak %50 ve üzeri pay sahibi olduğu veya kontrol ettiği şirketler, işveren olarak taraf oldukları iş sözleşmelerinde ücreti döviz cinsinden kararlaştırabilir. Ayrıca T.C. vatandaşı olmayan çalışanlarla yapılan iş sözleşmeleri de döviz cinsinden olabilir (m.8/14).
Türk şirketi yurt dışındaki ana şirketinden döviz kredisi alabilir mi?
Alabilir; ancak 32 Sayılı Karar m.17'deki şartlarla. Döviz geliri olmayan yerleşik kişiler kural olarak döviz kredisi kullanamaz. Kredi bakiyesi 15 milyon ABD Doları veya üzerinde olanlar ya da teşvik belgesi kapsamında kredi alması öngörülenler gibi istisnalar vardır. Türk lirası cinsinden kredi temini ise serbesttir ve banka aracılığıyla kullanılır.
Türkiye'den yurt dışına büyük tutarlı transferler bildirime tabi mi?
Transfer serbesttir; ancak bankalar, ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki 50.000 ABD Doları karşılığını aşan yurt dışı transferleri 30 gün içinde ilgili mercilere bildirir (32 Sayılı Karar m.3/c ve m.4/e). Bu bildirimi banka yapar; yatırımcıdan ayrı bir başvuru istenmez, ancak banka işlemin dayanağına ilişkin belge talep edebilir.
Sermaye azaltımıyla para çekmek vergilendirilir mi?
Duruma göre. Yurt dışından getirilmiş nakdi sermayenin iadesi kural olarak vergilendirilmez. Ancak sermayeye eklenmiş kâr yedekleri gibi öz sermaye kalemleri azaltıma konu olursa, 5520 sayılı Kanun m.32/B uyarınca kurumlar vergisi ve kâr payı stopajı doğabilir. Eklemeden itibaren beş tam yıl dolmadan yapılan azaltımda önce vergiye tabi kalemlerin çekildiği kabul edilir.
Kaynaklar
- 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, m.3/c, 3/f
- 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun (RG 25.02.1930)
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar (89/14391 sayılı BKK, RG 11.08.1989, sayı 20249), m.1, 3, 4, 12, 16, 17, 23
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008-32/34, RG 28.02.2008, sayı 26801), m.3, 4, 8
- Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği, m.5
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, m.15, 30, 32/B; 9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 22.12.2024)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.344, 409, 519