اتباع خارجی که بیش از مدت روادید یا معافیت از روادید، یا بیش از 90 روز در ترکیه اقامت میکنند، باید اجازه اقامت بگیرند (قانون شماره 6458، ماده 19). اقامت کوتاهمدت بر پایه مبانیای مانند مالکیت ملک یا برقراری ارتباطات تجاری، هر بار حداکثر برای 2 سال و برای اشخاصی که سرمایهگذاری با دامنه و مبلغ تعیینشده از سوی رئیسجمهور انجام دهند، حداکثر برای 5 سال اعطا میشود (ماده 31). تبعه خارجی پس از 8 سال اقامت بیوقفه میتواند برای اجازه اقامت بلندمدت درخواست دهد (ماده 42). درخواستها به ریاست اداره مهاجرت وزارت کشور ارائه میشود؛ مجوز کار معتبر به منزله اجازه اقامت است (ماده 27).
چه کسانی در ترکیه به اجازه اقامت نیاز دارند؟
اتباع خارجی که بیش از مدت روادید یا معافیت از روادید خود، یا بیش از نود روز در ترکیه اقامت خواهند کرد، باید اجازه اقامت بگیرند (قانون اتباع خارجی و حمایت بینالمللی شماره 6458 (YUKK)، ماده 19). اجازه اقامتی که در خارج از کشور اخذ شده است، اگر ظرف شش ماه استفاده نشود، از اعتبار ساقط میشود.
نظام اجازه اقامت از سوی ریاست اداره مهاجرت وزارت کشور اداره میشود؛ درخواستها در داخل ترکیه به استانداریها (ادارات استانی مدیریت مهاجرت) و در خارج از کشور به کنسولگریها ارائه میشوند. برای تبعه خارجی که در ترکیه سرمایهگذاری میکند، شرکت تأسیس میکند یا ملک میخرد، اجازه اقامت ابزار اصلی اقامت قانونی است. با این حال، اجازه اقامت حق کار نمیدهد؛ تبعه خارجی که قصد کار دارد به مجوز کار جداگانه نیاز دارد.
در ترکیه چه انواعی از اجازه اقامت وجود دارد؟
ماده 30 YUKK شش نوع را برمیشمارد: اجازه اقامت کوتاهمدت، خانوادگی، تحصیلی، بلندمدت، بشردوستانه و اجازه اقامت قربانیان قاچاق انسان. برای سرمایهگذاران و خانوادههایشان، چهار نوع نخست بیشترین اهمیت را دارد.
| نوع | به چه کسی اعطا میشود | حداکثر مدت | مبنای قانونی |
|---|---|---|---|
| کوتاهمدت | اتباع خارجی دارای یکی از مبانی مندرج در ماده 31 (مالکان ملک، ارتباطات تجاری/تأسیس شرکت، گردشگری و غیره) | هر بار حداکثر 2 سال | YUKK، ماده 31/2 |
| کوتاهمدت — سرمایهگذاری (ماده 31/1-j) | اشخاصی که در ترکیه کار نمیکنند و سرمایهگذاری با دامنه و مبلغ تعیینشده از سوی رئیسجمهور انجام میدهند، و خانوادههای آنان | هر بار حداکثر 5 سال | YUKK، ماده 31/5 |
| خانوادگی | همسر خارجی و فرزندان خارجی صغیر و تحت تکفل شهروند ترک یا تبعه خارجی دارای اجازه اقامت | هر بار حداکثر 3 سال؛ نمیتواند از مدت اجازه حامی بیشتر باشد | YUKK، ماده 34 |
| تحصیلی | اتباع خارجی که در ترکیه به تحصیلات عالی (از کاردانی تا دکتری) اشتغال دارند | به اندازه مدت تحصیل | YUKK، ماده 38 |
| بلندمدت | اتباع خارجی دارای دستکم 8 سال اقامت بیوقفه، یا واجد شرایط تعیینشده از سوی وزارت | نامحدود | YUKK، ماده 42 |
| مجوز کار (به منزله اجازه اقامت) | دارندگان مجوز کار معتبر | به اندازه مدت مجوز کار | YUKK، ماده 27 |
اقامت کوتاهمدت ترکیه بر چه مبانیای اعطا میشود؟
ماده 31/1 YUKK مبانی اجازه اقامت کوتاهمدت را بهصورت حصری برمیشمارد: پژوهش علمی؛ مالکیت مال غیرمنقول در ترکیه؛ برقراری ارتباطات تجاری یا کسبوکار؛ آموزش ضمن خدمت؛ تحصیل در چارچوب موافقتنامهها یا برنامههای تبادل دانشجو؛ گردشگری؛ درمان پزشکی؛ درخواست مراجع قضایی یا اداری؛ انتقال از اجازه اقامت خانوادگی؛ دورههای زبان ترکی؛ آموزش، پژوهش یا کارآموزی از طریق نهادهای عمومی؛ دانشآموختگان آموزش عالی ترکیه که ظرف شش ماه درخواست دهند؛ اشخاصی که در ترکیه کار نمیکنند و سرمایهگذاری با دامنه و مبلغ تعیینشده از سوی رئیسجمهور انجام خواهند داد، و همسر و فرزندان خارجی آنان؛ و شهروندان جمهوری ترک قبرس شمالی (KKTC).
سه مبنا برای سرمایهگذاران برجسته است:
- مالکیت ملک (ماده 31/1-b). طبق ماده 28/3 آییننامه اجرایی، ملک باید واحد مسکونی باشد و به همین منظور استفاده شود. اعضای خانوادهای که در مالکیت واحد مسکونی شریکاند نیز میتوانند بر همین مبنا درخواست دهند؛ برای اعضای خانوادهای که شریک مالکیت نیستند، واحد مسکونی فقط میتواند دلیل تمکن مالی باشد. طبق ماده 31/6 که با قانون شماره 7533 مورخ 21 نوامبر 2024 افزوده شد، نوع و ارزش ملک واجد شرایط برای اجازه اقامت از سوی وزارت کشور تعیین میشود. حداقل ارزش فعلی تعیینشده از سوی وزارت باید در زمان درخواست از ریاست اداره مهاجرت استعلام شود. برای قواعد تملک، راهنمای خرید ملک در ترکیه توسط اتباع خارجی را ببینید.
- ارتباطات تجاری یا تأسیس کسبوکار (ماده 31/1-c). برای اتباع خارجیای در نظر گرفته شده است که در ترکیه شرکت تأسیس خواهند کرد، درباره مشارکت مذاکره میکنند یا ارتباطات تجاری برقرار میسازند. اگر مدت اقامت درخواستی بیش از سه ماه باشد، ممکن است دعوتنامه یا اسناد مشابه از سوی اشخاص یا شرکتهایی که با آنان ارتباط برقرار خواهد شد مطالبه شود (آییننامه، ماده 28/4). این اجازه اقامت مجوز کار نمیدهد.
- سرمایهگذاری (ماده 31/1-j). به اشخاصی اعطا میشود که در ترکیه کار نمیکنند اما سرمایهگذاری با دامنه و مبلغ تعیینشده از سوی رئیسجمهور انجام میدهند، و نیز به خانوادههای آنان؛ این اجازه اقامت میتواند هر بار حداکثر برای پنج سال صادر شود. این مبنا در عین حال بخش اقامتی مسیر کسب تابعیت از طریق سرمایهگذاری طبق ماده 12/1-b قانون شماره 5901 است؛ تابعیت ترکیه از طریق سرمایهگذاری را ببینید.
شرایط اجازه اقامت کوتاهمدت چیست؟
طبق ماده 32 YUKK، شرایط زیر اعمال میشود:
- استناد به یکی از مبانی ماده 31/1 و ارائه اطلاعات و مدارک مربوط؛
- نبودن در زمره اتباع خارجیای که ورودشان به ترکیه ممنوع است (ماده 7)؛
- داشتن محل اقامتی که با استانداردهای عمومی بهداشت و ایمنی مطابقت داشته باشد؛
- در صورت درخواست، ارائه گواهی عدم سوءپیشینه از کشور تابعیت یا اقامت قانونی؛
- اعلام نشانی محل اقامت در ترکیه.
افزون بر این، ماده 22/13 آییننامه اجرایی بیمه درمانی معتبر که مدت اجازه اقامت درخواستی را پوشش دهد الزامی میکند؛ اشخاص تحت پوشش بیمه درمانی همگانی ترکیه بیمهشده محسوب میشوند. گذرنامه یا سند جایگزین آن باید شصت روز بیشتر از مدت اجازه اقامت درخواستی اعتبار داشته باشد (YUKK، ماده 21/2).
اگر هر یک از شرایط فراهم نباشد یا از بین برود، اگر اجازه اقامت برای هدف دیگری استفاده شود، یا اگر تصمیم معتبر اخراج یا ممنوعیت ورود وجود داشته باشد، اجازه اقامت کوتاهمدت داده نمیشود، ابطال میشود یا تمدید نمیگردد (ماده 33).
اجازه اقامت خانوادگی چگونه اخذ میشود؟
اجازه اقامت خانوادگی میتواند به همسر خارجی و فرزندان خارجی صغیر یا تحت تکفل شهروند ترک یا تبعه خارجی دارای اجازه اقامت، هر بار حداکثر برای سه سال اعطا شود، اما هرگز نمیتواند از مدت اجازه اقامت حامی بیشتر باشد (YUKK، ماده 34/1).
حامی (شخصی که خانواده را به ترکیه میآورد) باید شرایط ماده 35/1 را داشته باشد:
- درآمد ماهانه دستکم معادل یکسوم حداقل دستمزد به ازای هر عضو خانواده، و در مجموع نه کمتر از حداقل دستمزد؛
- محل اقامت مناسب برای خانواده و بیمه درمانی که همه اعضای خانواده را پوشش دهد؛
- نداشتن محکومیت به جرائم علیه نظم خانواده در پنج سال گذشته؛
- دستکم یک سال اقامت در ترکیه با اجازه اقامت؛
- ثبت در سامانه ثبت نشانی.
شرط یک سال اقامت درباره دارندگان مجوز کار، دارندگان اجازه اقامت پژوهش علمی و اتباع خارجی که با شهروند ترک ازدواج کردهاند اعمال نمیشود (ماده 35/2). این نکته اهمیت دارد، زیرا مدیر یا متخصصی که با مجوز کار وارد ترکیه میشود میتواند خانواده خود را بیدرنگ همراه بیاورد. اجازه اقامت خانوادگی تا هجدهسالگی، بدون نیاز به اجازه اقامت تحصیلی، حق تحصیل در مدارس ابتدایی و متوسطه را میدهد (ماده 34/4). فرزندی که دستکم سه سال اجازه اقامت خانوادگی داشته و به هجده سالگی رسیده است، میتواند آن را به اجازه اقامت کوتاهمدت تبدیل کند (ماده 34/5).
شرایط اجازه اقامت بلندمدت چیست؟
به اتباع خارجی که دستکم هشت سال بهطور بیوقفه با اجازه اقامت در ترکیه اقامت داشتهاند، یا واجد شرایط تعیینشده از سوی وزارت هستند، با موافقت وزارت و از سوی استانداریها اجازه اقامت نامحدود اعطا میشود (YUKK، ماده 42). طبق ماده 43، متقاضی نباید در سه سال گذشته کمک اجتماعی دریافت کرده باشد، باید درآمد کافی و منظم برای تأمین معاش خود و خانوادهاش داشته باشد، باید بیمه درمانی معتبر داشته باشد و نباید تهدیدی برای نظم عمومی یا امنیت عمومی باشد.
دارندگان اجازه اقامت بلندمدت، با رعایت قوانین خاص و حقوق مکتسب تأمین اجتماعی، از حقوقی که به شهروندان ترک اعطا شده است برخوردارند، به جز خدمت سربازی، حق رأی دادن و نامزد شدن در انتخابات، ورود به خدمات عمومی و واردات خودرو با معافیت گمرکی (ماده 44). اجازه اقامت بلندمدت همچنین امکان درخواست مجوز کار نامحدود طبق ماده 10/3 قانون شماره 6735 را فراهم میکند. پناهندگان، پناهندگان مشروط، برخورداران از حمایت تکمیلی، دارندگان اجازه اقامت بشردوستانه و اشخاص تحت حمایت موقت نمیتوانند به اجازه اقامت بلندمدت منتقل شوند (ماده 42/2).
درخواست اجازه اقامت در ترکیه کجا و چگونه ثبت میشود؟
قاعده قانونی آن است که نخستین درخواست به کنسولگری ترکیه در کشور تابعیت یا اقامت قانونی ارائه شود (YUKK، ماده 21/1). کنسولگری درخواست را همراه با نظر خود ارسال میکند و درباره درخواستها حداکثر ظرف نود روز تصمیمگیری میشود (ماده 21، بندهای 4 و 5).
ماده 22 YUKK مواردی را برمیشمارد که در آنها درخواستها بهطور استثنایی میتوانند به استانداریها، یعنی از داخل ترکیه، ارائه شوند: اجازه اقامت بلندمدت و تحصیلی، انتقال از اجازه اقامت خانوادگی به کوتاهمدت، درخواست اجازه اقامت جدید به سبب پایان یافتن یا تغییر مبنای اجازه فعلی، دانشآموختگان آموزش عالی ترکیه، مواردی که خروج از ترکیه معقول یا ممکن نیست، و موارد دیگر. طبق ماده 19/4 آییننامه اجرایی، درخواستهای اجازه اقامت را میتوان طبق رویههای مقرر بهصورت الکترونیکی نیز دریافت کرد؛ سامانه درخواست برخط ریاست اداره مهاجرت (e-ikamet) برای همین منظور است. درخواستها همچنین میتوانند از سوی مؤسسه واسط مجاز ارائه شوند (ماده 21/7).
روند عملی درخواست:
- انتخاب مبنا. تعیین کنید کدام مبنا از مواد 31 تا 38 با وضعیت شما تطبیق دارد: ملک، ارتباطات تجاری، سرمایهگذاری، خانواده یا تحصیل.
- آمادهسازی مدارک. گذرنامه (با اعتبار 60 روز فراتر از مدت درخواستی)، مدارک مؤید مبنا (سند مالکیت (تاپو)، مدارک شرکت، دعوتنامه و غیره)، بیمه درمانی، اطلاعات نشانی و در صورت لزوم گواهی عدم سوءپیشینه. اسناد خارجی با آپوستیل یا تصدیق کنسولی و ترجمه ارائه میشوند.
- درخواست برخط و نوبتگیری. فرم را تکمیل کنید، نوبت بگیرید و هزینههایی مانند عوارض اجازه اقامت را بپردازید (مبالغ هر سال تغییر میکند و باید در زمان درخواست بررسی شود).
- ارائه حضوری و بررسی. مدارک را به اداره استانی مدیریت مهاجرت تحویل دهید؛ اداره ممکن است مدارک تکمیلی مطالبه کند.
- کارت و ثبت نشانی. در صورت تأیید، کارت اجازه اقامت صادر میشود؛ در سامانه ثبت نشانی ثبتنام کنید.
اجازه اقامت چگونه تمدید میشود و چه زمانی پایان مییابد؟
درخواست تمدید باید از شصت روز پیش از پایان مدت اجازه اقامت و در هر حال پیش از انقضای آن به استانداریها ارائه شود (YUKK، ماده 24/2). به متقاضیان سندی بدون عوارض داده میشود که به آنان اجازه میدهد تا زمان تصمیمگیری، حتی اگر مدت اجازه اقامتشان به پایان رسیده باشد، در ترکیه بمانند. اجازه اقامت تمدیدشده از تاریخ انقضای اجازه قبلی آغاز میشود (ماده 24/3).
اگر مبنای اجازه اقامت از بین برود (برای مثال، ملک فروخته شود یا شرکت فعالیت خود را متوقف کند)، اجازه اقامت ممکن است ابطال شود؛ در صورت وجود مبنای جدید، میتوان طبق ماده 22/1-ğ از داخل ترکیه اجازه اقامتی متناسب با هدف جدید درخواست کرد. ابطال به سبب مدت اقامت در خارج از کشور تابع آییننامه است (ماده 33/2).
پرسشهای متداول
آیا مالکیت خانه در ترکیه حق اجازه اقامت ایجاد میکند؟
مالکیت مال غیرمنقول در ترکیه یکی از مبانی اجازه اقامت کوتاهمدت طبق ماده 31/1-b YUKK است، اما حقی خودکار نیست. طبق آییننامه اجرایی، ملک باید واحد مسکونی باشد و به همین منظور استفاده شود. طبق ماده 31/6 که با قانون شماره 7533 افزوده شد، نوع و ارزش ملک از سوی وزارت کشور تعیین میشود؛ آستانه فعلی باید پیش از درخواست استعلام شود.
اجازه اقامت کوتاهمدت ترکیه چه مدت اعتبار دارد؟
اجازه اقامت کوتاهمدت میتواند هر بار حداکثر برای دو سال اعطا شود (YUKK، ماده 31/2). اجازههای اقامتی که به اشخاص سرمایهگذار با دامنه و مبلغ تعیینشده از سوی رئیسجمهور و به شهروندان جمهوری ترک قبرس شمالی اعطا میشود، میتوانند هر بار حداکثر برای پنج سال صادر شوند (ماده 31/5). مدت واقعی را اداره، با در نظر گرفتن درخواست و مبنای متقاضی، تعیین میکند.
آیا بیمه درمانی برای اقامت ترکیه الزامی است؟
بله. طبق ماده 22/13 آییننامه اجرایی، متقاضیان باید بیمه درمانی معتبری داشته باشند که مدت اجازه اقامت درخواستی را پوشش دهد؛ اشخاص تحت پوشش بیمه درمانی همگانی ترکیه بیمهشده محسوب میشوند. برای اجازه اقامت خانوادگی، حامی باید همه اعضای خانواده را بیمه کند (YUKK، ماده 35) و برای اجازه اقامت بلندمدت، بیمه درمانی معتبر شرط قانونی است (ماده 43).
آیا با اجازه اقامت میتوانم در ترکیه کار کنم؟
خیر. اجازه اقامت بهتنهایی مجوز کار نمیدهد؛ تبعه خارجی که در ترکیه کار خواهد کرد طبق قانون شماره 6735 به مجوز کار نیاز دارد. در مقابل، مجوز کار معتبر به منزله اجازه اقامت است (YUKK، ماده 27)؛ بنابراین دارنده مجوز کار به اجازه اقامت جداگانه نیاز ندارد. دارندگان اجازه اقامت بلندمدت میتوانند برای مجوز کار نامحدود درخواست دهند.
پس از چند سال میتوانم برای اقامت بلندمدت ترکیه درخواست دهم؟
اتباع خارجی که دستکم هشت سال بهطور بیوقفه با اجازه اقامت در ترکیه اقامت داشتهاند، میتوانند برای اجازه اقامت بلندمدت درخواست دهند (YUKK، ماده 42). همچنین نباید در سه سال گذشته کمک اجتماعی دریافت کرده باشند، باید درآمد کافی و منظم و بیمه درمانی معتبر داشته باشند و تهدیدی برای نظم عمومی نباشند (ماده 43). اجازه اقامت بلندمدت نامحدود است و حقوق گستردهای اعطا میکند.
چه زمانی باید برای تمدید اجازه اقامت درخواست دهم؟
درخواست تمدید باید از شصت روز پیش از پایان مدت اجازه اقامت و در هر حال پیش از انقضای آن ثبت شود (YUKK، ماده 24/2). سندی که به متقاضی داده میشود، تا زمان تصمیمگیری اقامت قانونی در ترکیه را ممکن میسازد. پس از انقضای مدت، راه تمدید بسته میشود و اقامت قانونی ممکن است قطع شود؛ بنابراین زمانبندی باید از پیش برنامهریزی شود.
منابع
- قانون اتباع خارجی و حمایت بینالمللی شماره 6458 (YUKK)، مواد 19، 21، 22، 24، 27، 30، 31، 32، 33، 34، 35، 38، 42، 43 و 44 (mevzuat.gov.tr)
- قانون شماره 7533 مورخ 21 نوامبر 2024، ماده 35 (افزودن ماده 31/6-7 به YUKK)
- آییننامه اجرایی قانون اتباع خارجی و حمایت بینالمللی (روزنامه رسمی 17 مارس 2016)، مواد 19، 22 و 28
- قانون نیروی کار بینالمللی شماره 6735، ماده 10
- قانون تابعیت ترکیه شماره 5901، ماده 12/1-b