Əcnəbilər 5901 saylı Türkiyə Vətəndaşlığı haqqında Qanunun m.12/1-b bəndinə və Türkiyə Vətəndaşlığı haqqında Qanunun Tətbiqinə dair Əsasnamənin m.20/2-sinə əsasən müəyyən investisiyalarla müstəsna qaydada Türkiyə vətəndaşlığı əldə edə bilər. Əsas hədlər bunlardır: dəyəri ən azı 400 000 USD olan, 3 il satılmama qeydli daşınmaz əmlak; ən azı 500 000 USD əsas kapital investisiyası, depozit, dövlət borc aləti, fond payı və ya fərdi pensiya haqqı; yaxud ən azı 50 nəfərlik məşğulluq. 7938 saylı Prezident Qərarı ilə daşınmaz əmlak variantı mərtəbə mülkiyyəti/mərtəbə irtifaqı qurulmuş və ya üzərində tikili olan torpaq sahələri ilə məhdudlaşdırıldı. Qərarı Prezident verir; bu, mülahizə səlahiyyətidir.
Türkiyə vətəndaşlığını investisiya ilə əldə etmək olarmı?
Bəli. 5901 saylı Türkiyə Vətəndaşlığı haqqında Qanunun (Türk Vatandaşlığı Kanunu) 12-ci maddəsi milli təhlükəsizlik və ictimai qayda baxımından maneə yaradan hal olmamaq şərti ilə bəzi əcnəbilərin Prezident qərarı ilə müstəsna qaydada Türkiyə vətəndaşlığını əldə edə biləcəyini tənzimləyir. Bu maddənin (b) bəndi 6458 saylı Əcnəbilər və Beynəlxalq Müdafiə haqqında Qanunun (YUKK) m.31/1-j bəndinə əsasən investisiya səbəbi ilə yaşamaq icazəsi alanları, Turkuaz Kart sahiblərini, habelə onların xarici həyat yoldaşını, özünün və həyat yoldaşının yetkinlik yaşına çatmamış və ya himayəsində olan xarici uşaqlarını əhatə edir.
Hansı investisiyaların bu çərçivəyə daxil olduğu Türkiyə Vətəndaşlığı haqqında Qanunun Tətbiqinə dair Əsasnamənin (Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik) 20/2-ci maddəsində sadalanır. Bu yol ümumi qaydada vətəndaşlıq üçün tələb olunan uzunmüddətli yaşama şərtini tələb etmir; lakin vətəndaşlıq hüquq deyil, Prezidentin mülahizəsindən asılı olan qərardır. Milli təhlükəsizlik və ictimai qayda baxımından maneəsi olanların müraciətləri Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən rədd edilir (5901 m.12/2).
Hansı investisiyalar vətəndaşlıq verir və hədlər nə qədərdir?
Əsasnamənin m.20/2-si altı variant nəzərdə tutur. Hər variantda investisiyanın həyata keçirildiyini ayrıca dövlət qurumu təsdiq edir. Cari hədlər 6.1.2022 tarixli 5072 saylı və 13.5.2022 tarixli 5554 saylı Prezident Qərarları ilə müəyyən edilmişdir.
| Variant (m.20/2) | Minimum məbləğ / şərt | Saxlama şərti | Təsdiq edən qurum |
|---|---|---|---|
| (a) Əsas kapital investisiyası | Ən azı 500 000 USD və ya ekvivalent valyuta | Mətndə ayrıca müddət nəzərdə tutulmayıb | Sənaye və Texnologiya Nazirliyi (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı) |
| (b) Daşınmaz əmlak | Ən azı 400 000 USD; mərtəbə mülkiyyəti və ya mərtəbə irtifaqı qurulmuş, yaxud üzərində tikili olan torpaq sahəsi statuslu daşınmaz əmlak | Tapuya 3 il satılmama qeydi | Ətraf Mühit, Şəhərsalma və İqlim Dəyişikliyi Nazirliyi (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı) |
| (b) Notarial satış vədi | Mərtəbə mülkiyyəti/irtifaqı qurulmuş daşınmaz əmlak üçün ən azı 400 000 USD nağd ödəniş | Tapu reyestrinə 3 il ötürmə və silinmə aparılmayacağı barədə öhdəlik qeydi | Ətraf Mühit, Şəhərsalma və İqlim Dəyişikliyi Nazirliyi |
| (c) Məşğulluq | Ən azı 50 nəfərlik məşğulluq | Mətndə ayrıca müddət nəzərdə tutulmayıb | Əmək və Sosial Təminat Nazirliyi (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) |
| (ç) Bank depoziti | Türkiyədə fəaliyyət göstərən banklarda ən azı 500 000 USD və ya ekvivalent valyuta | 3 il | Bank Tənzimləmə və Nəzarət Qurumu (BDDK) |
| (d) Dövlət borc aləti | Ən azı 500 000 USD və ya ekvivalent valyuta | 3 il | Maliyyə və Xəzinə Nazirliyi (Hazine ve Maliye Bakanlığı) |
| (e) Fondda iştirak payı | Ən azı 500 000 USD; daşınmaz əmlak investisiya fondu və ya vençur kapital investisiya fondu iştirak payı | Ən azı 3 il | Kapital Bazarları Şurası (SPK) |
| (f) Fərdi pensiya | SEDDK-nın müəyyən etdiyi fondlarda ən azı 500 000 USD töhfə payı | Sistemdə 3 il qalmaq | Sığorta və Özəl Pensiya Tənzimləmə və Nəzarət Qurumu (SEDDK) |
Pul dəyərlərinin müəyyən edilməsində təsdiq tarixində Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankının nağd satış məzənnəsi və/və ya çarpaz valyuta məzənnəsi əsas götürülür (m.20/6). Təsdiqdə tətbiq ediləcək qayda və prinsipləri təsdiqi aparan qurum müəyyən edir (m.20/9).
Daşınmaz əmlakla Türkiyə vətəndaşlığının şərtləri hansılardır?
Ən çox seçilən yol dəyəri ən azı 400 000 USD olan daşınmaz əmlakın alınmasıdır. Bu variantda diqqət edilməli əsas məqamlar bunlardır:
- Daşınmaz əmlakın xüsusiyyəti. 12.12.2023 tarixli 7938 saylı Prezident Qərarı (Rəsmi Qəzet, 12.12.2023, № 32397) ilə bənd dəyişdirilib; artıq yalnız mərtəbə mülkiyyəti və ya mərtəbə irtifaqı qurulmuş, yaxud üzərində tikili olan torpaq sahəsi statuslu daşınmaz əmlak qəbul edilir. Tikilisiz torpaq sahəsi və ya əkin sahəsi kimi daşınmaz əmlak bu variantın çərçivəsinə daxil deyil.
- 3 il satılmama qeydi. Daşınmaz əmlakın tapu qeydinə üç il satılmayacağına dair qeyd salınması şərtdir.
- Notarial satış vədi alternativi. Hələ tapu ötürülməsi aparılmamış, mərtəbə mülkiyyəti və ya mərtəbə irtifaqı qurulmuş daşınmaz əmlak üçün ən azı 400 000 USD-nin nağd ödənildiyi və tapu reyestrinə üç il ötürmə və silinmə aparılmayacağı barədə öhdəliyin qeyd edildiyi notarial satış vədi müqaviləsi də qəbul olunur.
- Məbləğ 13.5.2022-ci ildə artırılıb. 5554 saylı Prezident Qərarı (Rəsmi Qəzet, 13.5.2022, № 31834) ilə bu bənddəki 250 000 USD hədləri 400 000 USD-yə qaldırılıb.
- Əldəetmə qaydaları. Əcnəbinin daşınmaz əmlak əldə edə bilməsi 2644 saylı Tapu haqqında Qanunun m.35-indəki ölkə və sahə məhdudiyyətlərinə, habelə hərbi/təhlükəsizlik zonası məhdudiyyətlərinə tabedir. Təfərrüatlar üçün əcnəbilərin daşınmaz əmlak əldə etməsi bələdçisinə baxın.
Vətəndaşlıq məqsədilə daşınmaz əmlak alınacaqsa, dəyərin və tapu statusunun əməliyyatdan əvvəl yoxlanılması vacibdir; çünki uyğunluğu Ətraf Mühit, Şəhərsalma və İqlim Dəyişikliyi Nazirliyi təsdiq edir və təsdiqin qaydasını özü müəyyən edir (m.20/9).
Valyuta nə üçün türk lirəsinə çevrilməlidir?
Əsasnamənin m.20/10-una görə (b), (ç), (d), (e) və (f) bəndlərindəki valyuta məbləğləri əməliyyatdan əvvəl Türkiyədə fəaliyyət göstərən banka, həmin bank tərəfindən isə Mərkəzi Banka satılır. Satış nəticəsində əldə edilən TL məbləğləri:
- depozit variantında (ç) TL depozitində,
- dövlət borc aləti variantında (d) TL ilə ifadə olunan dövlət borc alətlərində,
- fərdi pensiya variantında (f) SEDDK-nın müəyyən etdiyi fondlarda
üç il müddətində saxlanılır. Tətbiq qaydalarını Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankı müəyyən edir. Buna görə də investisiya məbləğinin Türkiyədə fəaliyyət göstərən bank vasitəsilə əməliyyata cəlb edilməsi və valyuta satışının sənədləşdirilməsi tələb olunur. Köçürmə və sənədləşdirmə məsələsi üçün valyuta və kapital köçürmələri bələdçisinə baxa bilərsiniz.
İnvestisiya növləri arasında keçid etmək olarmı?
Bəli. Əsasnamənin m.20/8-inə görə ikinci hissə çərçivəsindəki investisiya növləri arasında göstərilən müddəti tamamlamaq məqsədilə keçid mümkündür. Məsələn, üç illik saxlama müddətinin bir hissəsini bir investisiya növündə keçirən investor qalan müddəti başqa növdə tamamlaya bilər. Keçidin hansı şərtlərlə və hansı sənədlə aparılacağı müvafiq təsdiq qurumlarının təcrübəsindən asılıdır; keçiddən əvvəl hər iki qurumla dəqiqləşdirmə aparılmalıdır.
Müraciət prosesi hansı mərhələlərdən ibarətdir?
Qanun və Əsasnamənin müddəaları birlikdə oxunduqda proses aşağıdakı ardıcıllıqla gedir:
- İnvestisiyanın həyata keçirilməsi. Seçilmiş investisiya (daşınmaz əmlak alışı, depozit, fond payı və s.) həyata keçirilir; lazım gəldikdə valyuta banka və Mərkəzi Banka satılır (m.20/10).
- Təsdiq məktubu. İnvestisiyanın m.20/2-dəki şərtlərə cavab verdiyi müvafiq qurum tərəfindən təsdiq edilir və yazılı bildirilir. Daşınmaz əmlakda Ətraf Mühit, Şəhərsalma və İqlim Dəyişikliyi Nazirliyi, depozitdə BDDK, fondlarda SPK və s.
- Yaşamaq icazəsi. 5901 m.12/1-b vətəndaşlığı YUKK-nın m.31/1-j bəndinə əsasən yaşamaq icazəsi alan əcnəbilərə bağladığından, investor bu bənd çərçivəsində qısamüddətli yaşamaq icazəsi (ikamet izni) alır. Bu icazə hər dəfə beş ilədək verilə bilər (YUKK m.31/5) və həyat yoldaşını və uşaqları da əhatə edir. Təfərrüatlar: Türkiyədə yaşamaq icazəsi bələdçisi.
- Vətəndaşlıq sənədləri. Daxili İşlər Nazirliyinin yazılı göstərişi əsasında müraciət orqanları tərəfindən sənədlər toplusu tərtib edilir (m.20/3); Qanunun 12/1-b və c bəndləri üzrə müraciətlər zəruri hallarda birbaşa Nazirlik tərəfindən qəbul edilir (m.20/5). Sənədlər toplusuna ərizə forması, pasport, ailə vəziyyəti və nikah/boşanma sənədləri, doğum haqqında sənəd və ya əhali reyestrindən çıxarış, ailə əlaqəsini göstərən sənədlər, varsa Türkiyə vətəndaşı olan qohumların qeydləri və xidmət haqqının ödənildiyinə dair qəbz daxildir. Xarici sənədlər apostil və ya konsulluq təsdiqi və tərcümə ilə təqdim edilir.
- Təhlükəsizlik yoxlaması və qərar. Tamamlanmış sənədlər toplusu qərar qəbul edilməsi üçün Daxili İşlər Nazirliyinə göndərilir (m.20/4); milli təhlükəsizlik və ictimai qayda yoxlamasından sonra qərarı Prezident verir (5901 m.12/1).
Prosesin izlənilməsi üçün Daxili İşlər Nazirliyi nəzdində müvafiq nazirliklərin nümayəndələrindən ibarət komissiya yaradıla bilər (m.20/7). Xidmət haqqı və digər xərclərin məbləğləri hər il dəyişdiyindən müraciət tarixində dəqiqləşdirilməlidir.
Ailə üzvləri də vətəndaş ola bilərmi?
Bəli. 5901 saylı Qanunun m.12/1-b bəndi investorla birlikdə onun xarici həyat yoldaşını, habelə özünün və həyat yoldaşının yetkinlik yaşına çatmamış və ya himayəsində olan xarici uşaqlarını da müstəsna vətəndaşlıq çərçivəsinə daxil edir. Eyni qaydada YUKK m.31/1-j də investorun həyat yoldaşına və uşaqlarına yaşamaq icazəsi verilməsini nəzərdə tutur. Yetkinlik yaşına çatmış və himayədə olmayan uşaqların bu çərçivədə qiymətləndirilməsi mümkün deyil; onlar üçün ayrıca investisiya və ya başqa vətəndaşlıq yolu tələb olunur. Ailə əlaqəsi əhali reyestrindən çıxarış və ya oxşar sənədlə sübut edilməlidir (Əsasnamə m.20/3-ç).
Turkuaz Kart vətəndaşlıq yolu açırmı?
Bəli. 5901 m.12/1-b Turkuaz Kart sahibi olan əcnəbiləri və onların ailələrini də müstəsna vətəndaşlıq çərçivəsinə daxil edir. Turkuaz Kart 6735 saylı Beynəlxalq İşçi Qüvvəsi haqqında Qanunun m.11-inə əsasən ixtisaslı əcnəbilərə verilən və ilk üç ili keçid müddəti olan icazədir. İnvestisiya məbləğinə deyil, ixtisas və iqtisadi töhfə meyarlarına əsaslandığından Türkiyədə faktiki işləyəcək investor və rəhbərlər üçün ayrıca variantdır. Təfərrüat üçün iş icazəsi və Turkuaz Kart bələdçisinə baxın.
Vətəndaşlıq əldə edildikdən sonra investisiyanı satmaq olarmı?
Əsasnamə saxlama müddətlərini investisiyanın təsdiq şərti kimi tənzimləyir: daşınmaz əmlakda tapuya üç il satılmama qeydi, depozit, dövlət borc aləti, fond və fərdi pensiya variantlarında üç il saxlama və ya sistemdə qalma. Buna görə də üç illik müddət bitmədən investisiyanın özgəninkiləşdirilməsi qeyd və təsdiq şərtləri ilə ziddiyyət təşkil edir və vətəndaşlıq prosesinin əsasını zəiflədir. Müddət bitdikdən sonra investor ümumi qaydalar çərçivəsində öz aktivi barədə sərəncam verə bilər.
Tez-tez verilən suallar
Daşınmaz əmlakla Türkiyə vətəndaşlığı üçün minimum məbləğ nə qədərdir?
Minimum məbləğ ən azı 400 000 ABŞ dolları və ya ekvivalent valyutadır (Əsasnamə m.20/2-b; 5554 saylı Prezident Qərarı ilə 250 000 USD-dən artırılıb). Daşınmaz əmlak mərtəbə mülkiyyəti və ya mərtəbə irtifaqı qurulmuş, yaxud üzərində tikili olan torpaq sahəsi statuslu olmalı, tapuya isə üç il satılmama qeydi salınmalıdır. Dəyər təsdiq tarixindəki Mərkəzi Bankın nağd satış məzənnəsi ilə hesablanır.
İnvestisiya yolu ilə vətəndaşlıq qəti hüquqdurmu?
Xeyr. 5901 saylı Qanunun m.12-sinə görə müstəsna vətəndaşlıq Prezident qərarı ilə əldə edilir və mülahizə səlahiyyətindən asılıdır. İnvestisiya şərtlərinə cavab vermək müraciətin ilkin şərtidir; bundan əlavə, milli təhlükəsizlik və ictimai qayda baxımından maneə olmamalıdır. Maneəsi olanların müraciətləri Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən rədd edilir (m.12/2).
Torpaq sahəsi və ya əkin sahəsi almaqla vətəndaşlıq üçün müraciət etmək olarmı?
Xeyr, 12.12.2023 tarixli 7938 saylı Prezident Qərarından sonra mümkün deyil. Bu Qərarla Əsasnamənin m.20/2-b bəndi dəyişdirilib və daşınmaz əmlak variantı mərtəbə mülkiyyəti və ya mərtəbə irtifaqı qurulmuş daşınmaz əmlakla, habelə üzərində tikili olan torpaq sahəsi statuslu daşınmaz əmlakla məhdudlaşdırılıb. Üzərində tikili olmayan torpaq və əkin sahələri bu variant çərçivəsində qiymətləndirilmir.
İnvestisiya məbləğini valyutada saxlaya bilərəmmi?
Xeyr, müvafiq variantlarda saxlamaq olmaz. Əsasnamənin m.20/10-una görə daşınmaz əmlak, depozit, dövlət borc aləti, fond və fərdi pensiya variantlarında valyuta əməliyyatdan əvvəl Türkiyədəki banka, bank tərəfindən isə Mərkəzi Banka satılır. Depozit, dövlət borc aləti və fərdi pensiya variantlarında əldə edilən TL məbləğləri üç il TL ilə saxlanılır.
Həyat yoldaşım və uşaqlarım da vətəndaşlıq ala bilərmi?
Bəli. 5901 saylı Qanunun m.12/1-b bəndi investorun xarici həyat yoldaşını, habelə özünün və həyat yoldaşının yetkinlik yaşına çatmamış və ya himayəsində olan xarici uşaqlarını da əhatə edir. Ailə üzvlərinin ayrıca investisiya qoyması tələb olunmur; ailə əlaqəsi əhali reyestrindən çıxarış və ya oxşar sənədlə sübut edilməlidir. Yetkin və himayədə olmayan uşaqlar bu çərçivəyə daxil deyil.
Müxtəlif investisiya növlərini birləşdirmək və ya dəyişdirmək olarmı?
Əsasnamənin m.20/8-i göstərilən müddəti tamamlamaq məqsədilə investisiya növləri arasında keçidə icazə verir; yəni üç illik müddətin bir hissəsi bir növdə, qalanı isə başqa növdə tamamlana bilər. Lakin hər variant öz minimum məbləğinə ayrıca cavab verməlidir; qanunvericilikdə müxtəlif növlərin məbləğlərinin toplanaraq həddə çatıla biləcəyinə dair müddəa yoxdur.
Mənbələr
- 5901 saylı Türkiyə Vətəndaşlığı haqqında Qanun (Türk Vatandaşlığı Kanunu), m.12 (mevzuat.gov.tr)
- Türkiyə Vətəndaşlığı haqqında Qanunun Tətbiqinə dair Əsasnamə (Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik), m.20 (2016/9601 və 2017/10008 saylı Nazirlər Kurulu Qərarları; 106 saylı Prezident Qərarı, Rəsmi Qəzet, 19.09.2018, № 30540; 5072 saylı Prezident Qərarı, Rəsmi Qəzet, 06.01.2022, № 31711; 5554 saylı Prezident Qərarı, Rəsmi Qəzet, 13.05.2022, № 31834; 7938 saylı Prezident Qərarı, Rəsmi Qəzet, 12.12.2023, № 32397)
- 6458 saylı Əcnəbilər və Beynəlxalq Müdafiə haqqında Qanun (YUKK), m.31/1-j və m.31/5
- 6735 saylı Beynəlxalq İşçi Qüvvəsi haqqında Qanun, m.11
- 2644 saylı Tapu haqqında Qanun (Tapu Kanunu), m.35