Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancılar Türkiye'de taşınmaz edinebilir; toplam alan ilçedeki özel mülkiyete konu yüzölçümünün %10'unu ve kişi başına ülke genelinde 30 hektarı aşamaz (2644 sayılı Tapu Kanunu m.35). Yabancı sermayenin %50 veya daha fazla olduğu Türkiye'de kurulu şirketler, esas sözleşmedeki faaliyetleri için taşınmaz edinebilir (m.36). Satış tapu müdürlüğünde resmî senetle yapılır; tapu harcı alıcı ve satıcı için ayrı ayrı beyan edilen bedelin binde 20'sidir.
Yabancılar Türkiye'de mülk edinebilir mi?
Evet, ancak sınırsız değil. 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesine göre, uluslararası ikili ilişkiler ve ülke menfaatleri gözetilerek Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler, kanuni sınırlamalara uymak kaydıyla Türkiye'de taşınmaz ve sınırlı ayni hak (ör. intifa, irtifak) edinebilir. Yani ilk soru, alıcının uyruğundaki ülkenin bu listede yer alıp almadığıdır; liste Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir ve değiştirilebilir.
Kanun ayrıca Cumhurbaşkanına, ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde yabancıların edinimlerini ülke, kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar bakımından sınırlandırma, kısmen veya tamamen durdurma ya da yasaklama yetkisi verir (m.35/3). Bu nedenle bir yatırım kararından önce, alıcının uyruğu ve taşınmazın bulunduğu bölge için güncel durumun tapu müdürlüğünden teyit edilmesi gerekir.
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılan kişiler ve belirli dereceye kadar altsoyları (Mavi Kart sahipleri), 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 uyarınca kural olarak Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır; bu kişiler yabancılara özgü kısıtlamalara tabi tutulmaz.
Yabancıların edinebileceği alanın sınırları nelerdir?
Tapu Kanunu m.35/1 iki ayrı üst sınır koyar:
- İlçe sınırı: Yabancı gerçek kişilerin edindiği taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı ayni hakların toplam alanı, o ilçede özel mülkiyete konu yüzölçümün %10'unu geçemez. Bu sınır, alıcı bazında değil, ilçedeki tüm yabancılar bakımından toplu olarak hesaplanır. Sınır dolmuş bir ilçede yabancıya satış yapılamaz.
- Kişi başı sınır: Bir yabancı gerçek kişi ülke genelinde en fazla 30 hektar taşınmaz edinebilir. Cumhurbaşkanı bu miktarı iki katına kadar artırmaya yetkilidir.
Bunlara ek olarak, askeri yasak bölgeler, askeri güvenlik bölgeleri, stratejik bölgeler ve özel güvenlik bölgeleri için kısıtlamalar uygulanır. Bu bölgelerin harita ve koordinat bilgileri Millî Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğüne (TKGM) iletilir ve tapu işlemleri bu bilgilere göre yürütülür (m.35/5). Uygulamada bu kontrol, satış başvurusu sırasında tapu müdürlüğü tarafından yapılır.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kimler edinebilir | Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşı yabancı gerçek kişiler | 2644 m.35/1 |
| İlçe bazlı toplam sınır | Özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün %10'u | 2644 m.35/1 |
| Kişi başı sınır | Ülke genelinde 30 hektar (Cumhurbaşkanı 2 katına kadar artırabilir) | 2644 m.35/1 |
| Yapısız taşınmaz (arsa/arazi) | Geliştirilecek proje 2 yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunulmalı | 2644 m.35/4 |
| Askeri ve stratejik bölgeler | Koordinatlara göre tapu işlemi; bölgeye göre edinim yapılamayabilir | 2644 m.35/5 |
| Aykırılığın sonucu | Bir yılı geçmeyen sürede tasfiye edilmezse taşınmaz tasfiye edilip bedele çevrilir | 2644 m.35/6 |
| Yabancı ülkede kurulu şirket | Yalnız özel kanun hükümleri çerçevesinde edinebilir | 2644 m.35/2 |
| Türkiye'de kurulu, yabancı sermayesi ≥%50 şirket | Esas sözleşmedeki faaliyet konuları için edinebilir; askeri/güvenlik bölgelerinde izin | 2644 m.36 |
Arsa veya tarla almak isteyen yabancı neye dikkat etmeli?
Üzerinde yapı bulunmayan bir taşınmaz (arsa veya arazi) satın alan yabancı gerçek kişiler ve yabancı ülkelerde kurulan ticaret şirketleri, bu taşınmazda geliştirecekleri projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunmak zorundadır (m.35/4). Bakanlık başlama ve bitiş süresini belirleyerek projeyi onaylar; onaylanan proje tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere tapu müdürlüğüne gönderilir ve projenin süresinde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği Bakanlıkça takip edilir.
Bu yükümlülüğün ihlali ağır sonuç doğurur. Kanuna aykırı edinilen, edinim amacına aykırı kullanıldığı tespit edilen, süresinde Bakanlığa başvurulmayan veya projesi süresinde gerçekleştirilmeyen taşınmazlar, Maliye (bugün Hazine ve Maliye) Bakanlığınca verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde malik tarafından tasfiye edilmezse, tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedel hak sahibine ödenir (m.35/6). Aynı sonuç, m.35/1'deki sınırları aşan ve miras yoluyla edinilen taşınmazlar için de geçerlidir. Arsa yatırımı düşünen yabancıların, projeyi ve takvimi satın almadan önce netleştirmesi bu nedenle önemlidir.
Yabancı yatırımcı şirket üzerinden taşınmaz edinebilir mi?
İki ayrı durum vardır ve sonuçları farklıdır:
1. Yabancı ülkede kurulmuş şirket. Kendi ülkesinin kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri, Türkiye'de ancak özel kanun hükümleri çerçevesinde taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir (m.35/2). Bu şirketler dışındaki yabancı tüzel kişiler (ör. vakıf, dernek) taşınmaz edinemez. Yabancı şirket lehine taşınmaz rehni (ipotek) tesisinde ise m.35'teki sınırlamalar uygulanmaz.
2. Türkiye'de kurulmuş yabancı sermayeli şirket. Tapu Kanunu m.36'ya göre yabancı gerçek kişilerin, yabancı tüzel kişilerin veya uluslararası kuruluşların %50 veya daha fazla hissesine sahip olduğu ya da yönetim organının çoğunluğunu atama veya görevden alma yetkisine sahip olduğu Türkiye'de kurulu şirketler, esas sözleşmelerinde belirtilen faaliyet konularını yürütmek üzere taşınmaz mülkiyeti veya sınırlı ayni hak edinebilir ve kullanabilir. Aynı esaslar, dolaylı ortaklık yoluyla nihai yabancı payının %50'ye ulaştığı hallerde ve yabancı yatırımcının taşınmaz maliki bir şirketin %50 veya daha fazla hissesini edinmesi halinde de uygulanır (m.36/2).
Bu şirketlerin askeri yasak bölgeler, askeri güvenlik bölgeleri ve 2565 sayılı Kanunun 28. maddesine göre belirlenen bölgelerdeki edinimleri Genelkurmay Başkanlığının veya yetkilendireceği komutanlıkların, özel güvenlik bölgelerindeki edinimleri ise taşınmazın bulunduğu yer valiliğinin iznine tabidir; değerlendirmede edinimin ülke güvenliğine uygunluğu esas alınır (m.36/3). Edinilen taşınmazların kullanımı valiliklerce tapu kayıtları üzerinden belirli aralıklarla izlenir (m.36/6).
Yabancı payı %50'nin altında kalan yabancı sermayeli şirketler ise yerli sermayeli şirketlerle aynı hükümlere tabidir (m.36/4). Ayrıca taşınmaz rehni, rehnin paraya çevrilmesi, şirket birleşme ve bölünmeleri ile organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri, teknoloji geliştirme bölgeleri ve serbest bölgeler gibi özel yatırım bölgelerindeki edinimlerde m.36 uygulanmaz (m.36/5). Şirket kurma seçenekleri için şirket kuruluşu rehberine, özel bölgeler için serbest bölgeler ve teknoparklar ve OSB'ler rehberlerine bakılabilir.
Tapuda satış süreci nasıl işler?
Türkiye'de taşınmaz mülkiyetinin devri, tapu müdürlüğünde düzenlenen resmî senet ve tapu siciline tescille gerçekleşir; noterde yapılan satış vaadi sözleşmesi mülkiyeti tek başına geçirmez. Yabancı alıcı için tipik akış şöyledir:
- Ön inceleme. Tapu kaydı (malik, ipotek, haciz, şerh ve beyanlar), imar durumu, yapı kullanma izin belgesi ve varsa kat mülkiyeti/kat irtifakı durumu kontrol edilir. Yapısız taşınmazlarda m.35/4'teki proje yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.
- Vergi kimlik numarası. Yabancı alıcı, işlem ve harç ödemesi için vergi dairesinden vergi kimlik numarası alır.
- Başvuru. Satış başvurusu, taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğüne yapılır. Tapu müdürlüğü, alıcının uyruğuna, ilçe ve kişi başı sınırlara ve askeri/stratejik bölge kontrolüne ilişkin incelemeyi yürütür. Gerekli belge listesi TKGM tarafından belirlenir ve değişebilir; başvurudan önce güncel liste tapu müdürlüğünden teyit edilmelidir.
- Harç ve döner sermaye ödemesi. Tapu harcı ve tapu müdürlüğünün döner sermaye ücreti ödenir.
- Resmî senedin imzası. Taraflar veya vekilleri tapu memuru önünde resmî senedi imzalar. Türkçe bilmeyen taraf için işlem sırasında tercüman bulundurulması uygulamada aranır. Yurt dışında düzenlenen vekâletnamelerin apostil veya konsolosluk onaylı ve tercümeli olması gerekir.
- Tescil. İmzayla birlikte mülkiyet alıcı adına tescil edilir ve yeni tapu belgesi düzenlenir.
Tapu harcı ne kadar?
492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifenin 20/a pozisyonuna göre, taşınmazların bir bedel karşılığında devir ve iktisabında tapu harcı, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen devir bedeli üzerinden devreden ve devralan için ayrı ayrı binde 20 (yani alıcı ve satıcı için ayrı ayrı %2) olarak alınır. Harçlar Kanunu m.63 uyarınca beyan edilen bedelin gerçeği yansıtmadığı sonradan tespit edilirse, aradaki fark üzerinden harç tarh edilir ve vergi ziyaı cezası uygulanır.
Cumhurbaşkanı, bu oranı taşınmazın türü, yeni inşa edilen konut veya işyerinin ilk satışı, büyüklük, yer ve vergi değeri gibi ölçütlere göre bir katına kadar artırmaya veya onda birine kadar indirmeye yetkilidir. Bu nedenle işlem tarihinde geçerli oranın teyit edilmesi gerekir. Alıcı ile satıcı arasında harcın kimin tarafından üstleneceğine ilişkin anlaşma, tarafların iç ilişkisini düzenler.
Mülk sahibi olmak hangi vergileri doğurur?
Taşınmaz sahibi olmak, Türk vatandaşları için olduğu gibi yabancılar için de yıllık vergi yükümlülükleri doğurur. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'na göre Türkiye sınırları içindeki binalar bina vergisine (m.1), arazi ve arsalar da arazi vergisine (m.12) tabidir; bu iki vergi birlikte emlak vergisi olarak anılır. Ayrıca taşınmazın kiraya verilmesi halinde kira geliri, belirli şartlarla elden çıkarılması halinde değer artış kazancı gelir vergisi bakımından değerlendirilir. Oranlar ve istisnalar, taşınmazın türüne, yerine ve malikin vergisel durumuna göre değiştiği için ayrıntılar Türkiye vergi sistemi rehberinde ele alınmıştır; somut işlem öncesinde vergi danışmanı veya avukattan görüş alınması önerilir.
Mülk edinmek oturma izni veya vatandaşlık sağlar mı?
Taşınmaz edinimi doğrudan ikamet hakkı vermez, ancak iki önemli kapı açar:
- İkamet izni: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.31/1-b, Türkiye'de taşınmazı bulunan yabancılara kısa dönem ikamet izni verilebileceğini öngörür. m.31/6 uyarınca ikamete esas taşınmazın niteliği ve değeri İçişleri Bakanlığınca belirlenir. Ayrıntılar için ikamet izni rehberine bakınız.
- Vatandaşlık: Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.20/2-b'ye göre en az 400.000 ABD doları değerinde, kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmaz edinilmesi ve tapuya 3 yıl satılmama şerhi konulması, istisnai yoldan vatandaşlık başvurusuna imkân tanır. Vatandaşlık kararı Cumhurbaşkanının takdirindedir. Ayrıntılar için yatırım yoluyla vatandaşlık rehberine bakınız.
Sıkça sorulan sorular
Yabancılar Türkiye'de ev alabilir mi?
Evet. Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler, Tapu Kanunu m.35'teki sınırlara uymak kaydıyla konut, işyeri, arsa ve arazi edinebilir. Toplam edinim, ilçedeki özel mülkiyete konu alanın %10'unu ve kişi başına ülke genelinde 30 hektarı aşamaz; askeri ve stratejik bölgelerde ek kısıtlar uygulanır.
Yabancıya konut satışında hangi kontroller yapılır?
Tapu müdürlüğü; alıcının uyruğundaki ülkenin edinime izin verilen ülkeler arasında olup olmadığını, ilçe bazlı %10 ve kişi başı 30 hektar sınırlarını ve taşınmazın askeri yasak, güvenlik, stratejik veya özel güvenlik bölgesinde kalıp kalmadığını inceler. Bu bölgelere ait koordinatlar TKGM'ye bakanlıklarca iletilir ve işlemler bu verilere göre yürütülür.
Yabancı sermayeli Türk şirketi konut alabilir mi?
Yabancı payı %50 veya daha fazla olan Türkiye'de kurulu şirketler, Tapu Kanunu m.36 uyarınca yalnız esas sözleşmelerinde yazılı faaliyet konularını yürütmek için taşınmaz edinebilir; askeri ve özel güvenlik bölgelerindeki edinimler izne tabidir. Yabancı payı %50'nin altındaysa şirket, yerli şirketlerle aynı hükümlere tabidir.
Arsa alan yabancının özel bir yükümlülüğü var mı?
Evet. Yapısız taşınmaz satın alan yabancı gerçek kişiler ve yabancı ülkede kurulu şirketler, geliştirecekleri projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunmak zorundadır. Süresinde başvurulmaz veya proje süresinde gerçekleştirilmezse, taşınmaz bir yılı geçmeyen süre içinde tasfiye edilmediği takdirde tasfiye edilerek bedele çevrilir.
Tapu harcını kim öder ve oranı nedir?
Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifeye göre tapu harcı, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen satış bedelinin binde 20'si olarak alıcıdan ve satıcıdan ayrı ayrı alınır. Cumhurbaşkanı oranı değiştirmeye yetkili olduğundan işlem tarihindeki oran teyit edilmelidir. Taraflar, harcı kimin üstleneceğini kendi aralarında farklı kararlaştırabilir.
Türkiye'de ev almak ikamet izni sağlar mı?
Taşınmaz sahibi olmak, 6458 sayılı Kanun m.31/1-b uyarınca kısa dönem ikamet izni başvurusu için bir dayanaktır; ancak izin kendiliğinden verilmez ve taşınmazın niteliği ile değeri Bakanlıkça belirlenen şartları karşılamalıdır. En az 400.000 ABD doları değerinde taşınmaz ve 3 yıl satılmama şerhiyle vatandaşlık başvurusu da mümkündür.
Kaynaklar
- 2644 sayılı Tapu Kanunu, m.35 ve m.36 (mevzuat.gov.tr)
- 492 sayılı Harçlar Kanunu, m.63 ve (4) sayılı tarife, 20/a
- 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu, m.1 ve m.12
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, m.12 ve m.28
- Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m.20/2-b
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m.31
- 2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu