Türkiyədə şirkət açmaq: səhmdar cəmiyyət, MMC, filial və əlaqə bürosu

Müəllif: Vəkil Emre Can SepetçiYenilənib: 7 dəq. oxu

Qısaca

Əcnəbi investor Türkiyədə yerli investorla eyni şərtlərlə şirkət aça bilər (4875 saylı Qanun, m.3). Ən çox seçilən növlər səhmdar cəmiyyət (minimum kapital 250 000 TL) və məhdud məsuliyyətli cəmiyyətdir (minimum kapital 50 000 TL); təsis MERSİS üzərindən başlanır və ticarət reyestrində qeydiyyatla başa çatır. Kommersiya fəaliyyəti olmadan bazar araşdırması üçün əlaqə bürosu, ana şirkətin birbaşa fəaliyyəti üçün isə filial açıla bilər.

Əcnəbilər Türkiyədə şirkət aça bilərmi?

Bəli. 4875 saylı Birbaşa Xarici İnvestisiyalar haqqında Qanunun 3-cü maddəsinə görə, beynəlxalq müqavilələrdə və xüsusi qanunlarda başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, xarici investorların Türkiyədə birbaşa investisiya qoyması sərbəstdir və xarici investorlara yerli investorlarla bərabər rejim tətbiq olunur. Praktikada bu o deməkdir ki, əcnəbi fiziki və ya hüquqi şəxs kapitalının 100%-i özünə məxsus olan şirkəti türk vətəndaşı ortaq axtarmadan təsis edə bilər.

Təsis 6102 saylı Türkiyə Ticarət Məcəlləsinin (TTK) müddəaları ilə tənzimlənir. Xarici investor üçün ayrıca "ilkin icazə" proseduru yoxdur; lakin bank, sığorta, enerji, yayım, mülki aviasiya, xüsusi mühafizə kimi tənzimlənən sahələrdə müvafiq qurumdan fəaliyyət icazəsi və ya lisenziya alınmalıdır. Daşınmaz əmlak əldə edilməsinə dair xüsusi qaydalar üçün əcnəbilərin daşınmaz əmlak əldə etməsi bələdçisinə baxa bilərsiniz.

Hansı şirkət növlərinə üstünlük verilir?

TTK beş ticarət şirkəti növünü tanıyır: tam ortaqlıq (kollektif), kommandit, səhmdar, məhdud məsuliyyətli cəmiyyət və kooperativ. Xarici investorların böyük əksəriyyəti ortaqların məsuliyyətinin kapital öhdəliyi ilə məhdudlaşdığı səhmdar cəmiyyət (A.Ş.) və ya məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (Ltd. Şti.) təsis edir. Xarici şirkət isə Türkiyədə ayrıca hüquqi şəxs yaratmadan filial aça və ya yalnız tanıtım və araşdırma məqsədilə əlaqə bürosu üçün icazə ala bilər.

MeyarSəhmdar cəmiyyət (A.Ş.)Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (Ltd. Şti.)FilialƏlaqə bürosu
Hüquqi şəxs statusuVarVarYoxdur (ana şirkətə bağlıdır)Yoxdur
Minimum kapital250 000 TL (qeydiyyatlı kapital sistemində başlanğıc kapital 500 000 TL)50 000 TLQanunla minimum məbləğ yoxdur; ana şirkətin ayırdığı kapital bəyan edilirYoxdur; xərclər xaricdən valyuta köçürməsi ilə ödənilir
Ortaqların sayıƏn azı 11-50——
MəsuliyyətSəhmdar kapital öhdəliyi həddindəİştirakçı kapital öhdəliyi həddində; dövlət borcları üzrə payı nisbətində məsuliyyət riskiAna şirkət qeyri-məhdud məsuliyyət daşıyırAna şirkət
Payın özgəninkiləşdirilməsiBir qayda olaraq sərbəst (nizamnamə məhdudlaşdıra bilər)Notarial qaydada təsdiqlənmiş yazılı müqavilə və ümumi yığıncağın razılığı——
İdarəetməİdarə heyəti (tək üzvlü ola bilər)Direktor(lar) (ən azı bir iştirakçı direktor olmalıdır)Tam səlahiyyətli ticarət nümayəndəsiNazirliyə bildirilən nümayəndə
Kommersiya fəaliyyətiVarVarVarYoxdur

Cədvəl ümumi qaydaları əks etdirir. Kapital bazarı, bank və sığorta kimi sahələrdə səhmdar cəmiyyət forması və daha yüksək kapital məcburi ola bilər.

Minimum kapital nə qədərdir və nə vaxt ödənilir?

TTK-nın 332 və 580-ci maddələrində nəzərdə tutulan minimum kapital məbləğləri 24.11.2023 tarixli 7887 saylı Prezident Qərarı ilə artırılmışdır. Hazırkı məbləğlər belədir:

  • Səhmdar cəmiyyət: ən azı 250 000 TL nizamnamə kapitalı. Qeydiyyatlı kapital sistemini qəbul etmiş, səhmləri açıq tədavüldə olmayan səhmdar cəmiyyətlərdə başlanğıc kapital ən azı 500 000 TL.
  • Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət: ən azı 50 000 TL nizamnamə kapitalı; kapital payının nominal dəyəri ən azı 25 TL və onun misilləri olmalıdır (TTK m.583).

Ödəniş vaxtı baxımından iki növ fərqlənir. Səhmdar cəmiyyətdə pul vəsaiti ilə öhdəlik götürülmüş payların nominal dəyərinin ən azı 25%-i qeydiyyatdan əvvəl, qalan hissəsi qeydiyyatdan sonrakı 24 ay ərzində ödənilir (TTK m.344). Məhdud məsuliyyətli cəmiyyətdə isə qeydiyyatdan əvvəl 25% ödəniş tələbi yoxdur (TTK m.585, 7099 saylı Qanunla əlavə edilmiş cümlə); kapital şirkət müqaviləsində nəzərdə tutulan cədvələ uyğun olaraq və bir qayda olaraq qeydiyyatdan sonrakı 24 ay ərzində ödənilir.

Xarici iştirakçının kapital kimi gətirdiyi valyutanın türk bankı vasitəsilə Türkiyəyə köçürülməsi gələcəkdə dividendlərin və kapitalın geri qaytarılması köçürmələrinin sənədləşdirilməsi baxımından vacibdir. Ətraflı məlumat üçün valyuta və kapital köçürmələri bələdçisinə baxın.

Şirkətin təsisi hansı mərhələlərdən ibarətdir?

Təsis Ticarət Nazirliyinin (Ticaret Bakanlığı) MERSİS (Mərkəzi Reyestr Qeydiyyat Sistemi) platformasında başlayır və şirkətin olduğu yerdəki ticarət reyestri idarəsində qeydiyyatla başa çatır. Tipik ardıcıllıq belədir:

  1. Firma adının və fəaliyyət predmetinin müəyyən edilməsi. Firma adı şirkətin növünü və fəaliyyət sahəsini göstərəcək şəkildə seçilir (TTK m.43 və sonrakı maddələr); fəaliyyət növləri NACE kodları ilə uyğunlaşdırılır.
  2. Xarici iştirakçının sənədlərinin hazırlanması. Əcnəbi fiziki şəxs üçün pasport və Türkiyədən alınmış vergi eyniləşdirmə nömrəsi; əcnəbi hüquqi şəxs üçün mənşə ölkəsindən fəaliyyət arayışı (good standing), səlahiyyətli orqanın qərarı və etibarnamə. Xarici sənədlər apostil və ya konsulluq leqallaşdırması ilə və andlı tərcüməçinin tərcüməsi ilə təqdim olunur.
  3. MERSİS-də təsis müraciəti. Nizamnamə (A.Ş.) və ya şirkət müqaviləsi (Ltd.) sistemdə hazırlanır; iştirakçılar, kapitalın bölgüsü, rəhbərlər və təmsilçilik səlahiyyətləri daxil edilir.
  4. Müqavilənin imzalanması. Təsisçilər şirkət müqaviləsini ticarət reyestri idarəsinin səlahiyyətli əməkdaşının iştirakı ilə imzalayır (TTK m.585 və səhmdar cəmiyyətlərə dair müvafiq müddəalar). Türkiyəyə gələ bilməyən iştirakçılar üçün etibarnamə ilə hərəkət etmək mümkündür.
  5. Kapitalın ödənilməsi. Səhmdar cəmiyyətdə pul kapitalının ən azı 25%-i bankda şirkət adına açılmış hesaba yatırılır və bank məktubu alınır. Rəqabət Qurumu (Rekabet Kurumu) payı kimi təsis xərcləri ödənilir.
  6. Qeydiyyat və elan. Ticarət reyestri idarəsi qeydiyyatı aparır və təsis Türkiyə Ticarət Reyestri Qəzetində (Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi) elan olunur. Qeydiyyatla birlikdə şirkətin vergi idarəsində uçotu da elektron qaydada yaradılır.
  7. Təsisdən sonrakı işlər. Uçot kitablarının açılış təsdiqləri, iş yeri açılışı və fəaliyyət lisenziyası, SGK-da iş yerinin qeydiyyatı, e-Tebligat və lazım olduqda KEP ünvanı, bank hesablarının istifadəyə açılması və xarici rəhbərlər üçün iş icazəsi müraciəti.

Sənədlər tam olduqda qeydiyyat qısa müddətdə başa çata bilər; adətən ən çox vaxt aparan mərhələ xaricdən gələn sənədlərin təsdiqlənməsi, vergi nömrəsinin alınması və bank hesabının açılmasıdır. Müddət ticarət reyestri idarəsinin iş yükündən və sənədlərin hazırlığından asılıdır.

Filial açmaq nə vaxt məqsədəuyğundur?

Mərkəzi xaricdə olan kommersiya müəssisəsi Türkiyədə filial açdıqda, filial yerli kommersiya müəssisələri kimi ticarət reyestrində qeydiyyata alınır və filial üçün yaşayış yeri Türkiyədə olan tam səlahiyyətli ticarət nümayəndəsi təyin edilir (TTK m.40/4). Filialın ayrıca hüquqi şəxs statusu yoxdur; buna görə filialın borclarına görə ana şirkət məsuliyyət daşıyır.

Filial ana şirkətin müqavilələrini birbaşa Türkiyədə icra etmək istədiyi, ayrıca törəmə şirkət strukturuna ehtiyac olmadığı və ya qısa-orta müddətli layihələr üçün seçilə bilər. Vergi baxımından filial məhdud vergi ödəyicisi kimi vergiyə cəlb olunur və filial mənfəətinin baş ofisə köçürülməsi ayrıca vergi nəticələri doğurur; bu mövzu Türkiyənin vergi sistemi bələdçisində izah edilir.

Əlaqə bürosu nə üçündür?

4875 saylı Qanunun 3-cü maddəsinin (h) bəndinə əsasən, xarici ölkə qanunlarına uyğun təsis edilmiş şirkətlərə Türkiyədə kommersiya fəaliyyəti göstərməmək şərtilə əlaqə bürosu açmaq icazəsi verilir. Bu gün icazəni Sənaye və Texnologiya Nazirliyi (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı) — Təşviqlərin Tətbiqi və Xarici Kapital Baş İdarəsi (Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü) verir.

Əlaqə bürosu bazar araşdırması, tanıtım, ana şirkət adından koordinasiya və keyfiyyətə nəzarət kimi köməkçi fəaliyyətlər üçün uyğundur. O, faktura yaza və satış həyata keçirə bilməz; xərcləri xaricdən gətirilən valyuta ilə ödənilməlidir. İcazə müəyyən müddətə verilir və şərtlər qorunduqca uzadıla bilər. Kommersiya fəaliyyətinə keçmək lazım gəldikdə şirkət və ya filial təsis edilməlidir.

Təsisdən sonra hansı öhdəliklər yaranır?

Şirkət qeydiyyata alındığı andan onun müntəzəm öhdəlikləri başlayır:

  • Vergi: korporativ vergi (mənfəət vergisi), ƏDV (KDV) və mənbədən tutulan vergi bəyannamələri; e-Defter və e-Fatura sisteminə keçid hədləri. Ümumi korporativ vergi dərəcəsi 25%-dir (5520 saylı Korporativ Vergi haqqında Qanun, m.32).
  • Korporativ idarəetmə: illik növbəti ümumi yığıncaq, pay kitabı, idarə heyətinin/direktorlar şurasının qərarlar kitabı və ümumi yığıncaq iclasları və müzakirələri kitabı.
  • Bildirişlər: xarici kapitallı şirkətlər xarici kapitala dair məlumatları E-TUYS sistemi vasitəsilə Sənaye və Texnologiya Nazirliyinə bildirir.
  • Müstəqil audit: müəyyən aktiv, dövriyyə və işçi sayı hədlərini aşan şirkətlər müstəqil auditə cəlb olunur; hədlər Prezident qərarı ilə müəyyən edilir.
  • Əmək hüququ və KVKK: ilk işçinin işə qəbulu ilə SGK bildirişləri, əmək müqavilələri və fərdi məlumatların emalına dair məlumatlandırma öhdəlikləri başlayır. Bax: əmək hüququnun əsasları və KVKK bələdçisi.

İnvestisiya təşviqlərindən yararlanmaq üçün şirkətin növü vacibdirmi?

Təşviq sənədi investisiyanı həyata keçirəcək fiziki və ya hüquqi şəxsin adına verilir; xarici kapitallı şirkətlər yerli şirkətlərlə eyni şərtlərlə müraciət edə bilər. Lakin 9903 saylı Prezident Qərarına əlavə olunan İnvestisiyalara Dövlət Yardımları haqqında Qərarın 20-ci maddəsinin 4-cü hissəsi qeydiyyat tarixi təşviq müraciətindən ən çoxu bir il əvvəl olan yeni şirkətlərə vergi güzəşti əvəzinə artırılmış faiz/mənfəət payı və ya maşın-avadanlıq dəstəyini seçmək imkanı verir. Buna görə şirkətin təsis vaxtı təşviq planlaşdırması ilə birlikdə düşünülməlidir. Ətraflı məlumat üçün investisiya təşviq sistemi bələdçisinə və 81 vilayətin xəritəsinə baxa bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Əcnəbi şəxs Türkiyədə təkbaşına şirkət aça bilərmi?

Bəli. Həm səhmdar cəmiyyət, həm də məhdud məsuliyyətli cəmiyyət bir iştirakçı ilə təsis edilə bilər və həmin yeganə iştirakçı əcnəbi fiziki və ya hüquqi şəxs ola bilər. Türk vətəndaşı olan ortaq və ya rəhbər saxlamaq məcburiyyəti yoxdur; lakin filialda Türkiyədə yaşayan tam səlahiyyətli ticarət nümayəndəsi təyin edilməlidir.

2026-cı ildə A.Ş. və Ltd. Şti. üçün minimum kapital nə qədərdir?

7887 saylı Prezident Qərarına əsasən səhmdar cəmiyyətlərdə minimum nizamnamə kapitalı 250 000 TL, qeydiyyatlı kapital sistemli və səhmləri açıq tədavüldə olmayan səhmdar cəmiyyətlərdə başlanğıc kapital 500 000 TL, məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlərdə isə minimum nizamnamə kapitalı 50 000 TL-dir.

Kapitalın hamısını təsis zamanı ödəmək lazımdırmı?

Xeyr. Səhmdar cəmiyyətdə pul kapitalının ən azı 25%-i qeydiyyatdan əvvəl, qalan hissəsi qeydiyyatdan sonrakı 24 ay ərzində ödənilir. Məhdud məsuliyyətli cəmiyyətdə qeydiyyatdan əvvəl 25% ödəniş tələbi yoxdur; kapital şirkət müqaviləsindəki cədvələ uyğun ödənilir.

Xarici iştirakçı Türkiyəyə gəlmədən şirkət açmaq olarmı?

Bir qayda olaraq, bəli. Xaricdə tərtib edilmiş və apostil və ya konsulluq leqallaşdırması olan etibarnamə ilə nümayəndə MERSİS əməliyyatlarını apara və müqaviləni ticarət reyestri idarəsində imzalaya bilər. Bank hesabı açılarkən bankların öz şəxsiyyət yoxlaması qaydaları da ayrıca tətbiq olunur.

Əlaqə bürosu faktura yaza bilərmi?

Xeyr. Əlaqə bürosu yalnız kommersiya xarakteri daşımayan fəaliyyət üçün açıla bilər; satış edə və faktura yaza bilməz. Kommersiya fəaliyyəti üçün şirkət və ya filial təsis edilməlidir.

Şirkət açmaq yaşamaq icazəsi verirmi?

Şirkətin təsisi təkbaşına yaşamaq hüququ vermir. Şirkətdə işləyəcək xarici iştirakçı-rəhbər iş icazəsi almalıdır; qüvvədə olan iş icazəsi yaşamaq icazəsini əvəz edir. "Ticarət əlaqəsi və ya biznes qurmaq" məqsədilə qısamüddətli yaşamaq icazəsi də mümkündür (6458 saylı Əcnəbilər və Beynəlxalq Müdafiə haqqında Qanun, m.31). Bax: yaşamaq icazəsi bələdçisi.

Mənbələr

  • 6102 saylı Türkiyə Ticarət Məcəlləsi (Türk Ticaret Kanunu), m.40, 332, 344, 580, 583, 585 (mevzuat.gov.tr)
  • 24.11.2023 tarixli 7887 saylı Prezident Qərarı (minimum kapital məbləğləri)
  • 4875 saylı Birbaşa Xarici İnvestisiyalar haqqında Qanun (Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu), m.3
  • 5520 saylı Korporativ Vergi haqqında Qanun (Kurumlar Vergisi Kanunu), m.32
  • 9903 saylı Prezident Qərarına əlavə İnvestisiyalara Dövlət Yardımları haqqında Qərar, m.20 (Rəsmi Qəzet, 30.05.2025, № 32915)
  • 6458 saylı Əcnəbilər və Beynəlxalq Müdafiə haqqında Qanun (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu), m.31
Hüquqi xəbərdarlıqBu səhifə yalnız ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Türkiyə qanunvericiliyi tez-tez dəyişir; hər hansı qərar verməzdən əvvəl qüvvədə olan qanunvericiliyi yoxlayın və konkret vəziyyətinizi səlahiyyətli vəkilə qiymətləndirin. Suallar üçün: [email protected]

Təklif istəyin

İnvestisiyanızı qısaca təsvir edin. İşin həcmini, haqqın hesablanma üsulunu və təqvimi göstərən yazılı təklif e-poçt ünvanınıza göndəriləcək.

WhatsApp ilə yazın[email protected]