Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı: Eşikler, Süreç ve Gayrimenkul Şartları

Hazırlayan: Av. Emre Can SepetçiGüncellendi: 7 dk okuma

Kısaca

Yabancılar, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.12/1-b ve Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.20/2 uyarınca belirli yatırımlarla istisnai yoldan Türk vatandaşlığı kazanabilir. Başlıca eşikler en az 400.000 USD değerinde, 3 yıl satılmama şerhli taşınmaz; en az 500.000 USD sabit sermaye yatırımı, mevduat, Devlet borçlanma aracı, fon payı veya bireysel emeklilik katkısı; ya da en az 50 kişilik istihdamdır. 7938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile taşınmaz seçeneği kat mülkiyeti/kat irtifakı kurulmuş veya üzerinde yapı bulunan arsalarla sınırlandı. Karar Cumhurbaşkanınca verilir; bu bir takdir yetkisidir.

Türk vatandaşlığı yatırımla kazanılabilir mi?

Evet. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 12. maddesi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil eden bir hali bulunmamak şartıyla bazı yabancıların Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabileceğini düzenler. Bu maddenin (b) bendi, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.31/1-j uyarınca yatırım gerekçesiyle ikamet izni alanları, Turkuaz Kart sahiplerini ve bunların yabancı eşi ile kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarını kapsar.

Hangi yatırımların bu kapsama girdiği, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 20/2. maddesinde sayılmıştır. Bu yol, genel yoldan vatandaşlıkta aranan uzun süreli ikamet şartını gerektirmez; ancak vatandaşlık bir hak değil, Cumhurbaşkanının takdirine bağlı bir karardır. Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel hali bulunanların talepleri İçişleri Bakanlığınca reddedilir (5901 m.12/2).

Hangi yatırımlar vatandaşlık sağlar ve eşikler nedir?

Yönetmelik m.20/2, altı seçenek öngörür. Her seçenekte yatırımın gerçekleştiğini ayrı bir kamu kurumu tespit eder. Güncel eşikler 6.1.2022 tarihli 5072 sayılı ve 13.5.2022 tarihli 5554 sayılı Cumhurbaşkanı Kararlarıyla belirlenmiştir.

Seçenek (m.20/2)Asgari tutar / şartTutma şartıTespit eden kurum
(a) Sabit sermaye yatırımıEn az 500.000 USD veya karşılığı dövizMetinde ayrıca süre öngörülmemiştirSanayi ve Teknoloji Bakanlığı
(b) TaşınmazEn az 400.000 USD; kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazTapuya 3 yıl satılmama şerhiÇevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
(b) Noter satış vaadiKat mülkiyeti/irtifakı kurulmuş taşınmaz için en az 400.000 USD peşin ödemeTapu siciline 3 yıl devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdü şerhiÇevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
(c) İstihdamEn az 50 kişilik istihdamMetinde ayrıca süre öngörülmemiştirÇalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
(ç) Banka mevduatıEn az 500.000 USD veya karşılığı döviz, Türkiye'de faaliyet gösteren bankalarda3 yılBankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK)
(d) Devlet borçlanma aracıEn az 500.000 USD veya karşılığı döviz3 yılHazine ve Maliye Bakanlığı
(e) Fon katılma payıEn az 500.000 USD; gayrimenkul yatırım fonu veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payıEn az 3 yılSermaye Piyasası Kurulu (SPK)
(f) Bireysel emeklilikEn az 500.000 USD katkı payı, SEDDK'nın belirlediği fonlarda3 yıl sistemde kalmaSigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK)

Parasal değerlerin belirlenmesinde tespit tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru ve/veya çapraz döviz kuru esas alınır (m.20/6). Tespitte uygulanacak usul ve esaslar, tespiti yapan kurumca belirlenir (m.20/9).

Gayrimenkul ile Türk vatandaşlığının şartları nelerdir?

En sık tercih edilen yol, en az 400.000 USD değerinde taşınmaz satın alınmasıdır. Bu seçenekte dikkat edilecek başlıca noktalar şunlardır:

  • Taşınmazın niteliği. 12.12.2023 tarihli 7938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 12.12.2023, sayı 32397) ile bent değiştirilmiş; artık yalnızca kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazlar kabul edilmektedir. Yapısız arsa veya tarla gibi taşınmazlar bu seçenek kapsamında değildir.
  • 3 yıl satılmama şerhi. Taşınmazın tapu kaydına üç yıl satılmayacağına dair şerh konulması şarttır.
  • Noter satış vaadi alternatifi. Henüz tapu devri yapılmamış, kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş bir taşınmaz için, en az 400.000 USD'nin peşin ödendiği ve tapu siciline üç yıl devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdünün şerh edildiği noter satış vaadi sözleşmesi de kabul edilir.
  • Tutar 13.5.2022'de yükseltildi. 5554 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 13.5.2022, sayı 31834) ile bu bentteki 250.000 USD eşikleri 400.000 USD'ye çıkarılmıştır.
  • Edinim kuralları. Yabancının taşınmaz edinebilmesi, 2644 sayılı Tapu Kanunu m.35'teki ülke ve alan sınırlamalarına ve askerî/güvenlik bölgesi kısıtlamalarına tabidir. Ayrıntılar için yabancıların gayrimenkul edinimi rehberine bakınız.

Vatandaşlık amacıyla taşınmaz satın alınacaksa değerin ve tapu niteliğinin işlem öncesinde doğrulanması önemlidir; çünkü uygunluğu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tespit eder ve tespitin usulünü kendisi belirler (m.20/9).

Döviz neden Türk Lirasına çevrilmeli?

Yönetmelik m.20/10'a göre (b), (ç), (d), (e) ve (f) bentlerindeki döviz tutarları işlem öncesinde Türkiye'de faaliyet gösteren bir bankaya, bu bankaca da Merkez Bankasına satılır. Satım sonucunda elde edilen TL tutarlar:

  • mevduat seçeneğinde (ç) TL mevduatta,
  • Devlet borçlanma aracı seçeneğinde (d) TL cinsinden Devlet borçlanma araçlarında,
  • bireysel emeklilik seçeneğinde (f) SEDDK'nın belirlediği fonlarda

üç yıl süreyle tutulur. Uygulama esasları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenir. Bu nedenle yatırım tutarının Türkiye'de faaliyet gösteren bir banka aracılığıyla işleme konu edilmesi ve döviz satışının belgelenmesi gerekir. Transfer ve belgeleme konusu için döviz ve sermaye transferi rehberine bakılabilir.

Yatırım türleri arasında geçiş yapılabilir mi?

Evet. Yönetmelik m.20/8'e göre ikinci fıkra kapsamındaki yatırım türleri arasında belirtilen süreyi tamamlamak amacıyla geçişkenlik mümkündür. Örneğin üç yıllık tutma süresinin bir kısmını bir yatırım türünde geçiren yatırımcı, kalan süreyi başka bir türde tamamlayabilir. Geçişin hangi koşullarla ve hangi belgeyle yapılacağı ilgili tespit kurumlarının uygulamasına bağlıdır; geçiş öncesinde iki kurumla da teyit yapılmalıdır.

Başvuru süreci hangi adımlardan oluşur?

Süreç, Kanun ve Yönetmelik hükümleri birlikte okunduğunda şu sırayı izler:

  1. Yatırımın yapılması. Seçilen yatırım (taşınmaz alımı, mevduat, fon payı vb.) gerçekleştirilir; gerekiyorsa döviz bankaya ve Merkez Bankasına satılır (m.20/10).
  2. Tespit yazısı. Yatırımın m.20/2'deki şartları sağladığı, ilgili kurum tarafından tespit edilir ve yazıyla bildirilir. Taşınmazda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, mevduatta BDDK, fonlarda SPK gibi.
  3. İkamet izni. 5901 m.12/1-b, vatandaşlığı YUKK m.31/1-j uyarınca ikamet izni alan yabancılara bağladığından, yatırımcı bu bent kapsamında kısa dönem ikamet izni alır. Bu izin beşer yıla kadar verilebilir (YUKK m.31/5) ve eşini ve çocuklarını da kapsar. Ayrıntılar: ikamet izni rehberi.
  4. Vatandaşlık dosyası. İçişleri Bakanlığının yazılı talimatı üzerine müracaat makamlarınca dosya düzenlenir (m.20/3); Kanunun 12/1-b ve c bentlerindeki başvurular gerekli görülen hallerde doğrudan Bakanlıkça alınır (m.20/5). Dosyada form dilekçe, pasaport, medeni hal ve evlilik/boşanma belgeleri, doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği, aile bağını gösteren belgeler, varsa Türk vatandaşı yakınların kayıtları ve hizmet bedelinin ödendiğine dair makbuz bulunur. Yabancı belgeler apostil veya konsolosluk onayı ve tercümeyle sunulur.
  5. Güvenlik incelemesi ve karar. Tamamlanan dosya karar alınmak üzere İçişleri Bakanlığına gönderilir (m.20/4); millî güvenlik ve kamu düzeni incelemesinden sonra karar Cumhurbaşkanınca verilir (5901 m.12/1).

Sürecin takibi için İçişleri Bakanlığı bünyesinde ilgili bakanlık temsilcilerinden oluşan bir komisyon kurulabilir (m.20/7). Hizmet bedeli ve diğer giderlerin tutarları yıllık olarak değiştiğinden başvuru tarihinde teyit edilmelidir.

Aile üyeleri de vatandaş olabilir mi?

Evet. 5901 sayılı Kanun m.12/1-b, yatırımcıyla birlikte yabancı eşini ve kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarını da istisnai vatandaşlık kapsamına alır. Aynı şekilde YUKK m.31/1-j de yatırımcının eşi ve çocuklarına ikamet izni verilmesini öngörür. Ergin olmuş ve bağımlı olmayan çocukların bu kapsamda değerlendirilmesi mümkün değildir; onlar için ayrı bir yatırım veya başka bir vatandaşlık yolu gerekir. Aile bağının nüfus kayıt örneği veya benzeri belgeyle kanıtlanması gerekir (Yönetmelik m.20/3-ç).

Turkuaz Kart vatandaşlık yolu açar mı?

Evet. 5901 m.12/1-b, Turkuaz Kart sahibi yabancıları ve ailelerini de istisnai vatandaşlık kapsamına alır. Turkuaz Kart, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.11 uyarınca nitelikli yabancılara verilen ve ilk üç yılı geçiş süresi olan bir izindir. Yatırım tutarı yerine nitelik ve ekonomik katkı ölçütlerine dayandığından, Türkiye'de fiilen çalışacak yatırımcı ve yöneticiler için ayrı bir seçenektir. Ayrıntı için çalışma izni ve Turkuaz Kart rehberine bakınız.

Vatandaşlık kazanıldıktan sonra yatırım satılabilir mi?

Yönetmelik, tutma sürelerini yatırımın tespit şartı olarak düzenler: taşınmazda tapuya üç yıl satılmama şerhi, mevduat, Devlet borçlanma aracı, fon ve bireysel emeklilik seçeneklerinde üç yıl tutma veya sistemde kalma. Bu nedenle üç yıllık süre dolmadan yatırımın elden çıkarılması, şerh ve tespit şartlarıyla çelişir ve vatandaşlık sürecinin dayanağını zayıflatır. Süre dolduktan sonra yatırımcı, genel hükümler çerçevesinde varlığını tasarruf edebilir.

Sıkça sorulan sorular

Gayrimenkul ile Türk vatandaşlığı için asgari tutar ne kadardır?

Asgari tutar en az 400.000 ABD Doları veya karşılığı dövizdir (Yönetmelik m.20/2-b; 5554 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 250.000 USD'den yükseltildi). Taşınmazın kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı olması ve tapuya üç yıl satılmama şerhi konulması gerekir. Değer, tespit tarihindeki Merkez Bankası efektif satış kuruyla hesaplanır.

Yatırım yoluyla vatandaşlık kesin bir hak mıdır?

Hayır. 5901 sayılı Kanun m.12'ye göre istisnai vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla kazanılır ve takdir yetkisine bağlıdır. Yatırım şartlarının sağlanması başvurunun ön koşuludur; ayrıca millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması gerekir. Engel hali bulunanların talepleri İçişleri Bakanlığınca reddedilir (m.12/2).

Arsa veya tarla alarak vatandaşlık başvurusu yapılabilir mi?

Hayır, 12.12.2023 tarihli 7938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararından sonra yapılamaz. Bu Kararla Yönetmelik m.20/2-b değiştirilmiş ve taşınmaz seçeneği kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş taşınmazlar ile üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazlarla sınırlandırılmıştır. Üzerinde yapı bulunmayan arsa ve tarlalar bu seçenek kapsamında değerlendirilmez.

Yatırım tutarını dövizde tutabilir miyim?

Hayır, ilgili seçeneklerde tutulamaz. Yönetmelik m.20/10'a göre taşınmaz, mevduat, Devlet borçlanma aracı, fon ve bireysel emeklilik seçeneklerinde döviz işlem öncesinde Türkiye'deki bir bankaya, banka tarafından da Merkez Bankasına satılır. Mevduat, Devlet borçlanma aracı ve bireysel emeklilik seçeneklerinde elde edilen TL tutarlar üç yıl TL cinsinden tutulur.

Eşim ve çocuklarım da vatandaşlık alabilir mi?

Evet. 5901 sayılı Kanun m.12/1-b, yatırımcının yabancı eşini ve kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarını da kapsar. Aile üyeleri ayrıca yatırım yapmak zorunda değildir; aile bağının nüfus kayıt örneği veya benzeri belgeyle kanıtlanması gerekir. Ergin ve bağımlı olmayan çocuklar bu kapsamda yer almaz.

Farklı yatırım türleri birleştirilebilir veya değiştirilebilir mi?

Yönetmelik m.20/8, yatırım türleri arasında belirtilen süreyi tamamlamak amacıyla geçişkenliğe izin verir; yani üç yıllık sürenin bir kısmı bir türde, kalanı başka bir türde tamamlanabilir. Ancak her seçenek kendi asgari tutarını ayrı ayrı sağlamalıdır; mevzuatta farklı türlerin tutarlarının toplanarak eşiğe ulaşılabileceğine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır.

Kaynaklar

  • 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, m.12 (mevzuat.gov.tr)
  • Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m.20 (2016/9601 ve 2017/10008 sayılı BKK; 106 sayılı CK, RG 19.09.2018, sayı 30540; 5072 sayılı CK, RG 06.01.2022, sayı 31711; 5554 sayılı CK, RG 13.05.2022, sayı 31834; 7938 sayılı CK, RG 12.12.2023, sayı 32397)
  • 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m.31/1-j ve m.31/5
  • 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m.11
  • 2644 sayılı Tapu Kanunu, m.35
Yasal uyarıBu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat sık değişir; somut bir karar vermeden önce güncel mevzuatı ve kendi durumunuzu bir avukatla değerlendirin. Sorularınız için: [email protected]