Teknoloji geliştirme bölgelerinde (teknopark) faaliyet gösteren şirketlerin münhasıran bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar ile Ar-Ge personelinin ücretlerine isabet eden gelir vergisi, 4691 sayılı Kanun geçici m.2 uyarınca 31.12.2028'e kadar istisna veya terkin kapsamındadır. Organize sanayi bölgeleri (OSB) ise 4562 sayılı Kanuna göre altyapısı hazır sanayi parselleri sunar; 9903 sayılı Karar m.22 uyarınca OSB'deki teşvikli yatırımlar sigorta primi desteğinde bir alt bölgenin şartlarından yararlanır.
Teknopark (teknoloji geliştirme bölgesi) nedir?
Teknopark, 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununda "teknoloji geliştirme bölgesi" (TGB) olarak adlandırılır. Kanunun 3. maddesine göre TGB; yüksek veya ileri teknoloji kullanan ya da yeni teknolojilere yönelik firmaların, bir üniversite, yüksek teknoloji enstitüsü veya Ar-Ge merkezinin olanaklarından yararlanarak teknoloji veya yazılım ürettiği, teknolojik buluşları ticari ürüne dönüştürdüğü ve akademik, ekonomik ve sosyal yapının bütünleştiği sitedir. Aynı sektör grubundaki girişimcilere ayrılan ihtisas TGB'ler de aynı desteklerden yararlanır (ek m.1).
Bölgeler Cumhurbaşkanı kararıyla kurulur (m.4) ve anonim şirket olarak kurulan bir yönetici şirket tarafından işletilir; kurucular arasında en az bir üniversite, yüksek teknoloji enstitüsü veya kamu Ar-Ge merkezi bulunur. Yabancı özel hukuk tüzel kişileri de 4875 sayılı Kanun çerçevesinde yönetici şirkete ortak olabilir (m.5). Bakanlık verilerine göre ilan edilmiş TGB sayısı 113, faal olanların sayısı 95'tir (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 2025 faaliyet raporu). Bölgede yer almak için girişimci, yönetici şirkete Ar-Ge, yazılım veya tasarım projesi sunar; proje uygun görülürse yer tahsis edilir.
Teknoparkta hangi vergi avantajları var?
Teknopark avantajlarının çoğu 4691 sayılı Kanunun geçici 2. maddesinde yer alır ve 31.12.2028 tarihine kadar uygulanır:
| Avantaj | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Kazanç istisnası | Bölgedeki mükelleflerin münhasıran bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar ile yönetici şirket kazançları gelir ve kurumlar vergisinden müstesnadır | Geçici m.2/1 |
| Ücret gelir vergisi terkini | Bölgede çalışan Ar-Ge, tasarım ve destek personelinin bu görevleriyle ilgili ücretlerinin brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısmına isabet eden gelir vergisi (asgari ücret istisnası düşüldükten sonra) terkin edilir | Geçici m.2/3 |
| Damga vergisi | Aynı ücretlere ilişkin kâğıtların brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısmı damga vergisinden istisnadır | Geçici m.2/3 |
| Sigorta primi işveren hissesi desteği | Geçici m.2 kapsamında ücreti vergiden istisna personelin işveren hissesinin yarısı bütçeden karşılanır | 5746 sayılı Kanun m.3/3 |
| Gümrük vergisi istisnası | Yazılım, Ar-Ge, yenilik ve tasarım projelerinde kullanılmak üzere ithal edilen eşya gümrük vergisi ve fonlardan, ilgili kâğıt ve işlemler damga vergisi ve harçtan müstesnadır | Ek m.2 |
| Temel bilimler mezunu desteği | Matematik, fizik, kimya, biyoloji gibi desteklenecek programlardan en az lisans mezunu Ar-Ge personeli için aylık brüt asgari ücret tutarı iki yıl süreyle bütçeden karşılanır (toplam personelin %10'u ile sınırlı) | m.8/4 |
| Sermaye desteği indirimi | Bölgedeki projelerin finansmanı için sağlanan sermaye destekleri, kazancın %10'u ve öz sermayenin %20'si ile yıllık 1.000.000 TL'yi aşmamak üzere indirilebilir | Geçici m.4 |
Personel teşviklerinde bazı sınırlar vardır: gelir vergisi ve sigorta primi teşviklerinden yararlanacak destek personeli sayısı Ar-Ge ve tasarım personeli sayısının %10'unu, toplam personeli 15'e kadar olan firmalarda %20'sini aşamaz. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar teşvik kapsamında değildir. Bölge dışında geçirilen süreler, kanunda sayılan durumlar dışında personel sayısının veya çalışma süresinin %20'si ile sınırlı olarak teşvikten yararlanabilir; Cumhurbaşkanı bu oranı %100'e kadar artırabilir (geçici m.2/3).
Ayrıca yıllık beyannameyle istisna edilen kazancı 1.000.000 TL ve üzerinde olan mükellefler, bu tutarın %2'sini (yıllık en fazla 20.000.000 TL) aynı yıl içinde girişim sermayesi fonlarına veya kuluçka merkezlerindeki girişimcilere yatırmakla yükümlüdür; aksi halde istisna edilen kazancın %20'si istisnadan yararlanamaz (ek m.3).
Teknoparkta üretim yapılabilir mi ve istisna her geliri kapsar mı?
Kazanç istisnası yalnız bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden doğan kazancı kapsar. İşletmeler bölgede tamamladıkları projelerin sonucu olan teknolojik ürünü, yönetici şirketin uygun bulması ve Bakanlığın izniyle bölge içinde üretebilir; ancak bu üretim yatırımlarına ilişkin kazançlar ve bu yatırımlarda çalışan personel, bölge dışındaki işletmeler gibi genel esaslara göre vergilendirilir ve defterlerde ayrı izlenir (m.8/2). Gayri maddi hakların satışı, devri veya kiralanmasından doğan kazançlarda istisna, Cumhurbaşkanınca belirlenen tescil ve nitelikli harcama şartlarına bağlanabilir (geçici m.2/2).
Yurt içi asgari kurumlar vergisi açısından, 5520 sayılı Kanun m.32/C uyarınca 4691 sayılı Kanun kapsamındaki kazanç istisnaları asgari vergi matrahının hesabında düşülür; dolayısıyla teknopark istisnası asgari vergi nedeniyle ortadan kalkmaz. Genel vergi çerçevesi için Türkiye vergi sistemi rehberine bakınız.
Ar-Ge ve tasarım merkezleri teknoparktan nasıl ayrılır?
Teknoparka taşınmak istemeyen şirketler, kendi bünyelerinde 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında Ar-Ge veya tasarım merkezi kurabilir. Kanunun 2. maddesine göre Ar-Ge merkezi, dar mükellef kurumların Türkiye'deki işyerleri dahil sermaye şirketlerinin ayrı bir birim olarak örgütlenmiş ve kanun metnine göre en az elli tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden birimidir; tasarım merkezi için kanun metnindeki eşik on tam zaman eşdeğer tasarım personelidir. Başvuru öncesinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının güncel uygulama kriterleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Bu merkezlere 5746 sayılı Kanun m.3 ile şu destekler sağlanır:
- Ar-Ge ve tasarım indirimi: Ar-Ge, yenilik ve tasarım harcamalarının tamamı kurum kazancının tespitinde indirilir; belirli kriterleri sağlayan merkezlerde önceki yıla göre artışın %50'sine kadarı ek indirim konusu yapılabilir.
- Gelir vergisi stopajı teşviki: Ar-Ge, tasarım ve destek personeli ücretlerinin brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısmına isabet eden gelir vergisinin doktoralılar için %95'i, yüksek lisanslılar için %90'ı, diğerleri için %80'i terkin edilir.
- Sigorta primi desteği: İşveren hissesinin yarısı bütçeden karşılanır.
- Damga vergisi ve gümrük istisnası: Ar-Ge faaliyetlerine ilişkin kâğıtlar damga vergisinden, araştırmada kullanılacak ithal eşya gümrük vergisinden müstesnadır.
Teknoparktan temel farkı şudur: teknoparkta yazılım ve Ar-Ge kazancı tümüyle istisnadır; Ar-Ge merkezinde ise kazanç değil, Ar-Ge harcaması indirilir.
Organize sanayi bölgesi (OSB) nedir?
Organize sanayi bölgesi, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu m.3'e göre sanayinin uygun alanlarda yapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarını önlemek amacıyla sınırları onaylanmış arazilerin ortak kullanım alanları, hizmet ve destek alanları ve gerektiğinde teknoloji geliştirme bölgeleriyle donatılarak planlı biçimde sanayiye tahsis edildiği mal ve hizmet üretim bölgesidir. Yatırımcı açısından OSB'nin temel değeri, imar, elektrik, doğal gaz, su, arıtma ve yol altyapısı hazır parseller sunmasıdır.
OSB tüzel kişiliğe sahiptir. Bölgede parsel tahsis edilen veya maliki olduğu parselde üretim yapan kişiye katılımcı denir (m.3/e). Aynı sektör grubuna ayrılmış ihtisas OSB'ler ve çevresel kriterleri sağlayan yeşil OSB'ler de Kanunda tanımlanmıştır. Bir TGB alanı OSB içinde yer alırsa, proje onayı ve ruhsat işlemleri 4562 sayılı Kanuna göre yürütülür (4691 m.4).
OSB'de arsa nasıl tahsis edilir ve hangi kısıtlamalar var?
Ön tahsis ve parsel tahsisi, müteşebbis heyet veya genel kurulun belirlediği ilkeler ve şeffaflık esasına göre OSB yönetim kurulu tarafından yapılır (4562 m.18). Tahsis sürecinde dikkat edilmesi gereken kurallar şunlardır:
- Amaç dışı kullanım ve satış yasağı: Tahsis edilen arsa amacı dışında kullanılamaz; borcun tamamı ödenmeden ve tesis üretime geçmeden satılamaz, devredilemez. Bu husus tapuya şerh edilir.
- Tapu ve geri alım hakkı: Tahsis bedeli ödenmiş veya teminat verilmişse, üretime geçenlere geri alım şerhi olmadan, geçmeyenlere geri alım şerhiyle tapu verilir. Sabit yatırımın en az %50'si kadar banka yatırım kredisi kullanan katılımcıya, üretime geçme şartı aranmaksızın geri alım şerhsiz tapu verilebilir.
- Devirde OSB onayı: OSB içindeki, OSB mülkiyetinde olmayan taşınmazların üçüncü kişilere devrinde OSB'nin uygunluk görüşü gerekir.
- Kiralama: Katılımcılar tesislerini üretim amaçlı olarak kiracılara kiralayabilir; OSB de üstyapı inşa edip üretim taahhüdü veren yatırımcılara kiralayabilir veya satabilir.
Bedelsiz tahsis: Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen il ve ilçelerdeki OSB'lerde parseller tamamen veya kısmen bedelsiz tahsis edilebilir. Bakanlık kredisi kullanan OSB'lerdeki tahsis edilmemiş parseller de en az on kişilik istihdam öngören yatırımlara bedelsiz tahsis edilebilir; şartlara uyulmaması veya yatırımın süresinde tamamlanmaması halinde tahsis yargı kararı aranmaksızın iptal edilir (ek m.3).
OSB tüzel kişiliği, Kanunun uygulanmasıyla ilgili işlemlerde her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır (banka ve sigorta muameleleri vergisi hariç) ve arıtma tesisi işleten OSB'lerden belediyelerce atık su bedeli alınmaz (m.21). Bu muafiyet OSB'nin kendisine aittir; katılımcı şirketler genel vergi hükümlerine tabidir.
OSB'de yatırım yapmanın teşvik avantajı nedir?
OSB'deki yatırımın en somut avantajı 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karardan gelir. Kararın 22. maddesine göre teşvik belgeli bir yatırım OSB'de veya endüstri bölgesinde yapılırsa, sigorta primi işveren hissesi desteğinde bir alt bölgenin şart ve süreleri uygulanır; yatırım ayrıca EK-5'teki ilçelerden birindeyse iki alt bölge. 6. bölgede ise süreye iki yıl eklenir. Örneğin 2. bölgede 1 yıl olan destek süresi, aynı yatırım OSB'de yapıldığında 3. bölgenin süresi olan 2 yıla çıkar.
Ayrıca 9903 sayılı Karar geçici m.4 uyarınca eski Cazibe Merkezleri Programı kapsamındaki illerin OSB ve endüstri bölgeleri ile Sivas Demirağ OSB'de yapılacak imalat yatırımlarına, 31.12.2026'ya kadar yapılan müracaatlarda 6. bölge destekleri uygulanır. Bölgelerin il listesi ve destek oranları için yatırım teşvik sistemi rehberine ve il haritasına bakınız.
Teknopark, Ar-Ge merkezi, OSB ve serbest bölge nasıl karşılaştırılır?
| Ölçüt | Teknopark (4691) | Ar-Ge merkezi (5746) | OSB (4562) | Serbest bölge (3218) |
|---|---|---|---|---|
| Uygun faaliyet | Yazılım, Ar-Ge, tasarım | Şirket içi Ar-Ge veya tasarım | İmalat ve sanayi | İhracata dönük üretim, ticaret, hizmet |
| Kazanç vergisi | Bölgedeki yazılım/Ar-Ge kazancı istisna (31.12.2028'e kadar) | Ar-Ge harcamasının tamamı indirilir | Genel hükümler; teşvik belgesiyle vergi indirimi | İmalat kazancı (yurt dışı, bölge içi, diğer serbest bölgelere satış) istisna |
| Personel | Ücret gelir vergisi terkini + SGK işveren hissesinin yarısı | %80-95 stopaj terkini + SGK işveren hissesinin yarısı | 9903 m.22 ile bir alt bölge SGK desteği | %85 ihracat şartıyla ücret vergisi terkini |
| Giriş şartı | Yönetici şirketin proje onayı | Kanun metnine göre 50 tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli | Parsel tahsisi veya satın alma | Ticaret Bakanlığı faaliyet ruhsatı |
Hangi rejimin uygun olduğu, faaliyetin niteliğine (yazılım mı imalat mı), satışların yurt içine mi yurt dışına mı yapıldığına ve istihdam yapısına göre değişir. İhracata dönük üretim için serbest bölgeler rehberi, personel planlaması için iş hukuku temelleri birlikte değerlendirilmelidir.
Sıkça sorulan sorular
Teknopark vergi istisnası ne zaman sona eriyor?
4691 sayılı Kanun geçici m.2 uyarınca bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazanç istisnası ile personel ücretlerine ilişkin gelir vergisi terkini 31.12.2028 tarihine kadar uygulanır. Sermaye desteklerinin indirimine ilişkin geçici m.4 de aynı tarihe kadar geçerlidir. Sürenin uzatılması ancak yeni bir kanun değişikliğiyle mümkündür.
Yabancı bir şirket teknoparkta faaliyet gösterebilir mi?
Evet. Teknoparkta yer almak için Türkiye'de kurulmuş bir şirket veya şube üzerinden yönetici şirkete Ar-Ge, yazılım ya da tasarım projesi sunulur; yabancı sermaye bu şirketlerde serbestçe yer alabilir. 4691 sayılı Kanun m.5 ayrıca yabancı özel hukuk tüzel kişilerinin 4875 sayılı Kanun çerçevesinde yönetici şirkete ortak olabileceğini öngörür.
Teknoparkta çalışan herkesin maaşı vergiden muaf mı?
Hayır. Gelir vergisi terkini yalnız bölgede çalışan Ar-Ge, tasarım ve destek personelinin bu görevleriyle ilgili ücretlerine ve brüt asgari ücretin kırk katına kadar uygulanır. Destek personeli sayısı Ar-Ge ve tasarım personelinin %10'unu (15 kişiye kadar firmalarda %20'sini) aşamaz. Üretim yatırımlarında çalışanlar genel hükümlere tabidir.
OSB'de aldığım arsayı satabilir miyim?
Borcun tamamı ödenmeden ve tesis üretime geçmeden OSB'den tahsis edilen arsa satılamaz, devredilemez; bu yasak tapuya şerh edilir (4562 m.18). Üretime geçildikten sonra da OSB içindeki taşınmazın üçüncü kişiye devri için OSB'nin uygunluk görüşü gerekir ve yeni alıcı önceki katılımcının taahhütleriyle bağlıdır.
OSB'de yatırım yapmak teşviki artırır mı?
Evet, istihdam destekleri bakımından. 9903 sayılı Karar m.22'ye göre teşvik belgeli yatırım OSB'de yapılırsa sigorta primi işveren hissesi desteğinde bir alt bölgenin şart ve süreleri uygulanır; 6. bölgede süreye iki yıl eklenir. Geçici m.4 kapsamındaki OSB'lerde ise 31.12.2026'ya kadar başvurularda 6. bölge destekleri sağlanır.
Ar-Ge merkezi için kaç personel gerekir?
5746 sayılı Kanun m.2 metnine göre Ar-Ge merkezi en az elli, tasarım merkezi en az on tam zaman eşdeğer personel istihdam eden ayrı bir birimdir. Merkez belgesi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca verildiğinden, başvuru öncesinde Bakanlığın güncel uygulama kriterleri ve istenen belgeler ayrıca kontrol edilmelidir.
Kaynaklar
- 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, m.3, 4, 5, 8, ek m.1-3, geçici m.2, geçici m.4 (RG 06.07.2001, sayı 24454)
- 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun, m.2, m.3
- 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu, m.3, 18, 21, ek m.3
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, m.32/C
- 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar, m.22, geçici m.4 (RG 30.05.2025, sayı 32915)
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 2025 faaliyet raporu (TGB sayıları)