Türkiýede kompaniýa açmak: A.Ş., Ltd. Şti., şahamça we aragatnaşyk býurosy

Awtor: Aklawçy Emre Can SepetçiTäzelendi: 7 min okamak

Gysgaça

Türkiýede daşary ýurtly maýadar ýerli maýadar bilen deň şertlerde kompaniýa açyp bilýär (4875 belgili Kanunyň 3-nji maddasy). Iň köp saýlanýan görnüşler paýdarlar jemgyýeti (iň az maýa 250 000 TL) we jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetdir (iň az maýa 50 000 TL); döretmek MERSİS arkaly başlanýar we söwda sanawyna hasaba alynmak bilen tamamlanýar. Täjirçilik işini alyp barmazdan bazary öwrenmek üçin aragatnaşyk býurosy, esasy kompaniýanyň göni işi üçin bolsa şahamça açyp bolýar.

Daşary ýurtlular Türkiýede kompaniýa açyp bilýärmi?

Hawa. 4875 belgili Göni daşary ýurt maýa goýumlary hakynda Kanunyň 3-nji maddasyna laýyklykda, halkara ylalaşyklarda we ýörite kanunlarda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, daşary ýurtly maýadarlaryň Türkiýede göni maýa goýmagy erkindir we daşary ýurtly maýadarlar ýerli maýadarlar bilen deň derejede garalýar. Iş ýüzünde bu, daşary ýurtly fiziki ýa-da ýuridik şahsyň maýasynyň 100%-ine eýelik edýän kompaniýany Türkiýäniň raýaty bolan gatnaşyjy gözlemezden döredip bilýändigini aňladýar.

Döretmek 6102 belgili Türkiýäniň Söwda kodeksiniň (TTK) düzgünlerine laýyklykda amala aşyrylýar. Daşary ýurtly maýadar üçin aýratyn "deslapky rugsat" tertibi ýok; emma bank, ätiýaçlandyryş, energetika, ýaýlym, raýat awiasiýasy, hususy howpsuzlyk ýaly düzgünleşdirilýän pudaklarda degişli edaradan iş rugsadyny ýa-da ygtyýarnamany almak zerurdyr. Gozgalmaýan emläk edinmegiň ýörite düzgünleri üçin daşary ýurtlularyň gozgalmaýan emläk edinmegi baradaky gollanma serediň.

Haýsy kompaniýa görnüşleri saýlanýar?

TTK söwda jemgyýetleriniň bäş görnüşini ykrar edýär: doly şereket (kollektif), kommandit, paýdarlar jemgyýeti, jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýet we kooperatiw. Daşary ýurtly maýadarlaryň aglaba köplügi gatnaşyjylaryň jogapkärçiliginiň maýa borçnamasy bilen çäklendirilýän paýdarlar jemgyýetini (A.Ş.) ýa-da jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýeti (Ltd. Şti.) döredýär. Daşary ýurt kompaniýasy bolsa Türkiýede aýratyn ýuridik şahs döretmezden şahamça açyp ýa-da diňe tanyşdyryş we gözleg maksatly aragatnaşyk býurosy üçin rugsat alyp biler.

ÖlçegPaýdarlar jemgyýeti (A.Ş.)Jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýet (Ltd. Şti.)ŞahamçaAragatnaşyk býurosy
Ýuridik şahsBarBarÝok (esasy kompaniýa bagly)Ýok
Iň az maýa250 000 TL (hasaba alnan maýa ulgamynda başlangyç 500 000 TL)50 000 TLKanunda iň az möçber ýok; esasy kompaniýanyň bölüp beren maýasy yglan edilýärÝok; çykdajylar daşary ýurtdan walýuta geçirimi bilen ödenýär
Gatnaşyjy sanyIň azyndan 11-50——
JogapkärçilikPaýdar maýa borçnamasy bilen çäkliGatnaşyjy maýa borçnamasy bilen çäkli; döwlet bergileri boýunça paýyna görä jogapkärçilik töwekgelçiligiEsasy kompaniýa çäksiz jogapkärEsasy kompaniýa
Paý geçirmekKada boýunça erkin (tertipnama çäklendirip biler)Notarial tassyklanan ýazmaça şertnama we umumy ýygnagyň razylygy——
DolandyryşDirektorlar geňeşi (bir agzadan ybarat bolup biler)Direktor/direktorlar (iň azyndan bir gatnaşyjy direktor bolmaly)Doly ygtyýarly söwda wekiliMinistrlige habar berlen wekil
Täjirçilik işiBarBarBarÝok

Tablisa umumy düzgünleri jemleýär. Maýa bazary, bank we ätiýaçlandyryş ýaly ugurlarda paýdarlar jemgyýeti görnüşi we has ýokary maýa hökmany bolup biler.

Iň az maýa näçe we haçan tölenýär?

TTK-nyň 332-nji we 580-nji maddalarynda görkezilen iň az maýa möçberleri 24.11.2023-nji ýyldaky Prezidentiň 7887 belgili Karary bilen ýokarlandyryldy. Häzirki möçberler şeýle:

  • Paýdarlar jemgyýeti: iň azyndan 250 000 TL esaslyk maýasy. Hasaba alnan maýa ulgamyny kabul eden, paýlary bazarda erkin dolanyşykda bolmadyk paýdarlar jemgyýetlerinde başlangyç maýa iň azyndan 500 000 TL.
  • Jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýet: iň azyndan 50 000 TL esaslyk maýasy; esaslyk maýa paýynyň nominal bahasy iň azyndan 25 TL we onuň kratny bolmalydyr (TTK, 583-nji madda).

Töleg möhletinde iki görnüş tapawutlanýar. Paýdarlar jemgyýetinde nagt görnüşinde borçnama alnan paýlaryň nominal bahasynyň iň azyndan 25%-i hasaba alyşdan öň, galany hasaba alnandan soňky 24 aýyň dowamynda tölenýär (TTK, 344-nji madda). Jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetde bolsa hasaba alyşdan öň 25% töleg şerti talap edilmeýär (TTK, 585-nji madda, 7099 belgili Kanun bilen goşulan sözlem); maýa şertnamada göz öňünde tutulan tertip boýunça we kada boýunça hasaba alnandan soňky 24 aýyň içinde tölenýär.

Daşary ýurtly gatnaşyjynyň maýa hökmünde getiren walýutasynyň Türkiýäniň banky arkaly Türkiýä geçirilmegi geljekde diwidend we maýany yzyna gaýtarmak geçirimlerini resminamalaşdyrmak üçin möhümdir. Jikme-jiklikler üçin walýuta we maýa geçirimi baradaky gollanma serediň.

Kompaniýa açmagyň ädimleri nämeden ybarat?

Döretmek Söwda ministrliginiň (Ticaret Bakanlığı) MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi — merkezi sanaw hasaba alyş ulgamy) arkaly başlanýar we kompaniýanyň ýerleşýän ýerindäki söwda sanawy müdirliginde hasaba alynmak bilen tamamlanýar. Adaty tertip şeýle:

  1. Firma adyny we iş ugruny kesgitlemek. Söwda ady kompaniýanyň görnüşini we iş ugruny görkezer ýaly saýlanýar (TTK, 43-nji we indiki maddalar); iş ugurlary NACE kodlary bilen gabat getirilýär.
  2. Daşary ýurtly gatnaşyjynyň resminamalaryny taýýarlamak. Daşary ýurtly fiziki şahs üçin pasport we Türkiýeden alnan salgyt belgisi; daşary ýurtly ýuridik şahs üçin gelip çykan ýurdundan iş ýagdaýy baradaky resminama (good standing), ygtyýarly edaranyň karary we ynanç haty. Daşary ýurt resminamalary apostil ýa-da konsullyk tassyklamasy we kasamly terjime bilen tabşyrylýar.
  3. MERSİS-de döretmek arzasy. Tertipnama (A.Ş.) ýa-da jemgyýetiň şertnamasy (Ltd.) ulgamda taýýarlanýar; gatnaşyjylar, maýanyň paýlanyşy, ýolbaşçylar we wekilçilik ygtyýarlyklary girizilýär.
  4. Şertnamanyň gol çekilmegi. Esaslandyryjylar şertnama söwda sanawy müdirliginiň ygtyýarly işgäriniň huzurynda gol çekýärler (TTK, 585-nji madda we paýdarlar jemgyýetleri üçin degişli düzgünler). Türkiýä gelip bilmeýän gatnaşyjylar üçin ynanç haty bilen hereket edip bolýar.
  5. Maýany tölemek. Paýdarlar jemgyýetinde nagt maýanyň iň azyndan 25%-i bankda kompaniýanyň adyna açylan hasaba geçirilýär we bankdan hat alynýar. Bäsleşik edarasynyň paýy ýaly döretmek çykdajylary tölenýär.
  6. Hasaba alyş we yglan. Söwda sanawy müdirligi hasaba alýar we döretmek Türkiýäniň Söwda sanawy gazetinde (Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi) yglan edilýär. Hasaba alyş bilen bilelikde kompaniýanyň salgyt edarasyndaky hasaby hem elektron görnüşde döredilýär.
  7. Döredilenden soňky işler. Hasap kitaplarynyň açylyş tassyklamalary, iş ýerini açmak we işlemek ygtyýarnamasy, SGK-da iş ýerini hasaba almak, e-Tebligat we zerur bolsa KEP salgysy, bank hasaplaryny ulanyşa açmak we daşary ýurtly ýolbaşçylar üçin işlemäge rugsatnama arzasy.

Resminamalar doly bolanda hasaba alyş gysga wagtda tamamlanyp bilner; köplenç iň köp wagt alýan bölek daşary ýurtdan resminamalary tassyklatmak, salgyt belgisini almak we bank hasabyny açmakdyr. Möhlet söwda sanawy müdirliginiň iş ýüküne we resminamalaryň taýýarlygyna baglydyr.

Şahamça açmak haçan maksadalaýyk?

Merkezi daşary ýurtda ýerleşýän täjirçilik kärhanasy Türkiýede şahamça açanda, şahamça ýerli täjirçilik kärhanalary ýaly söwda sanawyna hasaba alynýar we şahamça üçin ýaşaýan ýeri Türkiýede bolan doly ygtyýarly söwda wekili bellenilýär (TTK, 40/4-nji madda). Şahamçanyň aýratyn ýuridik şahsy ýok; şonuň üçin şahamçanyň bergileri üçin esasy kompaniýa jogapkärdir.

Şahamça esasy kompaniýa öz şertnamalaryny gönüden-göni Türkiýede ýerine ýetirmek isleýän, aýratyn golçur kompaniýa gurluşy gerek bolmadyk ýa-da gysga we orta möhletli taslamalarda saýlanyp bilner. Salgyt taýdan şahamça çäkli salgyt töleýji hökmünde salgyda çekilýär we şahamçanyň peýdasynyň baş edara geçirilmegi aýratyn salgyt netijelerini döredýär; bu mesele Türkiýäniň salgyt ulgamy baradaky gollanmada seredilýär.

Aragatnaşyk býurosy näme üçin gerek?

4875 belgili Kanunyň 3/h maddasyna laýyklykda, daşary ýurt kanunlaryna görä döredilen kompaniýalara Türkiýede täjirçilik işini alyp barmazlyk şerti bilen aragatnaşyk býurosyny açmaga rugsat berilýär. Rugsady häzirki wagtda Senagat we tehnologiýa ministrligi (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı; Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü) berýär.

Aragatnaşyk býurosy bazary öwrenmek, tanyşdyryş, esasy kompaniýanyň adyndan utgaşdyryş we hil gözegçiligi ýaly goldaw işleri üçin amatlydyr. Ol faktura ýazyp bilmeýär, satuw edip bilmeýär; çykdajylary daşary ýurtdan getirilen walýuta bilen ödenmelidir. Rugsat belli bir möhlete berilýär we şertler saklanýança uzaldylyp bilner. Täjirçilik işine geçmek zerur bolanda kompaniýa ýa-da şahamça döretmeli.

Döredilenden soň haýsy borçlar başlanýar?

Kompaniýa hasaba alnan pursadyndan başlap onuň yzygiderli borçlary ýüze çykýar:

  • Salgyt: korporatiw salgyt, goşulan baha üçin salgyt (GBS; KDV) we saklanylýan salgyt (muhtasar) beýannamalary; e-Defter we e-Fatura ulgamyna geçmegiň çäkleri. Umumy korporatiw salgyt derejesi 25%-dir (5520 belgili Korporatiw salgyt hakynda Kanunyň 32-nji maddasy).
  • Korporatiw dolandyryş: ýyllyk nobatdaky umumy ýygnak, paýlar kitaby, direktorlar geňeşiniň/direktorlaryň karar kitaby we umumy ýygnagyň mejlis we maslahat kitaby.
  • Habar bermek: daşary ýurt maýaly kompaniýalar daşary ýurt maýasy baradaky maglumatlary Senagat we tehnologiýa ministrligine E-TUYS arkaly berýärler.
  • Garaşsyz audit: belli aktiw, dolanyşyk we işgär çäklerinden geçýän kompaniýalar garaşsyz audite degişlidir; çäkler Prezidentiň karary bilen kesgitlenýär.
  • Zähmet hukugy we KVKK: ilkinji işgäri işe almak bilen SGK habarnamalary, zähmet şertnamalary we şahsy maglumatlary işlemek boýunça maglumat bermek borçlary başlanýar. Serediň: zähmet hukugynyň esaslary we KVKK gollanmasy.

Maýa goýum höweslendirişlerinden peýdalanmak üçin kompaniýanyň görnüşi möhümmi?

Höweslendiriş şahadatnamasy (teşvik belgesi) maýa goýumy amala aşyrjak fiziki ýa-da ýuridik şahsyň adyna berilýär; daşary ýurt maýaly kompaniýalar ýerli kompaniýalar bilen deň şertlerde ýüz tutup bilýär. Emma Prezidentiň 9903 belgili Kararynyň goşundysy bolan Maýa goýumlarda döwlet goldawy hakynda Kararyň 20/4-nji maddasy hasaba alnan senesi höweslendiriş arzasyndan iň köp bir ýyl öň bolan täze kompaniýalara salgyt ýeňilliginiň deregine ýokarlandyrylan göterim/peýda paýy goldawyny ýa-da enjam goldawyny saýlamaga mümkinçilik berýär. Şonuň üçin kompaniýany döretmegiň wagty höweslendiriş meýilnamasy bilen bilelikde göz öňünde tutulmalydyr. Jikme-jiklikler üçin maýa goýum höweslendiriş ulgamy baradaky gollanma we 81 welaýatyň kartasyna serediň.

Köp berilýän soraglar

Daşary ýurtly şahs Türkiýede ýeke özi kompaniýa açyp bilermi?

Hawa. Paýdarlar jemgyýeti hem, jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýet hem bir gatnaşyjy bilen döredilip bilner we bu ýeke-täk gatnaşyjy daşary ýurtly fiziki ýa-da ýuridik şahs bolup biler. Türkiýäniň raýaty bolan gatnaşyjyny ýa-da ýolbaşçyny saklamak borjy ýok; emma şahamçada Türkiýede ýaşaýan doly ygtyýarly söwda wekilini bellemek zerurdyr.

2026-njy ýylda A.Ş. we Ltd. Şti. üçin iň az maýa näçe?

Prezidentiň 7887 belgili Kararyna laýyklykda paýdarlar jemgyýetlerinde iň az esaslyk maýasy 250 000 TL, hasaba alnan maýa ulgamyndaky paýlary bazarda erkin dolanyşykda bolmadyk paýdarlar jemgyýetlerinde başlangyç maýa 500 000 TL, jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetlerde iň az esaslyk maýasy 50 000 TL.

Maýanyň hemmesini döredilende tölemek gerekmi?

Ýok. Paýdarlar jemgyýetinde nagt maýanyň iň azyndan 25%-i hasaba alyşdan öň, galany hasaba alnandan soňky 24 aýyň içinde tölenýär. Jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetde hasaba alyşdan öň 25% töleg şerti ýok; maýa şertnamadaky tertip boýunça tölenýär.

Daşary ýurtly gatnaşyjy Türkiýä gelmezden kompaniýa döredilip bilnermi?

Kada boýunça hawa. Daşary ýurtda düzülen we apostil ýa-da konsullyk tassyklamasy bolan ynanç haty bilen wekil MERSİS işlerini alyp baryp we şertnama söwda sanawy müdirliginde gol çekip biler. Bank hasabyny açmakda banklaryň öz şahsyýeti barlamak düzgünleri hem goşmaça ulanylýar.

Aragatnaşyk býurosy faktura ýazyp bilermi?

Ýok. Aragatnaşyk býurosy diňe täjirçilik däl işler üçin açylyp bilner; ol satuw edip we faktura ýazyp bilmeýär. Täjirçilik işi üçin kompaniýa ýa-da şahamça döretmeli.

Kompaniýa açmak ýaşamaga rugsatnama berýärmi?

Kompaniýany döretmegiň özi ýaşamak hukugyny bermeýär. Kompaniýada işlejek daşary ýurtly gatnaşyjy-ýolbaşçy işlemäge rugsatnama almalydyr; hereket edýän işlemäge rugsatnama ýaşamaga rugsatnamanyň (ikamet izni) ornuny tutýar. "Söwda aragatnaşygy ýa-da iş açmak" maksady bilen gysga möhletli ýaşamaga rugsatnama hem mümkin (6458 belgili Daşary ýurt raýatlary we halkara gorag hakynda Kanunyň 31-nji maddasy). Serediň: ýaşamaga rugsatnama baradaky gollanma.

Çeşmeler

  • 6102 belgili Türkiýäniň Söwda kodeksi (Türk Ticaret Kanunu), 40, 332, 344, 580, 583, 585-nji maddalar (mevzuat.gov.tr)
  • Prezidentiň 24.11.2023-nji ýyldaky 7887 belgili Karary (iň az maýa möçberleri)
  • 4875 belgili Göni daşary ýurt maýa goýumlary hakynda Kanun (Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu), 3-nji madda
  • 5520 belgili Korporatiw salgyt hakynda Kanun (Kurumlar Vergisi Kanunu), 32-nji madda
  • Prezidentiň 9903 belgili Kararynyň goşundysy bolan Maýa goýumlarda döwlet goldawy hakynda Karar (Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar), 20-nji madda (Resmi Gazeta, 30.05.2025, № 32915)
  • 6458 belgili Daşary ýurt raýatlary we halkara gorag hakynda Kanun (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu), 31-nji madda
Hukuk duýduryşyBu sahypa diňe umumy maglumat bermek üçin niýetlenendir we hukuk maslahaty däldir. Türkiýäniň kanunçylygy ýygy-ýygydan üýtgeýär; islendik karar kabul etmezden öň güýjündäki kanunçylygy barlaň we anyk ýagdaýyňyzy ygtyýarly aklawça seljertdiriň. Soraglar üçin: [email protected]

Teklip soraň

Maýa goýumyňyzy gysgaça beýan ediň. Işiň göwrümini, hak hasaplamak usulyny we möhletleri görkezýän ýazmaça teklip e-poçtaňyza iberiler.

WhatsApp arkaly ýazyň[email protected]