KVKK Rehberi: Türkiye'de Kişisel Verilerin Korunması ve Yurt Dışına Veri Aktarımı

Hazırlayan: Av. Emre Can SepetçiGüncellendi: 10 dk okuma

Kısaca

Türkiye'de kişisel veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile korunur; veriler kural olarak açık rızayla, ya da m.5 ve m.6'da sayılan diğer hukuki sebeplerden birine dayanılarak işlenebilir. 7499 sayılı Kanunla 1 Haziran 2024'ten itibaren yurt dışına aktarım yeniden düzenlendi: yeterlilik kararı yoksa standart sözleşme, bağlayıcı şirket kuralları gibi uygun güvenceler gerekir ve standart sözleşme imzadan itibaren 5 iş günü içinde Kuruma bildirilir. Veri ihlalleri, Kurul kararına göre 72 saat içinde Kurula bildirilmelidir.

KVKK kimlere uygulanır?

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), kişisel verileri işlenen gerçek kişiler ile bu verileri tamamen veya kısmen otomatik yollarla ya da bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işleyen gerçek ve tüzel kişiler hakkında uygulanır (m.2). Kanun 7 Nisan 2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; aktarım, ilgili kişi hakları, şikâyet, sicil ve yaptırım hükümleri yayımdan altı ay sonra yürürlüğe girmiştir (m.32).

Türkiye'de şirket kuran, çalışan istihdam eden, müşteri verisi toplayan veya Türk kullanıcılara hizmet sunan her yabancı yatırımcı pratikte KVKK'nın muhatabıdır. Yükümlülükler şirket kuruluşunun hemen ardından, ilk çalışanın işe alınması ve ilk müşteri kaydının oluşturulmasıyla başlar.

Kanunun temel kavramları m.3'te tanımlanır:

  • Kişisel veri: kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi.
  • Veri sorumlusu: kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu gerçek veya tüzel kişi.
  • Veri işleyen: veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel verileri işleyen gerçek veya tüzel kişi (ör. bulut hizmet sağlayıcısı, bordro firması).
  • Açık rıza: belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza.

Veri sorumlusu, verilerin kendi adına başka bir kişi tarafından işlenmesi hâlinde veri güvenliği tedbirlerinin alınmasından veri işleyenle birlikte müştereken sorumludur (m.12/2). Bu nedenle hizmet sağlayıcılarla yapılan sözleşmelere veri güvenliği hükümleri konulması uygulamada vazgeçilmezdir.

Kanunun denetim makamı, Ankara merkezli Kişisel Verileri Koruma Kurumudur; karar organı dokuz üyeli Kişisel Verileri Koruma Kuruludur (m.19, m.21).

Kişisel veriler hangi hukuki sebeplerle işlenebilir?

Kural, açık rızadır: kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez (m.5/1). Ancak m.5/2'de sayılan şartlardan birinin varlığı hâlinde açık rıza aranmaz:

  1. Kanunlarda açıkça öngörülmesi;
  2. Fiilî imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayan kişinin veya bir başkasının hayatı ya da beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması;
  3. Bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olmak kaydıyla, sözleşmenin taraflarına ait verilerin işlenmesinin gerekli olması;
  4. Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması;
  5. Verinin ilgili kişi tarafından alenileştirilmiş olması;
  6. Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olması;
  7. İlgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla, veri sorumlusunun meşru menfaati için zorunlu olması.

Uygulamada açık rıza "son çare" olarak görülmelidir: iş sözleşmesinin ifası, vergi ve SGK yükümlülükleri veya müşteri siparişinin teslimi gibi işlemler zaten sözleşme veya kanuni yükümlülük sebebine dayanır. Gereksiz yere açık rıza istemek, rızanın geri alınması hâlinde işleme faaliyetini hukuki dayanaksız bırakabilir.

Her durumda m.4'teki genel ilkelere uyulmalıdır: hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk, doğruluk ve güncellik, belirli, açık ve meşru amaç, amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ve gerekli süre kadar muhafaza.

Özel nitelikli kişisel veriler için 2024'te ne değişti?

Irk, etnik köken, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep veya diğer inançlar, kılık ve kıyafet, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlık, cinsel hayat, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili veriler ile biyometrik ve genetik veriler özel nitelikli kişisel veridir (m.6/1).

7499 sayılı Kanunla m.6/3 yeniden yazılmıştır. Özel nitelikli verilerin işlenmesi yasaktır; ancak şu hâllerde mümkündür: açık rıza; kanunlarda açıkça öngörülme; fiilî imkânsızlık hâlinde hayatın veya beden bütünlüğünün korunması; ilgili kişinin alenileştirdiği verilere ilişkin ve alenileştirme iradesine uygun olma; bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması; sır saklama yükümlülüğü altındaki kişiler veya yetkili kurumlarca sağlık hizmetleri amacıyla gerekli olma; istihdam, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik, sosyal hizmetler ve sosyal yardım alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi; ve vakıf, dernek gibi kâr amacı gütmeyen kuruluşların üyelerine yönelik işleme.

Özellikle "istihdam ve iş sağlığı ve güvenliği" bendi işverenler için önemlidir: örneğin işyeri hekimi süreçleri veya engelli çalışan bildirimi gibi kanuni yükümlülükler artık açık rızaya dayandırılmak zorunda değildir. Her durumda Kurulca belirlenen yeterli önlemlerin alınması şarttır (m.6/4). İşçi verileri hakkında ayrıntı için iş hukuku temelleri rehberine bakılabilir.

Veri sorumlusunun temel yükümlülükleri nelerdir?

KVKK'ya uyum, tek bir belgeyle değil, bir dizi sürekli yükümlülükle sağlanır:

  1. Aydınlatma (m.10): Veriler elde edilirken ilgili kişiye veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, işleme amacı, verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, toplama yöntemi ve hukuki sebebi ile m.11'deki hakları bildirilmelidir. Aydınlatma, açık rızadan ayrı bir yükümlülüktür.
  2. Veri güvenliği (m.12): Hukuka aykırı işlemeyi ve erişimi önlemek, verilerin muhafazasını sağlamak için gerekli her türlü teknik ve idari tedbir alınmalı; kurum içinde gerekli denetimler yapılmalı veya yaptırılmalıdır.
  3. Silme, yok etme, anonimleştirme (m.7): İşleme sebebi ortadan kalkan veriler resen veya talep üzerine silinmeli, yok edilmeli ya da anonim hâle getirilmelidir.
  4. Başvuruları cevaplama (m.13): İlgili kişi başvuruları en kısa sürede ve en geç 30 gün içinde, kural olarak ücretsiz sonuçlandırılmalıdır.
  5. Veri Sorumluları Siciline (VERBİS) kayıt (m.16): İstisna kapsamında olmayan veri sorumluları, veri işlemeye başlamadan önce sicile kaydolmalıdır.
  6. İhlal bildirimi (m.12/5): Veriler kanuni olmayan yollarla başkalarınca elde edilirse durum en kısa sürede ilgilisine ve Kurula bildirilmelidir.
  7. Yurt dışına aktarım kuralları (m.9): Türkiye dışındaki sunuculara, grup şirketlerine veya hizmet sağlayıcılara yapılan her aktarım için m.9'daki mekanizmalardan biri uygulanmalıdır.

VERBİS kaydı kimler için zorunlu?

Kişisel veri işleyen gerçek ve tüzel kişiler, veri işlemeye başlamadan önce Kurum Başkanlığınca tutulan ve kamuya açık olan Veri Sorumluları Siciline (VERBİS) kaydolmak zorundadır (m.16/1-2). Kanun, Kurula; işlenen verinin niteliği, sayısı, işlemenin kanundan kaynaklanması veya üçüncü kişilere aktarılma durumu gibi objektif kriterlere göre kayıt yükümlülüğüne istisna getirme yetkisi verir. Kurul bu yetkiyi kararlarıyla kullanmış ve belirli veri sorumlusu grupları için istisnalar belirlemiştir (ör. 26.11.2019 tarihli ve 2019/353 sayılı kararla belirli dernek, vakıf ve sendikalara ilişkin istisna). Eşikler ve kayıt tarihleri Kurul kararlarıyla değişebildiğinden, güncel durum Kurumun internet sitesinden kontrol edilmelidir.

Yurt dışında yerleşik şirketlerin Türkiye'deki şube ve irtibat bürolarının sicil yükümlülüğü ayrıca Kurulun 23.07.2019 tarihli ve 2019/225 sayılı kararında ele alınmıştır. Sicil bildiriminde; veri sorumlusu ve temsilcisinin kimliği, işleme amaçları, veri konusu kişi grupları ve veri kategorileri, alıcı grupları, yabancı ülkelere aktarımı öngörülen veriler, güvenlik tedbirleri ve azami saklama süreleri yer alır (m.16/3); bu bilgilerdeki değişiklikler derhâl bildirilmelidir (m.16/4).

Veri ihlali kaç saat içinde bildirilmeli?

Kanun, ihlalin "en kısa sürede" ilgilisine ve Kurula bildirilmesini öngörür (m.12/5). Kurul, Kişisel Veri İhlali Bildirim Usul ve Esaslarına ilişkin 24.01.2019 tarihli ve 2019/10 sayılı kararıyla bu ifadeyi 72 saat olarak yorumlamıştır. Kurul, gerekirse ihlali kendi internet sitesinde veya uygun göreceği başka yöntemle ilan edebilir (m.12/5).

Pratik bir ihlal müdahale planı şunları içermelidir: ihlalin tespiti ve kayıt altına alınması, etkilenen veri kategorileri ve kişi sayısının belirlenmesi, Kurula bildirim formunun hazırlanması, etkilenen ilgili kişilere bildirim ve tekrarı önleyici tedbirler. Bildirimin geç yapılması, veri güvenliği yükümlülüğüne aykırılık olarak idari para cezasına konu olabilir.

Yurt dışına veri aktarımı 7499 sayılı Kanunla nasıl değişti?

KVKK m.9, 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanun ile tamamen değiştirildi; değişiklik 1 Haziran 2024'te yürürlüğe girdi. Geçici m.3'e göre eski m.9'un birinci fıkrası, değişik hâliyle birlikte 1 Eylül 2024'e kadar uygulanmaya devam etmiştir; bu tarihten sonra yalnız yeni sistem geçerlidir.

Yeni sistem üç kademelidir:

1. Yeterlilik kararı (m.9/1-3). m.5 veya m.6'daki şartlardan biri varsa ve aktarımın yapılacağı ülke, ülke içindeki sektör veya uluslararası kuruluş hakkında Kurulun yeterlilik kararı bulunuyorsa aktarım yapılabilir. Yeterlilik kararı Resmî Gazete'de yayımlanır ve en geç dört yılda bir değerlendirilir. Kurul; karşılıklılık, aktarılacak ülkenin mevzuatı ve uygulaması, bağımsız bir veri koruma otoritesinin ve başvuru yollarının varlığı gibi hususları dikkate alır.

2. Uygun güvenceler (m.9/4). Yeterlilik kararı yoksa, m.5 veya m.6 şartlarından birinin varlığı ve ilgili kişinin aktarılan ülkede de haklarını kullanma ve etkili kanun yollarına başvurma imkânının bulunması kaydıyla şu güvencelerden biri sağlanmalıdır:

  • kamu kurumları arasında, uluslararası sözleşme niteliğinde olmayan anlaşma ve Kurul izni;
  • grup şirketleri için Kurulca onaylanan bağlayıcı şirket kuralları;
  • Kurulca ilan edilen standart sözleşme;
  • yeterli korumayı sağlayan yazılı taahhütname ve Kurul izni.

Standart sözleşme, imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde veri sorumlusu veya veri işleyen tarafından Kuruma bildirilir (m.9/5). Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'e (RG 10.07.2024) göre standart sözleşme metni hiçbir değişiklik yapılmadan kullanılmalıdır; yabancı dilde de akdedilirse Türkçe metin esas alınır (Yönetmelik m.14/3).

3. Arızi aktarım (m.9/6). Yeterlilik kararı ve uygun güvence bulunmadığında, yalnız arızi (süreklilik arz etmeyen) olmak kaydıyla; risklerden haberdar edilen ilgili kişinin açık rızası, ilgili kişiyle yapılan sözleşmenin ifası, ilgili kişi yararına yapılan sözleşme, üstün kamu yararı, bir hakkın tesisi veya korunması, hayati menfaat ve kamuya açık sicilden aktarım hâllerinde veri aktarılabilir.

Yurt dışına aktarılan verilerin sonraki aktarımlarında da aynı güvenceler sağlanmalıdır (m.9/8).

Aktarım mekanizmaları nasıl karşılaştırılır?

MekanizmaDayanakKurul işlemiKimin için uygunNot
Yeterlilik kararım.9/1-3Kurul kararı, RG'de yayımKararın kapsadığı ülke/sektöre aktaran herkesEn geç dört yılda bir yeniden değerlendirilir
Standart sözleşmem.9/4-c, m.9/5İmzadan itibaren 5 iş günü içinde Kuruma bildirimTedarikçi, bulut, yazılım ve grup içi aktarımlarMetin değiştirilemez (Yönetmelik m.14/3)
Bağlayıcı şirket kurallarım.9/4-bKurul onayıÇok uluslu şirket gruplarıHazırlık ve onay süreci daha uzundur
Yazılı taahhütnamem.9/4-çKurul izniStandart sözleşmenin uymadığı özel durumlarİzin alınmadan aktarım yapılamaz
Arızi aktarımm.9/6YokTek seferlik, süreklilik arz etmeyen aktarımlarDüzenli aktarımlara dayanak yapılamaz

Pratik sonuç: Türkiye'deki iştirakinden yurt dışındaki ana şirkete veya küresel bir CRM/ERP sağlayıcısına düzenli veri aktaran bir grup için en yaygın yol standart sözleşmedir; 5 iş günlük bildirim süresinin kaçırılması ayrı bir idari para cezası sebebidir (m.18/1-d).

İlgili kişilerin hakları ve başvuru süreci nasıl işler?

Herkes veri sorumlusuna başvurarak kendisiyle ilgili; verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, bilgi talep etme, işleme amacını ve amaca uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme, yurt içinde veya yurt dışında verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme, eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesini ve m.7 çerçevesinde silinmesini isteme, bu işlemlerin üçüncü kişilere bildirilmesini isteme, münhasıran otomatik sistemlerle yapılan analiz sonucu aleyhine çıkan sonuca itiraz etme ve kanuna aykırı işleme nedeniyle zararın giderilmesini talep etme haklarına sahiptir (m.11).

Başvuru yolu şöyledir: ilgili kişi önce veri sorumlusuna başvurur; veri sorumlusu en geç 30 gün içinde cevap verir (m.13). Başvuru reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse ilgili kişi, cevabı öğrendiği tarihten itibaren 30 ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir; veri sorumlusuna başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yapılamaz (m.14). Kurul, inceleme konusu bilgi ve belgeleri istediğinde veri sorumlusu bunları 15 gün içinde göndermek zorundadır (m.15/3); Kurulun giderilmesine karar verdiği hukuka aykırılıklar en geç 30 gün içinde giderilir (m.15/5).

KVKK ihlalinin yaptırımları nelerdir?

Kanun iki tür yaptırım öngörür:

  • İdari para cezaları (m.18): aydınlatma yükümlülüğüne, veri güvenliği yükümlülüklerine, Kurul kararlarına, sicil kayıt ve bildirim yükümlülüğüne ve standart sözleşme bildirim yükümlülüğüne aykırılık için ayrı alt ve üst sınırlı cezalar. Kanundaki tutarlar 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırıldığından, güncel sınırlar o yılın ilanından kontrol edilmelidir. Kurulca verilen idari para cezalarına karşı idare mahkemelerinde dava açılabilir (m.18/3).
  • Cezai sorumluluk (m.17): kişisel verilere ilişkin suçlarda Türk Ceza Kanunu m.135-140 uygulanır; m.7'ye aykırı olarak verileri silmeyen veya anonimleştirmeyenler TCK m.138'e göre cezalandırılır.

Ayrıca Kurul, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve açık hukuka aykırılık hâlinde veri işlemenin veya yurt dışına aktarımın durdurulmasına karar verebilir (m.15/7). Uyuşmazlık çözüm yolları için genel olarak tahkim ve uyuşmazlık çözümü rehberine, yabancı yatırım rejimi için DYY Kanunu rehberine bakılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Yurt dışında kurulu bir şirket KVKK'ya tabi olabilir mi?

Evet. KVKK, Türkiye'de kişisel veri işleyen gerçek ve tüzel kişilere uygulanır (m.2); veri sorumlusunun yerleşim yeri tek başına belirleyici değildir. Kurul, yurt dışında yerleşik tüzel kişilerin Türkiye'deki şube ve irtibat bürolarının sicil yükümlülüğünü 2019/225 sayılı kararında ayrıca değerlendirmiştir. Türkiye'de iştirak kuran yabancı yatırımcının iştiraki ise doğrudan veri sorumlusudur.

Yurt dışındaki bir bulut sunucusuna veri aktarmak için açık rıza yeterli mi?

1 Eylül 2024'ten sonra düzenli aktarımlar için açık rıza tek başına uygun bir dayanak değildir. Önce yeterlilik kararı aranır; yoksa standart sözleşme, bağlayıcı şirket kuralları veya Kurul izinli taahhütname gibi uygun güvencelerden biri sağlanmalıdır (m.9/4). Açık rıza yalnız arızi, yani süreklilik arz etmeyen aktarımlarda ve risklerin bildirilmesi şartıyla kullanılabilir (m.9/6-a).

Standart sözleşme imzalandıktan sonra ne yapılmalı?

Standart sözleşme, imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde veri sorumlusu veya veri işleyen tarafından Kişisel Verileri Koruma Kurumuna bildirilmelidir (m.9/5). Kurulca ilan edilen metin değiştirilmeden kullanılmalıdır (Yönetmelik m.14/3). Bildirim yapılmaması, 7499 sayılı Kanunla eklenen m.18/1-d uyarınca veri sorumlusu veya veri işleyen hakkında idari para cezasına yol açar.

Veri ihlalinde Kurula kaç saat içinde bildirim yapılmalı?

Kanun "en kısa sürede" bildirimi öngörür (m.12/5). Kurul, 24.01.2019 tarihli ve 2019/10 sayılı kararıyla bu ifadeyi 72 saat olarak yorumlamıştır. Kanun, bildirimin yalnız Kurula değil ihlalden etkilenen ilgili kişilere de yapılmasını öngörür. Kurul, geç bildirimi veri güvenliği yükümlülüğüne aykırılık sayarak m.18/1-b uyarınca idari para cezası uygulayabilmektedir.

Her şirket VERBİS'e kaydolmak zorunda mı?

Hayır. Kural olarak veri işleyen herkes, işlemeye başlamadan önce Veri Sorumluları Siciline kaydolmalıdır; ancak Kurul, m.16/2 uyarınca işlenen verinin niteliği, sayısı, işlemenin kanundan kaynaklanması gibi objektif kriterlere göre istisnalar getirebilir ve bu yetkiyi kararlarıyla kullanmıştır. İstisna kriterleri Kurul kararlarıyla değişebildiğinden, kayıt yükümlülüğü güncel Kurul kararları ve Kurumun duyuruları esas alınarak değerlendirilmelidir.

Çalışanların sağlık verileri açık rıza olmadan işlenebilir mi?

7499 sayılı Kanunla değişen m.6/3-f uyarınca, istihdam, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik, sosyal hizmetler ve sosyal yardım alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olan özel nitelikli veriler açık rıza olmadan işlenebilir. Bu durumda dahi Kurulca belirlenen yeterli önlemlerin alınması ve çalışanların aydınlatılması gerekir (m.6/4, m.10).

Kaynaklar

  • 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, m.2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 32, Geçici m.3 (RG 07.04.2016, sayı 29677)
  • 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m.33-36 (RG 12.03.2024; KVKK değişiklikleri 01.06.2024'te yürürlükte)
  • Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, m.14 (RG 10.07.2024)
  • Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 24.01.2019 tarihli ve 2019/10 sayılı Kişisel Veri İhlali Bildirim Usul ve Esasları kararı
  • Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 26.11.2019 tarihli ve 2019/353 sayılı kararı (dernek, vakıf ve sendikaların sicil istisnası)
  • Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 23.07.2019 tarihli ve 2019/225 sayılı kararı (yurt dışında yerleşik tüzel kişilerin şube ve irtibat bürolarının sicil yükümlülüğü)
  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.135-140
  • 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m.17/7
Yasal uyarıBu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat sık değişir; somut bir karar vermeden önce güncel mevzuatı ve kendi durumunuzu bir avukatla değerlendirin. Sorularınız için: [email protected]