Түркиядагы технопарктар, илимий-изилдөө борборлору жана уюшкан өнөр жай зоналары: артыкчылыктар жана талаптар

Автору: Адвокат Эмре Жан СепетчиЖаңыртылды: 9 мүн окуу

Кыскача

Технологияларды өнүктүрүү зоналарындагы (технопарктардагы) компаниялар 31.12.2028-жылга чейин зонада программалык камсыздоо, дизайн жана илимий-изилдөө иштеринен гана алынган киреше боюнча киреше же корпоративдик салыктан бошотууну жана илимий-изилдөө кызматкерлеринин эмгек акысынан киреше салыгын жокко чыгарууну пайдаланышат (№ 4691 Мыйзам, 2-убактылуу берене). № 4562 Мыйзам боюнча уюшкан өнөр жай зоналары (OSB) даяр инфраструктурасы бар өнөр жай участокторун сунуштайт; № 9903 токтомдун 22-беренесине ылайык, OSBдеги күбөлүгү бар инвестициялар бир баскыч төмөн өнүккөн региондун шарттары менен төгүмгө колдоо алат.

Технопарк (технологияларды өнүктүрүү зонасы) деген эмне?

Технологияларды өнүктүрүү зоналары жөнүндө № 4691 Мыйзамда технопарктар «технологияларды өнүктүрүү зоналары» (TGB) деп аталат. 3-беренеге ылайык, TGB — алдыңкы технологияларды колдонгон же жаңы технологияларга багытталган компаниялар университеттин, жогорку технологиялар институтунун же илимий-изилдөө борборунун ресурстарын пайдаланып технология же программалык камсыздоо өндүргөн же иштеп чыккан, технологиялык ойлоп табууларды соода продукциясына айландырган жана академиялык, экономикалык жана социалдык түзүмдөр бириккен аймак. Бир тармактык топко арналган адистештирилген TGBлер да ошол эле колдоону пайдаланышат (1-кошумча берене).

Зоналар Президенттин чечими менен түзүлөт (4-берене) жана негиздөөчүлөрүнүн арасында кеминде бир университет, жогорку технологиялар институту же мамлекеттик илимий-изилдөө борбору бар акционердик коом катары түзүлгөн башкаруучу компания тарабынан башкарылат. Чет элдик жеке юридикалык жактар да № 4875 Мыйзамга ылайык башкаруучу компаниянын акционери боло алышат (5-берене). Өнөр жай жана технология министрлигинин маалыматы боюнча (2025-жылдагы иш тууралуу отчет), 113 зона жарыяланган, анын 95и иштеп жатат. Зонага жайгашуу үчүн компания башкаруучу компанияга илимий-изилдөө, программалык камсыздоо же дизайн долбоорун тапшырат; долбоор жактырылса, жай бөлүнөт.

Технопарктар кандай салыктык артыкчылыктарды сунуштайт?

Технопарктын артыкчылыктарынын көпчүлүгү № 4691 Мыйзамдын 2-убактылуу беренесинде белгиленген жана 31.12.2028-жылга чейин колдонулат:

АртыкчылыкМазмунуУкуктук негиз
Кирешеден бошотууЗонадагы программалык камсыздоо, дизайн жана илимий-изилдөө иштеринен гана алынган киреше, ошондой эле башкаруучу компаниянын кирешеси киреше жана корпоративдик салыктан бошотулат2-убактылуу берене, 1-бөлүк
Эмгек акыдан киреше салыгын жокко чыгарууЗонада иштеген илимий-изилдөө, дизайн жана көмөкчү кызматкерлердин эмгек акысынын эмгек акынын минималдуу брутто өлчөмүнүн 40 эсесинен ашпаган бөлүгүнөн (минималдуу эмгек акы боюнча бошотуудан кийин) киреше салыгы жокко чыгарылат2-убактылуу берене, 3-бөлүк
Мөөр жыйымыОшол эмгек акыга байланыштуу документтер эмгек акынын минималдуу брутто өлчөмүнүн 40 эсесине чейин мөөр жыйымынан бошотулат2-убактылуу берене, 3-бөлүк
Иш берүүчүнүн төгүмүнө колдооЭмгек акысы 2-убактылуу берене боюнча бошотулган кызматкерлер үчүн иш берүүчүнүн социалдык камсыздандыруу төгүмүнүн жарымы бюджеттен жабылат№ 5746 Мыйзам, 3-берененин 3-бөлүгү
Бажыдан бошотууПрограммалык камсыздоо, илимий-изилдөө, инновация жана дизайн долбоорлору үчүн импорттолгон товарлар бажы алымынан жана фонддордон бошотулат; тиешелүү документтер жана операциялар мөөр жыйымынан жана алымдардан бошотулат2-кошумча берене
Негизги илимдер боюнча бүтүрүүчүлөргө колдооМатематика, физика, химия жана биология сыяктуу колдоого алынган программалар боюнча кеминде бакалавр даражасы бар илимий-изилдөө кызматкерлери үчүн эки жыл бою бюджеттен эмгек акынын минималдуу брутто өлчөмүнө барабар сумма төлөнөт (жалпы кызматкерлердин 10%ы менен чектелет)8-берененин 4-бөлүгү
Капиталдык колдоо боюнча чегерүүЗонадагы долбоорлорду каржылоо үчүн берилген капитал кирешенин 10%ына, өздүк капиталдын 20%ына жана жылына 1 000 000 TRYге чейин чегерилиши мүмкүн4-убактылуу берене

Кызматкерлерге байланыштуу стимулдарга чектөөлөр колдонулат: эмгек акы салыгы жана төгүм боюнча стимулдарды пайдалана турган көмөкчү кызматкерлердин саны илимий-изилдөө жана дизайн кызматкерлеринин 10%ынан, ал эми 15ке чейин кызматкери бар фирмалар үчүн 20%ынан ашпашы керек. Жумасына 45 сааттан ашкан иш камтылбайт. Мыйзамда саналган атайын учурлардан тышкары зонадан тышкары өткөрүлгөн убакыт кызматкерлердин санынын же иш убактысынын 20%ына чейин эсепке алынышы мүмкүн; Президент бул үлүштү 100%га чейин көтөрө алат (2-убактылуу берене, 3-бөлүк).

Мындан тышкары, жылдык декларацияда көрсөтүлгөн бошотулган кирешеси 1 000 000 TRY же андан көп болгон салык төлөөчүлөр ошол эле жылдын ичинде бул сумманын 2%ын (жылына 20 000 000 TRY менен чектелет) венчурдук капитал фонддоруна же инкубация борборлорундагы стартаптарга инвестициялашы керек; антпесе бошотулган кирешенин 20%ы бошотуу укугун жоготот (3-кошумча берене).

Технопаркта өндүрүш жүргүзүүгө болобу жана бардык киреше салыктан бошотулабы?

Кирешеден бошотуу зонадагы программалык камсыздоо, дизайн жана илимий-изилдөө иштеринен алынган кирешени гана камтыйт. Компаниялар зонада аяктаган долбоордун натыйжасында пайда болгон технологиялык продукцияны башкаруучу компаниянын макулдугу жана министрликтин уруксаты менен зонанын ичинде өндүрө алышат; бирок мындай өндүрүштүк инвестициялардан алынган киреше жана аларда иштеген кызматкерлер зонадан тышкаркы ишканалар сыяктуу жалпы эрежелер боюнча салыкка тартылат жана китептерде өзүнчө эсепке алынат (8-берененин 2-бөлүгү). Материалдык эмес укуктарды сатуудан, өткөрүп берүүдөн же лицензиялоодон алынган киреше үчүн бошотуу Президент белгилеген каттоо жана талапка жооп берген чыгымдар шарттарына байланыштырылышы мүмкүн (2-убактылуу берене, 2-бөлүк).

Ички минималдуу корпоративдик салыкка келсек, Корпоративдик киреше салыгы жөнүндө № 5520 Мыйзамдын 32/C-беренеси № 4691 Мыйзам боюнча кирешеден бошотуулар минималдуу салыктын базасын эсептөөдө чегерилерин карайт, ошондуктан технопарктагы бошотуу минималдуу салык менен жоюлбайт. Жалпы салык алкагы тууралуу Түркиянын салык системасы боюнча колдонмодо.

Илимий-изилдөө жана дизайн борборлорунун технопарктардан айырмасы эмнеде?

Технопаркка көчкүсү келбеген компаниялар Илимий-изилдөө жана дизайн иштерин колдоо жөнүндө № 5746 Мыйзамга ылайык ички илимий-изилдөө же дизайн борборун түзө алышат. 2-беренеге ылайык, илимий-изилдөө борбору — капитал коомунун (резидент эмес компаниялардын Түркиядагы туруктуу мекемелерин кошуп) өзүнчө уюштурулган бөлүмү, ал мыйзамдын текстине ылайык толук штаттык эквивалентте кеминде элүү илимий-изилдөө кызматкерин иштетет; дизайн борбору үчүн мыйзамдагы чек — толук штаттык эквивалентте он дизайн кызматкери. Арыз берүүдөн мурун Өнөр жай жана технология министрлигинин учурдагы колдонуу критерийлерин да текшерүү керек.

№ 5746 Мыйзамдын 3-беренеси төмөнкү колдоону карайт:

  • Илимий-изилдөө жана дизайн боюнча чегерүү: корпоративдик кирешени эсептөөдө илимий-изилдөө, инновация жана дизайн чыгымдарынын баары чегерилет; белгилүү бир критерийлерге жооп берген борборлор жылдан жылга өсүштүн 50%ына чейинкисин кошумча чегерүү катары чегере алышат.
  • Эмгек акыдан кармоо боюнча стимул: илимий-изилдөө, дизайн жана көмөкчү кызматкерлердин эмгек акысынын эмгек акынын минималдуу брутто өлчөмүнүн 40 эсесине чейинки бөлүгүнөн киреше салыгы илимдин доктору даражасы барлар үчүн 95%, магистр даражасы барлар үчүн 90% жана башкалар үчүн 80% өлчөмүндө жокко чыгарылат.
  • Төгүмгө колдоо: иш берүүчүнүн социалдык камсыздандыруу төгүмүнүн жарымы бюджеттен жабылат.
  • Мөөр жыйымынан жана бажыдан бошотуу: илимий-изилдөө документтери мөөр жыйымынан, ал эми изилдөө үчүн импорттолгон товарлар бажы алымынан бошотулат.

Негизги айырмачылык: технопаркта программалык камсыздоо жана илимий-изилдөө кирешеси толугу менен бошотулат; илимий-изилдөө борборунда киреше эмес, илимий-изилдөө чыгымдары чегерилет.

Уюшкан өнөр жай зонасы (OSB) деген эмне?

Уюшкан өнөр жай зонасы Уюшкан өнөр жай зоналары жөнүндө № 4562 Мыйзамдын 3-беренесинде товарларды жана кызматтарды өндүрүү зонасы катары аныкталат: анда өнөр жайды ылайыктуу аймактарга багыттоо, пландалбаган өнөр жайлашууну жана экологиялык көйгөйлөрдү болтурбоо максатында чек аралары бекитилген жерлер жалпы пайдалануучу аянттар, кызмат көрсөтүү жана көмөкчү аянттар жана зарыл болсо технологияларды өнүктүрүү зоналары менен жабдылып, өнөр жайга пландуу түрдө бөлүнөт. Инвесторлор үчүн OSBнин негизги баалуулугу — шаар куруу планы, электр энергиясы, табигый газ, суу, тазалоо жана жол инфраструктурасы даяр участоктор.

OSB юридикалык жак болуп саналат. Участок бөлүнгөн же өзүнө таандык участокто өндүрүш жүргүзгөн жак катышуучу (katılımcı) деп аталат (3-берененин (e) пункту). Мыйзам ошондой эле бир тармактык топ үчүн адистештирилген OSBлерди жана экологиялык критерийлерге жооп берген жашыл OSBлерди аныктайт. TGB OSBнин ичинде жайгашса, долбоорду бекитүү жана уруксаттар № 4562 Мыйзам боюнча жүргүзүлөт (№ 4691 Мыйзам, 4-берене).

OSBде жер кантип бөлүнөт жана кандай чектөөлөр колдонулат?

Алдын ала бөлүү жана участок бөлүп берүү негиздөөчү комитет же жалпы чогулуш белгилеген принциптерге жана ачыктык принцибине ылайык OSBнин директорлор кеңеши тарабынан жүргүзүлөт (№ 4562 Мыйзам, 18-берене). Негизги эрежелер:

  • Башка максатта пайдаланууга жана мөөнөтүнөн мурда сатууга тыюу: бөлүнгөн жер башка максатта пайдаланылбайт жана баасы толук төлөнүп, завод өндүрүштү баштаганга чейин сатылбайт же өткөрүлүп берилбейт. Бул чектөө тапу китебине белгиленет.
  • Менчик укугу жана кайра сатып алуу укугу: баасы төлөнгөндөн же камсыздалгандан кийин менчик укугу өндүрүш жүргүзүп жаткандарга кайра сатып алуу белгисиз, ал эми өндүрүштү азырынча баштабагандарга ушул белги менен берилет. Туруктуу инвестициянын кеминде 50%ы өлчөмүндө банктын инвестициялык насыясын пайдаланган катышуучу өндүрүшкө чейин эле кайра сатып алуу белгисиз менчик укугун алышы мүмкүн.
  • Өткөрүп берүүгө OSBнин макулдугу: OSBге таандык болбогон OSBдеги кыймылсыз мүлктү үчүнчү жактарга өткөрүп берүү OSBнин макулдугун талап кылат.
  • Ижара: катышуучулар заводдорун өндүрүш үчүн ижарачыларга бере алышат; OSB да курулмаларды куруп, аларды өндүрүш жүргүзүүгө милдеттенген инвесторлорго ижарага бере же сата алат.

Акысыз бөлүп берүү: Президенттин чечими менен белгиленген провинциялардагы жана райондордогу OSBлердин участоктору толугу менен же жарым-жартылай акысыз бөлүнүшү мүмкүн. Министрликтин насыяларын пайдаланган OSBлердин бөлүнбөгөн участоктору да кеминде он жумуш орун түзгөн инвестицияларга акысыз бөлүнүшү мүмкүн; шарттар бузулса же инвестиция өз убагында аяктабаса, бөлүп берүү сот чечимисиз жокко чыгарылат (3-кошумча берене).

OSB юридикалык жагы Мыйзам боюнча операциялар үчүн бардык салыктардан, алымдардан жана жыйымдардан бошотулат (банк жана камсыздандыруу операцияларына салыкты кошпогондо), ал эми муниципалитеттер тазалоочу курулмалары бар OSBлерден агынды сууга төлөм ала албайт (21-берене). Бул бошотуулар OSBнин өзүнө таандык; катышуучу компаниялар жалпы салык эрежелерине баш ийе берет.

OSBде жайгашуу кандай стимулдук артыкчылык берет?

Эң сезилерлик артыкчылык Инвестицияларга мамлекеттик жардам жөнүндө № 9903 токтомдон келет. 22-беренеге ылайык, күбөлүгү бар инвестиция OSBде же өнөр жай зонасында жүргүзүлсө, иш берүүчүнүн төгүмүнө колдоо бир баскыч төмөн өнүккөн региондун шарттары жана мөөнөтү менен колдонулат; эгер инвестиция 5-тиркемеде саналган райондордун биринде да болсо — эки регион төмөн. 6-региондо мөөнөткө эки жыл кошулат. Мисалы, 2-региондо бир жылга созулган колдоо ошол эле инвестиция OSBде жүргүзүлсө эки жылга — 3-региондун мөөнөтүнө чейин көбөйөт.

Мындан тышкары, № 9903 токтомдун 4-убактылуу беренесине ылайык, мурдагы Тартуу борборлору программасынын провинцияларындагы OSBлердеги жана өнөр жай зоналарындагы, ошондой эле Сивас Демираг OSBсиндеги өндүрүштүк инвестициялар 31.12.2026-жылга чейин берилген арыздар боюнча 6-региондук колдоо алат. Региондордун тизмеси жана колдоо ченемдери тууралуу инвестициялык стимулдар боюнча колдонмодо жана провинциялардын картасында.

Технопарктар, илимий-изилдөө борборлору, OSBлер жана эркин зоналар кантип салыштырылат?

КритерийТехнопарк (4691)Илимий-изилдөө борбору (5746)OSB (4562)Эркин зона (3218)
Ылайыктуу ишПрограммалык камсыздоо, илимий-изилдөө, дизайнИчки илимий-изилдөө же дизайнӨндүрүш жана өнөр жайЭкспортко багытталган өндүрүш, соода, кызмат көрсөтүү
Киреше салыгыЗонадагы программалык камсыздоо/илимий-изилдөө кирешеси бошотулат (31.12.2028-жылга чейин)Илимий-изилдөө чыгымдарын толук чегерүүЖалпы эрежелер; стимулдаштыруу күбөлүгү менен салыкты азайтууӨндүрүштүк киреше (чет өлкөгө, зонанын ичинде, башка эркин зоналарга сатуу) бошотулат
КызматкерлерЭмгек акы салыгын жокко чыгаруу + иш берүүчүнүн төгүмүнүн жарымыКармоону 80–95% жокко чыгаруу + иш берүүчүнүн төгүмүнүн жарымы№ 9903 токтомдун 22-беренеси боюнча бир регион төмөн төгүмгө колдооЭкспорттун 85% үлүшү шарты менен эмгек акы салыгын жокко чыгаруу
Кирүү талабыБашкаруучу компаниянын долбоорду бекитүүсүТолук штаттык эквивалентте 50 илимий-изилдөө кызматкери (мыйзамдагы чек)Участок бөлүп берүү же сатып алууСоода министрлигинин иш жүргүзүүгө лицензиясы

Туура режим иштин мүнөзүнө (программалык камсыздообу же өндүрүшпү), сатуулар ички рынокко же экспортко багытталганына жана кызматкерлердин түзүмүнө жараша болот. Экспортко багытталган өндүрүш үчүн эркин зоналар боюнча колдонмону, ал эми кадрларды пландоо үчүн Түркиянын эмгек укугу боюнча колдонмону караңыз.

Көп берилүүчү суроолор

Технопарктагы салыктык бошотуунун мөөнөтү качан бүтөт?

№ 4691 Мыйзамдын 2-убактылуу беренесине ылайык, зонадагы программалык камсыздоо, дизайн жана илимий-изилдөө иштеринен алынган кирешени бошотуу жана кызматкерлердин эмгек акысынан киреше салыгын жокко чыгаруу 31.12.2028-жылга чейин колдонулат. 4-убактылуу берене боюнча капиталдык колдоо боюнча чегерүү да ошол күнгө чейин колдонулат. Мөөнөттү узартуу үчүн мыйзамга жаңы өзгөртүү киргизүү керек.

Чет элдик компания түрк технопаркында иштей алабы?

Ооба. Түркияда түзүлгөн компания же филиал башкаруучу компанияга илимий-изилдөө, программалык камсыздоо же дизайн долбоорун тапшырат, ал эми мындай компанияларда чет элдик капитал эркин үлүшкө ээ боло алат. № 4691 Мыйзамдын 5-беренеси ошондой эле чет элдик жеке юридикалык жактарга № 4875 Мыйзамга ылайык башкаруучу компаниянын акционери болууга мүмкүндүк берет.

Технопарктын бардык кызматкерлеринин эмгек акысы салыктан бошотулабы?

Жок. Киреше салыгын жокко чыгаруу илимий-изилдөө, дизайн жана көмөкчү кызматкерлердин зонадагы иши үчүн алган эмгек акысына гана, эмгек акынын минималдуу брутто өлчөмүнүн 40 эсесине чейин колдонулат. Көмөкчү кызматкерлер илимий-изилдөө жана дизайн кызматкерлеринин 10%ынан (15ке чейин кызматкери бар фирмалар үчүн 20%ынан) ашпашы керек. Өндүрүштүк инвестициялардагы кызматкерлер жалпы эрежелер боюнча салыкка тартылат.

OSBден алынган жерди сатсам болобу?

OSB бөлгөн жер баасы толук төлөнүп, завод өндүрүштү баштаганга чейин сатылбайт же өткөрүлүп берилбейт; бул чектөө тапу китебине белгиленет (№ 4562 Мыйзам, 18-берене). Өндүрүш башталгандан кийин да OSBдеги кыймылсыз мүлктү үчүнчү жакка өткөрүп берүү OSBнин макулдугун талап кылат, ал эми сатып алуучу мурдагы катышуучунун милдеттенмелерин аткарууга милдеттүү.

OSBге инвестиция салуу стимулдарды көбөйтөбү?

Ооба, жумуш менен камсыз кылууга колдоо жагынан. № 9903 токтомдун 22-беренесине ылайык, OSBдеги күбөлүгү бар инвестиция иш берүүчүнүн төгүмүнө колдоону бир баскыч төмөн өнүккөн региондун шарттары жана мөөнөтү менен алат, ал эми 6-региондо эки жыл кошулат. 4-убактылуу берене камтыган OSBлерде 31.12.2026-жылга чейин берилген арыздарга 6-региондук колдоо колдонулат.

Илимий-изилдөө борборуна канча кызматкер керек?

№ 5746 Мыйзамдын 2-беренесинин текстине ылайык, илимий-изилдөө борбору — толук штаттык эквивалентте кеминде элүү, ал эми дизайн борбору кеминде он кызматкерди иштеткен өзүнчө бөлүм. Борбордун статусун Өнөр жай жана технология министрлиги бергендиктен, арыз берүүдөн мурун анын учурдагы колдонуу критерийлерин жана документтерге коюлган талаптарын текшерүү керек.

Булактар

  • Технологияларды өнүктүрүү зоналары жөнүндө № 4691 Мыйзам, 3, 4, 5, 8-беренелер, 1–3-кошумча беренелер, 2 жана 4-убактылуу беренелер (Расмий газета, 06.07.2001, № 24454)
  • Илимий-изилдөө жана дизайн иштерин колдоо жөнүндө № 5746 Мыйзам, 2 жана 3-беренелер
  • Уюшкан өнөр жай зоналары жөнүндө № 4562 Мыйзам, 3, 18, 21-беренелер, 3-кошумча берене
  • Корпоративдик киреше салыгы жөнүндө № 5520 Мыйзам, 32/C-берене
  • Президенттин № 9903 токтому, Инвестицияларга мамлекеттик жардам жөнүндө чечим, 22-берене жана 4-убактылуу берене (Расмий газета, 30.05.2025, № 32915)
  • Өнөр жай жана технология министрлиги, 2025-жылдагы иш тууралуу отчет (технологияларды өнүктүрүү зоналарынын саны)
Укуктук эскертүүБул бет жалпы маалымат үчүн гана берилет жана юридикалык кеңеш болуп саналбайт. Түркиянын мыйзамдары тез-тез өзгөрөт: чечим кабыл алуудан мурун иштеп турган ченемди текшерип, өз жагдайыңызды тажрыйбалуу юрист менен талкуулаңыз. Суроолор: [email protected]

Тектеш колдонмолор

Сунуш суроо

Инвестицияңызды кыскача сүрөттөп бериңиз. Иштин көлөмү, акы эсептөө ыкмасы жана мөөнөттөрү көрсөтүлгөн жазуу жүзүндөгү сунуш электрондук почтаңызга жөнөтүлөт.

WhatsApp аркылуу жазуу[email protected]