Türkiýede erkin zolaklar: 19 zolak, salgyt artykmaçlyklary we iş ygtyýarnamasy

Awtor: Aklawçy Emre Can SepetçiTäzelendi: 9 min okamak

Gysgaça

Erkin zolaklar Türkiýäniň gümrük çäginiň bölegi bolsa-da, import salgytlary, söwda syýasaty çäreleri we walýuta kanunçylygy babatda onuň daşynda hasaplanýan meýdançalardyr (3218 belgili Kanunyň 6-njy maddasy). Söwda ministrliginiň sanawyna laýyklykda 14 welaýatda 19 erkin zolak işleýär. Zolakda öndürilen önümleriň daşary ýurda, zolagyň içine ýa-da beýleki erkin zolaklara satuwyndan alnan girdeji Ýewropa Bileleşigine doly agza bolunýan ýylyň ahyryna çenli girdeji ýa-da korporatiw salgytdan boşadylýar (3-nji wagtlaýyn madda).

Erkin zolak näme we ol haýsy hukuk režimine degişli?

Erkin zolak — eksporta gönükdirilen maýa goýumy we önümçiligi höweslendirmek, göni daşary ýurt maýa goýumynyň we tehnologiýanyň gelmegini çaltlandyrmak maksady bilen döredilen, serhetleri kesgitlenen ýörite meýdançadyr (3218 belgili Erkin zolaklar hakynda Kanunyň — Serbest Bölgeler Kanunu — 1-nji maddasy). Kanunyň 6-njy maddasyna laýyklykda erkin zolaklar Türkiýäniň gümrük çäginiň bölegidir; emma erkin dolanyşykda bolmadyk harytlar bu zolaklara gümrük režimine degişli edilmezden ýerleşdirilip bilner we zolaklar import salgytlary, söwda syýasaty çäreleri we walýuta kanunçylygy babatda Türkiýäniň gümrük çäginiň daşynda hasaplanýar. Bu zolaklarda gümrük we walýuta borçlaryna degişli kanunçylyk düzgünleri ulanylmaýar (6/2 madda).

6-njy wagtlaýyn madda Ýewropa Bileleşigine doly agza bolunýança erkin zolaklaryň gümrük režimleri babatda Türkiýäniň gümrük çäginiň daşynda, gelip çykyş düzgünleri babatda bolsa onuň içinde hasaplanjakdygyny göz öňünde tutýar. Iş ýüzünde bu daşary ýurtdan gelýän çig malyň we aralyk önümiň zolaga salgytsyz girip bilýändigini, gelip çykyş düzgünleriniň bolsa zolakda öndürilen harytlar babatda Türkiýedäki ýaly ulanylýandygyny aňladýar.

Erkin zolaklaryň ýerini we serhetlerini kesgitlemäge, olaryň döredilmegine we işledilmegine rugsat bermäge Prezident ygtyýarlydyr (2-nji madda). Zolaklar döwlet edaralary ýa-da ýerli ýa-da daşary ýurtly fiziki ýa-da ýuridik şahslar tarapyndan döredilip we işledilip bilner. Kanun iki esasy tarapy kesgitleýär (3-nji madda): zolagy işledýän operator (işletici) we iş ygtyýarnamasyny alyp zolakda iş ýeri bolan ulanyjy (kullanıcı).

Türkiýede näçe erkin zolak bar we olar nirede ýerleşýär?

Söwda ministrliginiň (Ticaret Bakanlığı) 13.03.2026-njy ýyldaky sanawyna laýyklykda Türkiýede 19 erkin zolak bar. Zolaklar esasan port we senagat merkezleriniň golaýynda ýerleşýär.

Erkin zolakWelaýat9903 boýunça höweslendiriş sebiti
Adana-Yumurtalık Serbest BölgesiAdana3
Antalya Serbest BölgesiAntalya1
Avrupa Serbest BölgesiTekirdağ (Çorlu)2
Batı Anadolu Serbest Bölgesiİzmir (Dikili)1
Bursa Serbest BölgesiBursa (Gemlik)1
Denizli Serbest BölgesiDenizli2
Ege Serbest Bölgesiİzmir1
Gaziantep Serbest BölgesiGaziantep3
İstanbul İhtisas Serbest Bölgesiİstanbul1
İstanbul Endüstri ve Ticaret Serbest Bölgesiİstanbul1
İstanbul Trakya Serbest Bölgesiİstanbul1
İzmir Serbest Bölgesiİzmir1
Kayseri Serbest BölgesiKayseri2
Kocaeli Serbest BölgesiKocaeli1
Mersin Serbest BölgesiMersin2
Rize Serbest BölgesiRize3
Samsun Serbest BölgesiSamsun3
Trabzon Serbest BölgesiTrabzon3
TÜBİTAK MAM Teknoloji Serbest BölgesiKocaeli (Gebze)1

Höweslendiriş sebiti sütüni zolagyň ýerleşýän welaýatynyň Prezidentiň 9903 belgili Kararynyň EK-2 goşundysyndaky sebitini görkezýär; erkin zolagyň içindäki maýa goýumlaryň höweslendiriş şahadatnamasy bilen baglanyşygy aşakda aýratyn düşündirilýär. Welaýatlaryň umumy maýa goýum ýagdaýy üçin welaýatlaryň kartasyna serediň.

Erkin zolakda haýsy işler alnyp barylyp bilner we kimler işläp biler?

Erkin zolaklarda Ýokary meýilleşdiriş geňeşiniň (Yüksek Planlama Kurulu) makullan islendik senagat, söwda we hyzmat işi alnyp barylyp bilner (4-nji madda). Iş ýüzünde önümçilik, alyş-satyş, ammarda saklamak, gurnamak-sökmek we tehniki hyzmat-abatlaýyş ýaly işler ygtyýarnamanyň obýekti hökmünde öňe çykýar. Öndüriji kärhanalaryň haýyşlaryndan başga, baha, hil we standartlar bilen bagly döwlet ygtyýarlyklary erkin zolaklarda ulanylmaýar (4/2 madda).

Ýerli ýa-da daşary ýurtly fiziki ýa-da ýuridik şahslar iş ygtyýarnamasyny almak şerti bilen erkin zolakda işläp bilýärler (5/2 madda). Kanunyň tekstinde ygtyýarnama beriji edara hökmünde Ykdysadyýet ministrligi (Ekonomi Bakanlığı) görkezilse-de, bu wezipäni häzirki wagtda Söwda ministrligi ýerine ýetirýär. Ygtyýarnama adatça iki görnüşde ulanylýar:

  • Kärendeçi ulanyjy: zolakda operatora ýa-da başga ulanyja degişli desgany kärendä alyp işleýär.
  • Maýadar ulanyjy: öz binasyny gurýar. Hazynanyň hususy eýeçiligindäki ýerler, meýdançalar we binalar maýadar ulanyjylara kärendä berlip ýa-da olaryň üstünde 49 ýyla çenli serwitut (irtifak) hukugy döredilip bilner (5/2 madda).

Zolakdaky şähergurluşyk, gurluşyk we beýleki ähli rugsatlar we ygtyýarnamalar zolak müdirligi tarapyndan berilýär we barlanýar (5/3 madda). Ygtyýarnamasy ýatyrylan ýa-da möhleti gutaran ulanyjylara Hazyna ýerindäki desgany boşatmak üçin birden alty aýa çenli möhlet berilýär (5-nji goşmaça madda).

Daşary ýurtly maýadar üçin möhüm jikme-jiklik — erkin zolaklarda 4875 belgili Göni daşary ýurt maýa goýumlary hakynda Kanunyň ulanylmaýandygydyr (12-nji madda); daşary ýurtly maýadar zolaga mahsus ygtyýarnama režimine degişlidir. Zolagyň daşynda hem iş alnyp barylsa, Türkiýede aýratyn kompaniýa döretmek zerur bolup biler; serediň: kompaniýa açmak baradaky gollanma.

Gümrük, daşary söwda we walýuta amallary nähili alnyp barylýar?

Erkin zolak bilen beýleki ýurtlaryň we beýleki erkin zolaklaryň arasyndaky söwda daşary söwda režimi ulanylmaýar; erkin zolak bilen Türkiýäniň beýleki ýerleriniň arasyndaky söwda bolsa daşary söwda režimine degişlidir (8-nji madda). Başgaça aýdylanda, zolakdan Türkiýä satylan haryt Türkiýe üçin import, Türkiýeden zolaga iberilen haryt bolsa eksport hasaplanýar we eksport bilen bagly mümkinçiliklerden peýdalanýar (6/1 madda). Bahasy 5 000 ABŞ dollaryndan geçmeýän, Türkiýeden gelip çykan harytlar islege görä eksport amalyna degişli edilmän biler (8-nji madda).

Zolakdaky işler bilen bagly tölegler kada boýunça walýutada amala aşyrylýar; Prezident tölegleriň türk lirasynda edilmegi barada hem karar kabul edip biler (9-njy madda). Ulanyjylaryň alyp barjak kitaplary we resminamalary babatda Salgyt tertibi hakynda Kanuna (Vergi Usul Kanunu) bagly bolmazdan düzgün girizmäge Maliýe ministrligi (häzir Hazyna we maliýe ministrligi — Hazine ve Maliye Bakanlığı) ygtyýarlydyr (6/3 madda).

Kanunyň 7-nji maddasy zolaga daşary ýurtdan getirilen harytlaryň CIF bahasyndan müňden 1 we zolakdan Türkiýä çykarylan harytlaryň FOB bahasyndan müňden 9 möçberde töleg göz öňünde tutýar. Maýa goýum we desga tapgyrynda ulanylýan harytlar, kuwwatyny artdyrmak üçin getirilen harytlar, buýruk esasynda önümçilik (fason) üçin getirilen harytlar we 6.2.2004-den soň ygtyýarnama alan öndürijilerden başga ulanyjylaryň käbir amallary bu tölegden boşadylýar; Prezident derejeleri strategik ýa-da ileri tutulýan maýa goýumlar üçin nola çenli peseldip biler (7-nji madda).

Erkin zolaklaryň salgyt artykmaçlyklary nämeden ybarat?

Häzirki salgyt artykmaçlyklary 3218 belgili Kanunyň 3-nji wagtlaýyn maddasynyň ikinji böleginde görkezilýär we Ýewropa Bileleşigine doly agza bolunýan ýylyň salgyt döwrüniň ahyryna çenli ulanylýar:

ArtykmaçlykGerimi we şertiEsas
Önümçilik girdejisini boşatmakZolakda önümçilik edýän salgyt töleýjileriň zolakda öndüren önümlerini daşary ýurda, erkin zolagyň içine ýa-da beýleki erkin zolaklara satmakdan alýan girdejisi girdeji ýa-da korporatiw salgytdan boşadylýar3/2-a wagtlaýyn madda
Hyzmat girdejisini boşatmakTehniki hyzmat, abatlaýyş, gurnamak, sökmek, ýük işleri, saýlamak, gaplamak, bellik goýmak, synag we ammarda saklamak hyzmatlarynyň hemmesi Türkiýede ýaşamaýanlara berilse we harytlar Türkiýä girmezden daşary ýurda iberilse, girdeji boşadylýar3/2-a wagtlaýyn madda
Zähmet hakyndan girdeji salgydyny hasapdan aýyrmakZolakda öndürilen önümleriň FOB bahasynyň iň azyndan 85%-ini eksport edýän salgyt töleýjileriň işgärleriniň zähmet hakyndan hasaplanan girdeji salgydy hasapdan aýrylýar; Prezident derejäni 50%-e çenli peseldip biler3/2-b wagtlaýyn madda
Möhür salgydyndan we ýygymdan boşatmakZolakdaky işler bilen bagly amallar we kagyzlar möhür salgydyndan we ýygymlardan boşadylýar3/2-c wagtlaýyn madda
Täze zolak operatorlary4-nji goşmaça madda güýje girenden soň ilkinji gezek işe başlan zolaklarda operatorlaryň işleýiş girdejileri ilkinji ygtyýarnamadaky möhlet bilen we iň köp 30 ýyl boşadylýar4-nji goşmaça madda

Iki möhüm çäk bar. Birinjiden, önümçilik girdejisini boşatmak Türkiýä (içerki bazara) edilýän satuwlary öz içine almaýar: 7524 belgili Kanun bilen 1.1.2025-den başlap alnan girdejiler üçin boşatmak daşary ýurda satuwlar bilen çäklendirildi, 7577 belgili Kanun bilen 1.1.2026-dan başlap zolagyň içine we beýleki erkin zolaklara satuwlar hem çäge goşuldy. Ikinjiden, boşatmak diwidend paýlananda edilýän salgyt tutumyna täsir etmeýär (Girdeji salgydy hakynda Kanunyň 94/6-b maddasyna we Korporatiw salgyt hakynda Kanunyň 15-nji we 30-njy maddalaryna laýyklykda ediljek tutum saklanýar).

3-nji wagtlaýyn maddanyň birinji bölegi bolsa 6.2.2004-de ygtyýarnamasy bolan köne ulanyjylara ygtyýarnamalaryndaky möhlet bilen çäklendirilen we iş görnüşine garamazdan girdejini boşatmagy berýän geçiş düzgünidir; täze maýadarlar üçin kesgitleýji ikinji bölekdir.

Ýurduň içindäki iň pes korporatiw salgyt erkin zolak girdejisine täsir edýärmi?

5520 belgili Korporatiw salgyt hakynda Kanuna 7524 belgili Kanun bilen goşulan 32/C madda korporatiw salgydyň ýeňillikler we boşatmalar aýrylmazdan öňki kärhana girdejisiniň 10%-inden az bolup bilmejekdigini göz öňünde tutýan ýurduň içindäki iň pes korporatiw salgydy girizdi. Emma şol maddanyň ikinji böleginiň (c) bendine laýyklykda erkin zolak girdejisini boşatmalar iň pes korporatiw salgydyň binýadyny hasaplamakda aýrylýar. Şonuň üçin 3-nji wagtlaýyn maddanyň çägindäki önümçilik we hyzmat girdejisini boşatmak iň pes salgydy ulanmak bilen ýitmeýär. Kärhananyň erkin zolagyň daşyndaky girdejileri bolsa umumy düzgünlere we iň pes salgyda degişlidir. Umumy çarçuwa üçin Türkiýäniň salgyt ulgamy baradaky gollanma serediň.

Erkin zolakdaky maýa goýum höweslendiriş şahadatnamasyny alyp bilermi?

3218 belgili Kanunyň 6-njy maddasynyň dördünji bölegi iki ýagdaýy tapawutlandyrýar. Girdejileri girdeji ýa-da korporatiw salgytdan boşadylan ulanyjylar maýa goýum we önümçilik tapgyrlarynda Prezident tarapyndan kesgitlenjek salgyt däl höweslendirişlerden peýdalanýar. Girdejileri boşadylmadyk ulanyjylar bolsa bu Kanunyň çäginde peýdalanmadyk salgyt we salgyt däl höweslendirişlerinden degişli kanunçylygyň çäginde peýdalanyp bilýärler.

Prezidentiň 9903 belgili Kararynyň goşundysy bolan Maýa goýumlarda döwlet goldawy hakynda Karar hem erkin zolaklara iki ýörite düzgün bagyş edýär: ýöriteleşdirilen erkin zolaklarda (ihtisas serbest bölgesi) amala aşyryljak programma üpjünçiligi we maglumat tehnologiýalary önümlerini öndürmek boýunça maýa goýumlar iň az maýa goýum möçberi şerti talap edilmezden ileri tutulýan maýa goýum hasaplanýar (9/1-n madda); munuň tersine, höweslendiriş şahadatnamasynyň çäginde erkin zolaklardan ulanylan doly desgalary getirmäge rugsat berilmeýär (23/2 madda). Höweslendiriş ulgamynyň hemmesi üçin maýa goýum höweslendiriş ulgamy baradaky gollanma serediň.

Erkin zolakda daşary ýurtly işgärler we zähmet hukugy nähili ulanylýar?

Erkin zolaklarda işleýän iş ýerlerinde daşary ýurtly ýolbaşçylar we hünärli işgärler işledilip bilner; esaslar düzgünnama bilen kesgitlenýär (10/1 madda). Durmuş üpjünçiligi babatda Türkiýe Respublikasynyň durmuş üpjünçiligi kanunçylygy doly ulanylýar (10/2 madda). Zolaklara girmek üçin berilýän rugsat resminamalary, gulluk kartlary, ýaşamak we işlemek esaslary ulanyş düzgünnamasyna goýulýar (13-nji madda). Daşary ýurtly işgärleriň işlemäge rugsatnama tertibi üçin işlemäge rugsatnama baradaky gollanma serediň.

Erkin zolakda işe başlamak üçin haýsy ädimler ýerine ýetirilýär?

  1. Zolagy we iş ugruny saýlamak: maksatly bazar, port ýa-da awtoulag ýoly bilen baglanyşyk, zolagyň ýöriteleşen ugry we operatoryň şertleri deňeşdirilýär.
  2. Ýer bilen üpjün etmek: operator ýa-da bar bolan ulanyjylar bilen kärende boýunça gepleşik geçirilýär ýa-da maýadar ulanyjy hökmünde ýer bölüp bermek soralýar.
  3. Ygtyýarnama arzasy: iş ugry, maýa goýum we işe almak meýilnamasy bilen bilelikde Söwda ministrligine iş ygtyýarnamasy üçin ýüz tutulýar; ygtyýarnamada işiň görnüşi we möhleti görkezilýär.
  4. Döretmek we hasaba alyş: zolakda işlejek kompaniýa ýa-da şahamça döredilýär, salgyt hasabyna alynýar; gurluşyk rugsatlary zolak müdirliginden alynýar.
  5. Iş we hasabat: zolaga girişler we çykyşlar zolak müdirligi we gümrük amallary bilen resminamalaşdyrylýar; önümçilik girdejisini boşatmak we zähmet haky boýunça goldaw üçin satuwlary we eksport derejesini aýratyn yzarlamak zerurdyr.

Köp berilýän soraglar

Türkiýede näçe erkin zolak bar?

Söwda ministrliginiň 13.03.2026-njy ýyldaky sanawyna laýyklykda Türkiýede 19 erkin zolak bar. Olar Adana, Antalya, Bursa, Denizli, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Kocaeli, Mersin, Rize, Samsun, Tekirdağ we Trabzon welaýatlarynda ýerleşýär. İstanbul we İzmir welaýatlarynda üçden, Kocaeli welaýatynda iki erkin zolak bar.

Erkin zolakda öndürilen önümi Türkiýä satmakdan alnan girdeji salgytdan boşadylýarmy?

Ýok. 3218 belgili Kanunyň 3/2-a wagtlaýyn maddasyndaky önümçilik girdejisini boşatmak 1.1.2025-den başlap diňe zolakda öndürilen önümleri daşary ýurda satmagy; 1.1.2026-dan başlap goşmaça zolagyň içine we beýleki erkin zolaklara satmagy öz içine alýar. Türkiýä edilýän satuwlardan gelýän girdeji umumy düzgünler boýunça salgyda çekilýär we bu satuwlar daşary söwda režimine degişli import hasaplanýar.

Erkin zolakdaky salgyt boşatmalary haçana çenli hereket edýär?

3-nji wagtlaýyn maddanyň ikinji bölegindäki boşatmalar Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine doly agza bolýan ýylynyň salgyt döwrüniň ahyryna çenli ulanylýar. Kanunda senenama senesi hökmünde kesgitlenen gutaryş möhleti ýok. 4-nji goşmaça maddanyň çägindäki täze zolak operatorlary üçin bolsa möhlet ilkinji ygtyýarnamada görkezilen möhlet bilen we iň köp 30 ýyl bilen çäklendirilýär.

Daşary ýurtlular erkin zolakda iş ygtyýarnamasyny alyp bilermi?

Hawa. 3218 belgili Kanunyň 5-nji maddasyna laýyklykda ýerli ýa-da daşary ýurtly fiziki ýa-da ýuridik şahslar ygtyýarnama almak şerti bilen erkin zolaklarda iş alyp baryp bilýärler. Erkin zolaklarda 4875 belgili Göni daşary ýurt maýa goýumlary hakynda Kanun ulanylmaýar; daşary ýurtly maýadar zolaga mahsus ygtyýarnama režimine degişlidir. Daşary ýurtly ýolbaşçylar we hünärli işgärler hem işledilip bilner.

Iň pes korporatiw salgyt erkin zolak kompaniýalaryna ulanylýarmy?

Ýurduň içindäki iň pes korporatiw salgyt kada boýunça ähli kärhanalara ulanylýar; emma 5520 belgili Kanunyň 32/C/2-c maddasyna laýyklykda erkin zolak girdejisini boşatmalar iň pes salgydyň binýadyny hasaplamakda aýrylýar. Şonuň üçin boşatmanyň çägindäki önümçilik we hyzmat girdejisi iň pes salgyda degişli däl. Zolagyň daşyndaky girdejiler bolsa umumy düzgünlere degişlidir.

Erkin zolakda işleýän işgäriň zähmet haky girdeji salgydyndan boşadylýarmy?

Awtomatik ýagdaýda däl. 3/2-b wagtlaýyn madda laýyklykda zolakda öndürilen önümleriň FOB bahasynyň iň azyndan 85%-ini eksport edýän salgyt töleýjileriň işgärleriniň zähmet hakyndan iň az ýaşaýyş ýeňilliginden soň hasaplanan girdeji salgydy saklanylýan salgyt (muhtasar) beýannamasy arkaly hasapdan aýrylýar. Bu derejäni üpjün edip bilmedik salgyt töleýjilerden hasapdan aýrylan salgyt gijikdirilen töleg bilen alynýar.

Çeşmeler

  • 3218 belgili Erkin zolaklar hakynda Kanun (Serbest Bölgeler Kanunu), 1-10, 12, 13-nji maddalar, 4-nji we 5-nji goşmaça maddalar, 3-nji we 6-njy wagtlaýyn maddalar (Resmi Gazeta, 15.06.1985, № 18785; 7524 we 7577 belgili Kanunlar bilen üýtgedilen)
  • 5520 belgili Korporatiw salgyt hakynda Kanun (Kurumlar Vergisi Kanunu), 32/C madda (7524 belgili Kanun bilen goşuldy, 28.07.2024)
  • Prezidentiň 9903 belgili Kararynyň goşundysy bolan Maýa goýumlarda döwlet goldawy hakynda Karar (Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar), 9/1-n, 23/2 maddalar (Resmi Gazeta, 30.05.2025, № 32915)
  • Türkiýe Respublikasynyň Söwda ministrligi (T.C. Ticaret Bakanlığı), Erkin zolaklaryň sanawy (13.03.2026)
Hukuk duýduryşyBu sahypa diňe umumy maglumat bermek üçin niýetlenendir we hukuk maslahaty däldir. Türkiýäniň kanunçylygy ýygy-ýygydan üýtgeýär; islendik karar kabul etmezden öň güýjündäki kanunçylygy barlaň we anyk ýagdaýyňyzy ygtyýarly aklawça seljertdiriň. Soraglar üçin: [email protected]

Teklip soraň

Maýa goýumyňyzy gysgaça beýan ediň. Işiň göwrümini, hak hasaplamak usulyny we möhletleri görkezýän ýazmaça teklip e-poçtaňyza iberiler.

WhatsApp arkaly ýazyň[email protected]