Türkiyədə yaşamaq icazəsi: növləri, şərtləri, müddətləri və müraciət

Müəllif: Vəkil Emre Can SepetçiYenilənib: 9 dəq. oxu

Qısaca

Türkiyədə vizanın və ya vizasız rejimin tanıdığı müddətdən, yaxud 90 gündən artıq qalacaq əcnəbilər yaşamaq icazəsi almalıdır (6458 saylı Qanun m.19). Qısamüddətli yaşamaq icazəsi daşınmaz əmlaka sahiblik, ticari əlaqə və ya biznes qurmaq kimi əsaslarla hər dəfə ən çoxu 2 il, Prezidentin müəyyən etdiyi çərçivə və məbləğdə investisiya qoyacaqlar üçün isə ən çoxu 5 il müddətinə verilir (m.31). Fasiləsiz 8 il yaşamaq icazəsi ilə qalan əcnəbi uzunmüddətli yaşamaq icazəsi üçün müraciət edə bilər (m.42). Müraciətlər Daxili İşlər Nazirliyinin Miqrasiya İdarəsinin qurumlarına edilir; qüvvədə olan iş icazəsi yaşamaq icazəsi sayılır (m.27).

Türkiyədə yaşamaq icazəsi kimlər üçün məcburidir?

Türkiyədə vizanın və ya vizasız rejimin tanıdığı müddətdən, yaxud doxsan gündən artıq qalacaq əcnəbilər yaşamaq icazəsi (ikamet izni) almalıdır (6458 saylı Əcnəbilər və Beynəlxalq Müdafiə haqqında Qanun, YUKK m.19). Xaricdən alınmış yaşamaq icazəsindən altı ay ərzində istifadəyə başlanmazsa, o, qüvvəsini itirir.

Yaşamaq icazəsi sistemini Daxili İşlər Nazirliyinin Miqrasiya İdarəsi (Göç İdaresi Başkanlığı) idarə edir; müraciətlər ölkə daxilində valiliklərə (vilayət miqrasiya idarələrinə), xaricdə isə konsulluqlara edilir. Türkiyəyə investisiya qoyan, şirkət açan və ya daşınmaz əmlak alan əcnəbi üçün yaşamaq icazəsi ölkədə qanuni qalmağın əsas vasitəsidir. Lakin yaşamaq icazəsi işləmək hüququ vermir; işləyəcək əcnəbi ayrıca iş icazəsi almalıdır.

Yaşamaq icazəsinin hansı növləri var?

YUKK-nın m.30-u altı yaşamaq icazəsi növünü sadalayır: qısamüddətli, ailə, tələbə, uzunmüddətli, humanitar və insan alveri qurbanı üçün yaşamaq icazəsi. İnvestorlar və onların ailələri baxımından ilk dördü əhəmiyyətlidir.

Yaşamaq icazəsinin növüKimlərə verilirMaksimum müddətƏsas
Qısamüddətlim.31-də sadalanan əsaslardan birinə malik əcnəbilər (daşınmaz əmlak sahibləri, ticari əlaqə qurub biznes açanlar, turizm və s.)Hər dəfə ən çoxu 2 ilYUKK m.31/2
Qısamüddətli — investisiya (m.31/1-j)Türkiyədə işləməyən, Prezidentin müəyyən etdiyi çərçivə və məbləğdə investisiya qoyacaq şəxslər və onların ailələriHər dəfə ən çoxu 5 ilYUKK m.31/5
AiləTürkiyə vətəndaşının və ya yaşamaq icazəsi olan əcnəbinin xarici həyat yoldaşı, yetkinlik yaşına çatmamış və himayəsində olan xarici uşaqlarıHər dəfə ən çoxu 3 il; dəstəkləyən şəxsin icazə müddətini keçə bilməzYUKK m.34
TələbəTürkiyədə ali təhsil (orta ixtisas – doktorantura) alacaq əcnəbilərTəhsil müddətinə görəYUKK m.38
UzunmüddətliFasiləsiz ən azı 8 il yaşamaq icazəsi ilə qalan və ya Nazirliyin müəyyən etdiyi şərtlərə cavab verən əcnəbilərMüddətsizYUKK m.42
İş icazəsi (yaşamaq icazəsini əvəz edir)Qüvvədə olan iş icazəsi sahibi əcnəbilərİş icazəsi müddətindəYUKK m.27

Qısamüddətli yaşamaq icazəsi hansı əsaslarla verilir?

YUKK-nın m.31/1-i qısamüddətli yaşamaq icazəsinin verilə biləcəyi halları qapalı siyahı şəklində sadalayır. Bunlar: elmi tədqiqat; Türkiyədə daşınmaz əmlaka malik olmaq; ticari əlaqə qurmaq və ya biznes açmaq; iş yerində təlim; sazişlər və ya tələbə mübadiləsi proqramları çərçivəsində təhsil; turizm; müalicə; məhkəmə və ya inzibati orqanların tələbi; ailə yaşamaq icazəsindən keçid; türk dili kursu; dövlət qurumları vasitəsilə təhsil, tədqiqat və ya təcrübə; Türkiyədə ali təhsili başa vurub məzun olduqdan sonra altı ay ərzində müraciət etmək; Türkiyədə işləməyən, lakin Prezidentin müəyyən etdiyi çərçivə və məbləğdə investisiya qoyacaq şəxslər, habelə onların xarici həyat yoldaşı və uşaqları; Şimali Kipr Türk Respublikasının (KKTC) vətəndaşlığı.

İnvestorlar baxımından üç əsas önə çıxır:

  • Daşınmaz əmlaka sahiblik (m.31/1-b). Tətbiq Əsasnaməsinin m.28/3-ünə görə daşınmaz əmlak yaşayış sahəsi olmalı və bu məqsədlə istifadə edilməlidir. Ailə üzvləri yaşayış sahəsində paylı və ya birgə mülkiyyətə malikdirsə, onlar da bu əsasla müraciət edə bilər; pay sahibi olmayan ailə üzvləri üçün yaşayış sahəsi yalnız maddi imkanların müəyyən edilməsinə əsas ola bilər. 21.11.2024 tarixli 7533 saylı Qanunla əlavə edilmiş m.31/6-ya əsasən yaşamaq icazəsinə əsas götürülən daşınmaz əmlakın xüsusiyyəti və dəyəri Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilir. Nazirliyin müəyyən etdiyi cari minimum dəyər müraciət tarixində Miqrasiya İdarəsindən dəqiqləşdirilməlidir. Daşınmaz əmlak əldə etmə qaydaları üçün əcnəbilərin daşınmaz əmlak əldə etməsi bələdçisinə baxın.
  • Ticari əlaqə və ya biznes qurmaq (m.31/1-c). Türkiyədə şirkət açacaq, ortaqlıq danışıqları aparacaq və ya ticari təmas quracaq əcnəbilər üçündür. Tələb üç aydan artıqdırsa, təmas qurulacaq şəxslərin və ya şirkətlərin dəvət məktubu və ya oxşar sənədlər istənilə bilər (Əsasnamə m.28/4). Bu icazə işləmək hüququ vermir.
  • İnvestisiya (m.31/1-j). Türkiyədə işləməyən, lakin Prezidentin müəyyən etdiyi çərçivə və məbləğdə investisiya qoyacaq şəxslərə və onların ailələrinə verilir; müddəti hər dəfə beş ilədək ola bilər. Bu bənd həm də 5901 saylı Qanunun m.12/1-b bəndindəki investisiya yolu ilə vətəndaşlığın yaşamaq hissəsini təşkil edir; bax: investisiya yolu ilə Türkiyə vətəndaşlığı.

Qısamüddətli yaşamaq icazəsinin şərtləri hansılardır?

YUKK-nın m.32-sinə görə qısamüddətli yaşamaq icazəsi üçün aşağıdakı şərtlər tələb olunur:

  1. m.31/1-dəki əsaslardan birini irəli sürmək və ona dair məlumat və sənədləri təqdim etmək;
  2. Türkiyəyə girişinə icazə verilməyən əcnəbilər (m.7) sırasında olmamaq;
  3. ümumi sağlamlıq və təhlükəsizlik standartlarına uyğun yaşayış şəraitinə malik olmaq;
  4. tələb edildikdə vətəndaşı olduğu və ya qanuni yaşadığı ölkədən məhkumluq haqqında arayış təqdim etmək;
  5. Türkiyədə qalacağı ünvan barədə məlumat vermək.

Bundan əlavə, Tətbiq Əsasnaməsinin m.22/13-ü əcnəbilərdən tələb etdikləri yaşamaq icazəsi müddətini əhatə edən qüvvədə olan tibbi sığorta tələb olunacağını nəzərdə tutur; Türkiyədə ümumi tibbi sığorta ilə əhatə olunanların qüvvədə olan tibbi sığortası olduğu qəbul edilir. Pasport və ya pasportu əvəz edən sənəd tələb edilən yaşamaq icazəsi müddətindən altmış gün artıq müddətə etibarlı olmalıdır (YUKK m.21/2).

Şərtlərdən biri ödənilmədikdə və ya aradan qalxdıqda, icazədən təyinatı xaricində istifadə edildikdə, yaxud əcnəbi barəsində qüvvədə olan deportasiya və ya girişə qadağa qərarı olduqda qısamüddətli yaşamaq icazəsi verilmir, verilibsə ləğv edilir, müddəti bitənlər uzadılmır (m.33).

Ailə yaşamaq icazəsi necə alınır?

Türkiyə vətəndaşlarının və yaşamaq icazələrindən birinə malik əcnəbilərin xarici həyat yoldaşına, özünün və ya həyat yoldaşının yetkinlik yaşına çatmamış, yaxud himayəsində olan xarici uşağına hər dəfə üç ili keçməmək şərti ilə ailə yaşamaq icazəsi verilə bilər; bu müddət dəstəkləyən şəxsin icazə müddətini keçə bilməz (YUKK m.34/1).

Dəstəkləyən şəxsdən (ailəni Türkiyəyə gətirən şəxsdən) tələb olunan şərtlər m.35/1-də sadalanır:

  • ümumi gəliri minimum əmək haqqından az olmamaq şərti ilə ailənin hər üzvünə minimum əmək haqqının üçdə birindən az olmayan aylıq gəlir;
  • ailənin sayına uyğun yaşayış yeri və ailənin bütün üzvlərini əhatə edən tibbi sığorta;
  • son beş ildə ailə qaydasına qarşı cinayətlərə görə məhkum edilməmək;
  • Türkiyədə ən azı bir ildir yaşamaq icazəsi ilə qalmaq;
  • ünvan qeydiyyatı sistemində qeydiyyatda olmaq.

Bir illik yaşama şərti iş icazəsi sahibləri, elmi tədqiqat məqsədli yaşamaq icazəsi sahibləri və Türkiyə vətəndaşları ilə evli əcnəbilər üçün tələb olunmur (m.35/2). Bu, iş icazəsi ilə gələn rəhbər və ya mütəxəssisin ailəsini dərhal gətirə bilməsi baxımından vacibdir. Ailə yaşamaq icazəsi on səkkiz yaşınadək tələbə yaşamaq icazəsi almadan ibtidai və orta təhsil hüququ verir (m.34/4). Ən azı üç il ailə yaşamaq icazəsi ilə qalan və on səkkiz yaşı tamam olan uşaq icazəni qısamüddətli yaşamaq icazəsinə çevirə bilər (m.34/5).

Uzunmüddətli yaşamaq icazəsi üçün hansı şərtlər tələb olunur?

Türkiyədə fasiləsiz ən azı səkkiz il yaşamaq icazəsi ilə qalmış və ya Nazirliyin müəyyən etdiyi şərtlərə cavab verən əcnəbilərə Nazirliyin razılığı ilə valiliklər tərəfindən müddətsiz yaşamaq icazəsi verilir (YUKK m.42). m.43-ə görə müraciət edən şəxs son üç il ərzində sosial yardım almamalı, özünün və ailəsinin dolanışığını təmin edəcək kifayət qədər və müntəzəm gəlirə, qüvvədə olan tibbi sığortaya malik olmalı və ictimai qayda və ya təhlükəsizlik baxımından təhdid yaratmamalıdır.

Uzunmüddətli yaşamaq icazəsi sahibi hərbi xidmət, seçmək və seçilmək, dövlət qulluğuna qəbul və gömrükdən azad avtomobil idxalı istisna olmaqla, xüsusi qanunlardakı müddəalar və sosial təminata dair qazanılmış hüquqlar saxlanılmaq şərti ilə Türkiyə vətəndaşlarına tanınan hüquqlardan yararlanır (m.44). Uzunmüddətli yaşamaq icazəsi 6735 saylı Qanunun m.10/3-ünə əsasən müddətsiz iş icazəsi üçün müraciət imkanı da verir. Qaçqın, şərti qaçqın, əlavə müdafiə, humanitar yaşamaq icazəsi və müvəqqəti müdafiə statusunda olanlar uzunmüddətli icazəyə keçə bilməz (m.42/2).

Yaşamaq icazəsi üçün müraciət haraya və necə edilir?

Qanundakı əsas qaydaya görə ilk müraciət əcnəbinin vətəndaşı olduğu və ya qanuni olaraq olduğu ölkədəki Türkiyə konsulluğuna edilir (YUKK m.21/1). Konsulluq müraciəti öz rəyi ilə birlikdə mərkəzə göndərir və müraciətlərə ən geci doxsan gün ərzində baxılır (m.21/4-5).

YUKK-nın m.22-si isə müraciətin istisna qaydada valiliklərə, yəni Türkiyənin daxilindən edilə biləcəyi halları sadalayır: uzunmüddətli və tələbə yaşamaq icazələri, ailə icazəsindən qısamüddətli icazəyə keçid, mövcud icazənin əsasının dəyişməsi səbəbindən yeni məqsədə uyğun icazə tələbi, Türkiyədə ali təhsili başa vuranların keçidi, Türkiyəni tərk etməyin məqbul və ya mümkün olmadığı hallar və digərləri. Tətbiq Əsasnaməsinin m.19/4-ünə görə yaşamaq icazəsi müraciətləri müəyyən edilmiş qayda və prinsiplər çərçivəsində elektron qaydada da qəbul edilə bilər; bu məqsədlə Miqrasiya İdarəsinin elektron müraciət sistemi (e-ikamet) istifadə olunur. Müraciətləri səlahiyyətli vasitəçi qurum da edə bilər (m.21/7).

Praktik müraciət ardıcıllığı belədir:

  1. Əsasın müəyyən edilməsi. Daşınmaz əmlak, ticari əlaqə, investisiya, ailə və ya təhsil kimi m.31–38-dəki əsaslardan hansının uyğun olduğu müəyyənləşdirilir.
  2. Sənədlərin hazırlanması. Pasport (tələb edilən müddətdən 60 gün artıq etibarlı), əsasa dair sənədlər (tapu, şirkət sənədləri, dəvət məktubu və s.), tibbi sığorta, ünvan məlumatı və lazım gəldikdə məhkumluq haqqında arayış. Xarici sənədlər apostil və ya konsulluq təsdiqi və tərcümə ilə təqdim edilir.
  3. Elektron müraciət və növbə. Müraciət forması doldurulur, növbə alınır; yaşamaq icazəsi rüsumu kimi xərclər ödənilir (məbləğlər hər il dəyişir, müraciət anında dəqiqləşdirilməlidir).
  4. Şəxsən müraciət və qiymətləndirmə. Sənədlər vilayət miqrasiya idarəsinə təhvil verilir; idarə əlavə sənəd tələb edə bilər.
  5. Kartın təhvili və ünvan qeydiyyatı. Müsbət nəticə olduqda yaşamaq icazəsi kartı tərtib edilir; ünvan qeydiyyatı sistemində qeydiyyat aparılır.

Yaşamaq icazəsi necə uzadılır və nə vaxt başa çatır?

Uzatma üçün müraciət yaşamaq icazəsi müddətinin bitməsinə altmış gün qaldığı andan etibarən və istənilən halda müddət bitmədən valiliklərə edilir (YUKK m.24/2). Müraciət edən şəxsə rüsuma cəlb edilməyən sənəd verilir; əcnəbi icazənin müddəti bitmiş olsa belə, qərar verilənədək bu sənədlə Türkiyədə qala bilər. Uzadılmış icazə əvvəlki icazənin bitmə tarixindən etibarən başlayır (m.24/3).

İcazənin verilməsinə əsas olan səbəb aradan qalxarsa (məsələn, daşınmaz əmlak satılarsa və ya şirkətin fəaliyyəti dayandırılarsa), icazə ləğv edilə bilər; yeni əsas varsa, m.22/1-ğ bəndinə əsasən Türkiyənin daxilindən yeni məqsədə uyğun icazə tələb edilə bilər. Xaricdə qalma müddəti baxımından ləğv qaydası əsasnamə ilə tənzimlənir (m.33/2).

Tez-tez verilən suallar

Türkiyədə ev sahibi olmaq yaşamaq icazəsi hüququ verirmi?

Türkiyədə daşınmaz əmlaka malik olmaq YUKK-nın m.31/1-b bəndinə əsasən qısamüddətli yaşamaq icazəsinin əsaslarından biridir; lakin bu, avtomatik hüquq deyil. Tətbiq Əsasnaməsinə görə daşınmaz əmlak yaşayış sahəsi olmalı və bu məqsədlə istifadə edilməlidir. 7533 saylı Qanunla əlavə edilmiş m.31/6-ya əsasən daşınmaz əmlakın xüsusiyyəti və dəyəri Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilir; cari hədd müraciətdən əvvəl dəqiqləşdirilməlidir.

Qısamüddətli yaşamaq icazəsi neçə ilə verilir?

Qısamüddətli yaşamaq icazəsi hər dəfə ən çoxu iki il müddətinə verilə bilər (YUKK m.31/2). Prezidentin müəyyən etdiyi çərçivə və məbləğdə investisiya qoyacaq şəxslərə və KKTC vətəndaşlarına verilən icazələr isə hər dəfə ən çoxu beş il müddətinə verilə bilər (m.31/5). Konkret müddəti əcnəbinin tələbi və əsası nəzərə alınaraq idarə müəyyən edir.

Yaşamaq icazəsi üçün tibbi sığorta məcburidirmi?

Bəli. Tətbiq Əsasnaməsinin m.22/13-ünə görə əcnəbilərdən tələb etdikləri yaşamaq icazəsi müddətini əhatə edən qüvvədə olan tibbi sığorta tələb olunur; Türkiyədə ümumi tibbi sığorta ilə əhatə olunanlar sığortalı sayılır. Ailə yaşamaq icazəsində dəstəkləyən şəxsin ailənin bütün üzvlərini əhatə edən tibbi sığorta etdirməsi (YUKK m.35), uzunmüddətli icazədə isə qüvvədə olan tibbi sığorta (m.43) qanunla da şərtdir.

Yaşamaq icazəsi ilə Türkiyədə işləmək olarmı?

Xeyr. Yaşamaq icazəsi təkbaşına işləmək hüququ vermir; Türkiyədə işləyəcək əcnəbi 6735 saylı Qanuna əsasən iş icazəsi almalıdır. Bunun əksinə, qüvvədə olan iş icazəsi yaşamaq icazəsi sayılır (YUKK m.27), yəni iş icazəsi alan əcnəbinin ayrıca yaşamaq icazəsi almasına ehtiyac qalmır. Uzunmüddətli yaşamaq icazəsi sahibləri isə müddətsiz iş icazəsi üçün müraciət edə bilər.

Uzunmüddətli yaşamaq icazəsi üçün neçə ildən sonra müraciət etmək olar?

Türkiyədə fasiləsiz ən azı səkkiz il yaşamaq icazəsi ilə qalmış əcnəbilər uzunmüddətli yaşamaq icazəsi üçün müraciət edə bilər (YUKK m.42). Bundan əlavə, son üç ildə sosial yardım almamaq, kifayət qədər və müntəzəm gəlir, qüvvədə olan tibbi sığorta və ictimai qayda baxımından təhdid yaratmamaq tələb olunur (m.43). Uzunmüddətli icazə müddətsizdir və geniş hüquqlar verir.

Yaşamaq icazəsinin müddəti bitmədən uzatma üçün nə vaxt müraciət edilir?

Uzatma üçün müraciət icazə müddətinin bitməsinə altmış gün qaldığı andan etibarən və istənilən halda müddət bitmədən edilməlidir (YUKK m.24/2). Müraciət edənə verilən sənəd qərar verilənədək Türkiyədə qanuni qalmağı təmin edir. Müddət bitdikdən sonra uzatma yolu bağlanır və qanuni qalma fasiləyə uğraya bilər; buna görə də təqvim əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır.

Mənbələr

  • 6458 saylı Əcnəbilər və Beynəlxalq Müdafiə haqqında Qanun (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, YUKK), m.19, 21, 22, 24, 27, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 38, 42, 43, 44 (mevzuat.gov.tr)
  • 21.11.2024 tarixli 7533 saylı Qanun, m.35 (YUKK m.31/6-7-nin əlavə edilməsi)
  • Əcnəbilər və Beynəlxalq Müdafiə haqqında Qanunun Tətbiqinə dair Əsasnamə (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, Rəsmi Qəzet, 17.03.2016), m.19, 22, 28
  • 6735 saylı Beynəlxalq İşçi Qüvvəsi haqqında Qanun, m.10
  • 5901 saylı Türkiyə Vətəndaşlığı haqqında Qanun, m.12/1-b
Hüquqi xəbərdarlıqBu səhifə yalnız ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Türkiyə qanunvericiliyi tez-tez dəyişir; hər hansı qərar verməzdən əvvəl qüvvədə olan qanunvericiliyi yoxlayın və konkret vəziyyətinizi səlahiyyətli vəkilə qiymətləndirin. Suallar üçün: [email protected]

Təklif istəyin

İnvestisiyanızı qısaca təsvir edin. İşin həcmini, haqqın hesablanma üsulunu və təqvimi göstərən yazılı təklif e-poçt ünvanınıza göndəriləcək.

WhatsApp ilə yazın[email protected]