Чет өлкөлүктүн Түркияда кыймылсыз мүлк сатып алуусу: чектөөлөр, компания аркылуу ээлик кылуу жана тапу жол-жобосу

Автору: Адвокат Эмре Жан СепетчиЖаңыртылды: 8 мүн окуу

Кыскача

Президент белгилеген өлкөлөрдүн жарандары Түркияда кыймылсыз мүлк сатып ала алышат; жалпы аянт райондогу жеке менчиктеги жердин 10%ынан же бир адамга өлкө боюнча 30 гектардан ашпашы керек (Тапу жөнүндө № 2644 Мыйзам, 35-берене). Чет элдик капиталы 50% же андан көп болгон, Түркияда түзүлгөн компаниялар уставында көрсөтүлгөн иштер үчүн мүлк сатып ала алышат (36-берене). Сатуу тапу бөлүмүндө расмий акт менен жүргүзүлөт; тапу жыйымы көрсөтүлгөн баанын 2%ы өлчөмүндө сатып алуучудан жана сатуучудан өзүнчө алынат.

Чет өлкөлүктөр Түркияда кыймылсыз мүлк сатып ала алабы?

Ооба, бирок чектөөсүз эмес. Тапу жөнүндө № 2644 Мыйзамдын (Tapu Kanunu) 35-беренесине ылайык, эки тараптуу мамилелерди жана улуттук кызыкчылыктарды эске алуу менен Президент белгилеген өлкөлөрдүн жарандары болгон чет элдик жеке адамдар мыйзамдагы чектөөлөрдү сактоо шарты менен Түркияда кыймылсыз мүлктү жана чектелген заттык укуктарды (узуфрукт же сервитут сыяктуу) сатып ала алышат. Ошондуктан биринчи суроо — сатып алуучунун жарандыгы болгон өлкө ошол тизмеде барбы; тизме Президенттин чечими менен белгиленет жана өзгөрүшү мүмкүн.

Мыйзам ошондой эле улуттук кызыкчылыктар талап кылган учурда Президентке өлкө, адам, географиялык аймак, мөөнөт, сан, үлүш, түр, мүнөз, аянт жана көлөм боюнча чет өлкөлүктөрдүн сатып алуусун чектөө, жарым-жартылай же толук токтотуу, же тыюу салуу укугун берет (35-берененин 3-бөлүгү). Каалаган инвестициялык чечимден мурун сатып алуучунун жарандыгы жана мүлктүн жайгашкан жери боюнча учурдагы абалды тапу бөлүмүнөн тактоо керек.

Туулгандан Түркиянын жараны болуп, жарандыктан уруксат менен баш тарткан адамдар жана алардын белгилүү бир даражага чейинки урпактары (Көк карта — Mavi Kart ээлери) Түркиянын жарандыгы жөнүндө № 5901 Мыйзамдын 28-беренесине ылайык негизинен Түркиянын жарандарына берилген укуктарды пайдалана беришет жана чет өлкөлүктөргө тиешелүү чектөөлөргө баш ийишпейт.

Чет элдик сатып алуучулар үчүн аянт боюнча кандай чектөөлөр бар?

Тапу жөнүндө мыйзамдын 35-беренесинин 1-бөлүгү эки өзүнчө чекти белгилейт:

  • Район боюнча чек: чет элдик жеке адамдар сатып алган кыймылсыз мүлктүн жана өз алдынча жана туруктуу чектелген заттык укуктардын жалпы аянты райондогу жеке менчиктеги аянттын 10%ынан ашпашы керек. Бул чек ар бир сатып алуучу үчүн эмес, райондогу бардык чет өлкөлүктөр үчүн жалпысынан эсептелет. Ага жеткенде ал райондо чет өлкөлүктөргө мындан ары сатуу жүргүзүлбөйт.
  • Бир адамга чек: чет элдик жеке адам өлкө боюнча 30 гектардан ашык сатып ала албайт. Президент бул көлөмдү эки эсеге чейин көбөйтө алат.

Мындан тышкары, аскердик тыюу салынган зоналарда, аскердик коопсуздук зоналарында, стратегиялык зоналарда жана атайын коопсуздук зоналарында чектөөлөр колдонулат. Бул зоналардын карталарын жана координаттарын Улуттук коргоо министрлиги жана Ички иштер министрлиги Тапу жана кадастр башкы дирекциясына (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, TKGM) берет, ал эми тапу операциялары ошонун негизинде жүргүзүлөт (35-берененин 5-бөлүгү). Иш жүзүндө тапу бөлүмү бул текшерүүнү сатууга арыз берилгенде жүргүзөт.

ТемаЭрежеУкуктук негиз
Ким сатып ала алатПрезидент белгилеген өлкөлөрдүн жарандары болгон чет элдик жеке адамдар№ 2644 Мыйзам, 35-берененин 1-бөлүгү
Район боюнча жалпы чекРайондогу жеке менчиктеги аянттын 10%ы№ 2644 Мыйзам, 35-берененин 1-бөлүгү
Бир адамга чекӨлкө боюнча 30 гектар (Президент эки эсе көбөйтө алат)№ 2644 Мыйзам, 35-берененин 1-бөлүгү
Курулбаган жерКурулуш долбоору 2 жылдын ичинде ыйгарым укуктуу министрликке тапшырылышы керек№ 2644 Мыйзам, 35-берененин 4-бөлүгү
Аскердик жана стратегиялык зоналарОперациялар координаттар боюнча жүргүзүлөт; зонага жараша сатып алууга тыюу салынышы мүмкүн№ 2644 Мыйзам, 35-берененин 5-бөлүгү
Бузуунун кесепетиБир жылга чейинки мөөнөттө тескелбесе, мүлк сатылып, түшкөн каражат ээсине төлөнөт№ 2644 Мыйзам, 35-берененин 6-бөлүгү
Чет өлкөдө түзүлгөн компанияАтайын мыйзамдар боюнча гана сатып ала алат№ 2644 Мыйзам, 35-берененин 2-бөлүгү
Чет элдик капиталы ≥50% болгон түрк компаниясыУставындагы иштер үчүн сатып ала алат; аскердик/коопсуздук зоналарында уруксат керек№ 2644 Мыйзам, 36-берене

Жер сатып алган чет өлкөлүк эмнеге көңүл буруусу керек?

Үстүндө имараты жок участокту (жерди же курулуш участогун) сатып алган чет элдик жеке адамдар жана чет өлкөдө түзүлгөн компаниялар анда ишке ашыра турган долбоорун эки жылдын ичинде ыйгарым укуктуу министрликке бекитүүгө тапшырышы керек (35-берененин 4-бөлүгү). Министрлик долбоорду башталуу жана аяктоо мөөнөттөрүн белгилөө менен бекитет; бекитилген долбоор тапу реестринин билдирүүлөр бөлүмүнө белгилөө үчүн тапу бөлүмүнө жөнөтүлөт, ал эми министрлик долбоордун өз убагында аякталышын көзөмөлдөйт.

Бузуунун оор кесепеттери бар. Мыйзамды бузуу менен сатылып алынган, сатып алуу максатына карама-каршы колдонулганы аныкталган, ал үчүн министрликке өз убагында арыз берилбеген же долбоору өз убагында аякталбаган мүлк, эгер ээси аны Финансы министрлиги (азыр Казына жана финансы министрлиги) белгилеген бир жылга чейинки мөөнөттө тескебесе, сатылып, акчага айландырылат жана түшкөн каражат ээсине төлөнөт (35-берененин 6-бөлүгү). Ушул эле эреже 35-берененин 1-бөлүгүндөгү чектерден ашыкча мурастык жол менен алынган мүлккө да колдонулат. Ошондуктан жер сатып алган чет өлкөлүктөр долбоорду жана графикти сатып алуудан мурун чечиши керек.

Чет элдик инвестор мүлккө компания аркылуу ээлик кыла алабы?

Эки башка жагдай бар жана натыйжалары ар башка:

1. Чет өлкөдө түзүлгөн компания. Өз өлкөсүнүн мыйзамдары боюнча түзүлгөн юридикалык жак статусу бар соода компаниялары Түркияда кыймылсыз мүлктү жана чектелген заттык укуктарды атайын мыйзамдардын алкагында гана сатып ала алышат (35-берененин 2-бөлүгү). Башка чет элдик юридикалык жактар (мисалы, фонддор же ассоциациялар) кыймылсыз мүлк сатып ала албайт. 35-берененин чектөөлөрү чет элдик компаниянын пайдасына ипотека белгилөөгө колдонулбайт.

2. Түркияда түзүлгөн чет элдик капиталдуу компания. Тапу жөнүндө мыйзамдын 36-беренесине ылайык, үлүштөрүнүн 50% же андан көбү чет элдик жеке адамдарга, чет элдик юридикалык жактарга же эл аралык уюмдарга таандык болгон, же башкаруунун көпчүлүгүн дайындоо же бошотуу укугу аларда болгон, Түркияда түзүлгөн компаниялар уставында көрсөтүлгөн иштерди жүргүзүү үчүн кыймылсыз мүлккө менчик укугун же чектелген заттык укуктарды сатып алып, пайдалана алышат. Түпкү чет элдик үлүш кыйыр ээлик аркылуу 50%га жеткенде, ошондой эле чет элдик инвестор мүлкү бар компаниянын үлүштөрүнүн 50% же андан көбүн сатып алганда да ушул эле эрежелер колдонулат (36-берененин 2-бөлүгү).

Бул компаниялардын аскердик тыюу салынган зоналардагы, аскердик коопсуздук зоналарындагы жана № 2565 Мыйзамдын 28-беренеси боюнча аныкталган зоналардагы сатып алуулары Башкы штабдын же ал ыйгарым укук берген командачылыктардын уруксатын талап кылат; атайын коопсуздук зоналарындагы сатып алуулар мүлк жайгашкан губернатордук мекеменин уруксатын талап кылат. Баалоо сатып алуу улуттук коопсуздукка шайкеш келээрине багытталат (36-берененин 3-бөлүгү). Ушундай жол менен алынган мүлктүн колдонулушун губернатордук мекемелер тапу жазууларынын негизинде мезгил-мезгили менен көзөмөлдөшөт (36-берененин 6-бөлүгү).

Чет элдик үлүшү 50%дан аз болгон чет элдик капиталдуу компанияларга жергиликтүү компаниялар менен бирдей эрежелер колдонулат (36-берененин 4-бөлүгү). 36-берене ошондой эле ипотекага, ипотеканы мажбурлап аткарууга, кошулуудан жана бөлүнүүдөн келип чыккан өткөрүп берүүлөргө же уюшкан өнөр жай зоналары, өнөр жай зоналары, технологияларды өнүктүрүү зоналары жана эркин зоналар сыяктуу атайын инвестициялык зоналардагы сатып алууларга колдонулбайт (36-берененин 5-бөлүгү). Караңыз: Түркияда компания ачуу, эркин зоналар жана технопарктар жана уюшкан өнөр жай зоналары боюнча колдонмолор.

Тапуну өткөрүп берүү кантип жүргүзүлөт?

Түркияда кыймылсыз мүлккө менчик укугу тапу бөлүмүндө түзүлгөн расмий акт жана тапу реестрине каттоо менен өтөт; нотариустун алдында түзүлгөн сатуу убадасы келишими өзүнөн өзү менчик укугун өткөрбөйт. Чет элдик сатып алуучу үчүн адаттагы жол-жобо:

  1. Укуктук текшерүү (due diligence). Тапу реестриндеги жазуу (ээси, ипотекалар, камакка алуулар, белгилер жана билдирүүлөр), шаар куруу абалы, пайдаланууга уруксат жана болсо кондоминиум же курулуш укугу (kat mülkiyeti / kat irtifakı) абалы текшерилет. Курулбаган жер үчүн 35-берененин 4-бөлүгүндөгү долбоор милдети өзүнчө бааланат.
  2. Салык номери. Чет элдик сатып алуучу операция жана жыйымды төлөө үчүн салык кеңсесинен салык номерин алат.
  3. Арыз. Сатууга арыз мүлк жайгашкан жердеги тапу бөлүмүнө берилет. Бөлүм сатып алуучунун жарандыгын, район боюнча жана бир адамга чектерди, ошондой эле аскердик/стратегиялык зоналарды текшерет. Талап кылынуучу документтердин тизмесин TKGM белгилейт жана ал өзгөрүшү мүмкүн; арыз берүүдөн мурун учурдагы тизмени тапу бөлүмүнөн тактаңыз.
  4. Жыйымдарды төлөө. Тапу жыйымы жана тапу бөлүмүнүн кызмат акысы төлөнөт.
  5. Расмий актыга кол коюу. Тараптар же алардын ишенимдүү өкүлдөрү тапу кызматкеринин алдында расмий актыга кол коюшат. Иш жүзүндө түрк тилин билбеген тарап үчүн котормочу талап кылынат. Чет өлкөдө берилген ишеним каттар апостиль же консулдук легалдаштыруу менен күбөлөндүрүлүшү жана ант берген котормочунун котормосу менен коштолушу керек.
  6. Каттоо. Кол коюлганда менчик укугу сатып алуучунун атына катталат жана жаңы тапу документи берилет.

Тапу жыйымы канча?

Жыйымдар жөнүндө № 492 Мыйзамга (Harçlar Kanunu) тиркелген (4) тарифтин 20/a пунктуна ылайык, кыймылсыз мүлктү акы төлөп өткөрүп берүүдө тапу жыйымы кыймылсыз мүлк салыгынын наркынан төмөн болбогон, көрсөтүлгөн өткөрүп берүү баасынын 2%ын (миңден 20) түзөт жана өткөрүп берүүчүдөн жана алуучудан өзүнчө алынат. Жыйымдар жөнүндө мыйзамдын 63-беренесине ылайык, кийин көрсөтүлгөн баа чындыкка дал келбегени аныкталса, айырмасына жыйым эсептелет жана салыктык жоготуу үчүн айып колдонулат.

Президент бул ченемди мүлктүн түрү, жаңы курулган турак жайды же иш жайын биринчи сатуу, көлөмү, жайгашкан жери жана салыктык наркы сыяктуу критерийлерге жараша эки эсеге чейин көбөйтө же ондон бирине чейин азайта алат. Ошондуктан операция жүргүзүлгөн күнү күчүндө турган ченемди тактоо керек. Сатып алуучу менен сатуучунун ортосундагы жыйымды ким төлөйт деген макулдашуу алардын ички мамилесин гана жөнгө салат.

Мүлккө ээлик кылуу кандай салыктарды жаратат?

Кыймылсыз мүлккө ээлик кылуу чет өлкөлүктөр үчүн да Түркиянын жарандары сыяктуу эле жыл сайын салык милдеттерин жаратат. Кыймылсыз мүлк салыгы жөнүндө № 1319 Мыйзамга (Emlak Vergisi Kanunu) ылайык, Түркиядагы имараттар имарат салыгына (1-берене), ал эми жерлер жана курулуш участоктору жер салыгына (12-берене) тартылат; экөө бирге кыймылсыз мүлк салыгы деп аталат. Мүлктү ижарага берүүдөн алынган киреше жана белгилүү бир шарттарда аны тескөөдөн алынган капиталдык пайда да киреше салыгы үчүн бааланат. Ченемдер жана бошотуулар мүлктүн түрүнө, жайгашкан жерине жана ээсинин салыктык абалына жараша өзгөргөндүктөн, чоо-жайы Түркиянын салык системасы боюнча колдонмодо берилген; конкреттүү операциядан мурун салык кеңешчисине же адвокатка кеңешүү сунушталат.

Мүлк сатып алуу жашоого же жарандыкка укук береби?

Мүлк сатып алуунун өзү жашоого укук бербейт, бирок эки маанилүү эшикти ачат:

  • Жашоого уруксат: Чет өлкөлүктөр жана эл аралык коргоо жөнүндө № 6458 Мыйзамдын (YUKK) 31-беренесинин 1(b)-бөлүгү Түркияда кыймылсыз мүлкү бар чет өлкөлүктөргө кыска мөөнөттүү жашоого уруксат берилиши мүмкүн экенин карайт. 31-берененин 6-бөлүгүнө ылайык, талапка жооп берген мүлктүн мүнөзүн жана наркын Ички иштер министрлиги белгилейт. Караңыз: Түркияда жашоого уруксат боюнча колдонмо.
  • Жарандык: Түркиянын жарандыгы жөнүндө мыйзамды колдонуу жобосунун 20-беренесинин 2(b)-бөлүгүнө ылайык, кондоминиум же курулуш укугу белгиленген, же үстүндө курулмасы бар курулуш участогу болгон кеминде 400 000 USD наркындагы кыймылсыз мүлктү сатып алуу жана тапу документине 3 жыл сатпоо тууралуу чектөө белгилөө жарандыкка өзгөчө тартипте арыз берүүгө мүмкүндүк берет. Чечим Президенттин каалоосу боюнча кабыл алынат. Караңыз: инвестиция аркылуу жарандык боюнча колдонмо.

Көп берилүүчү суроолор

Чет өлкөлүктөр Түркияда үй сатып ала алабы?

Ооба. Президент белгилеген өлкөлөрдүн жарандары болгон чет элдик жеке адамдар Тапу жөнүндө мыйзамдын 35-беренесиндеги чектөөлөрдү сактоо менен үйлөрдү, коммерциялык жайларды, участокторду жана жерлерди сатып ала алышат. Жалпы сатып алуулар райондогу жеке менчиктеги жердин 10%ынан же бир адамга өлкө боюнча 30 гектардан ашпашы керек, ал эми аскердик жана стратегиялык зоналарда кошумча чектөөлөр колдонулат.

Мүлк чет өлкөлүккө сатылганда кандай текшерүүлөр жүргүзүлөт?

Тапу бөлүмү сатып алуучунун өлкөсү сатып алууга уруксат берилген өлкөлөрдүн катарында барбы, район боюнча 10% жана бир адамга 30 гектар чектери сакталганбы жана мүлк аскердик тыюу салынган, коопсуздук, стратегиялык же атайын коопсуздук зонасында жайгашпаганбы, текшерет. Бул зоналардын координаттарын министрликтер TKGMге берет жана операциялар ошого жараша жүргүзүлөт.

Чет элдик катышуучулары бар түрк компаниясы турак жай сатып ала алабы?

Чет элдик капиталы 50% же андан көп болгон, Түркияда түзүлгөн компаниялар Тапу жөнүндө мыйзамдын 36-беренесине ылайык кыймылсыз мүлктү уставында саналган иштерди жүргүзүү үчүн гана сатып ала алышат, ал эми аскердик жана атайын коопсуздук зоналарындагы сатып алуулар уруксатты талап кылат. Чет элдик үлүш 50%дан аз болсо, компанияга жергиликтүү компаниялар менен бирдей эрежелер колдонулат.

Жер сатып алган чет өлкөлүктүн атайын милдети барбы?

Ооба. Курулбаган мүлктү сатып алган чет элдик жеке адамдар жана чет өлкөдө түзүлгөн компаниялар курулуш долбоорун эки жылдын ичинде ыйгарым укуктуу министрликке бекитүүгө тапшырышы керек. Арыз өз убагында берилбесе же долбоор графикке ылайык аякталбаса, ээси аны бир жылга чейинки мөөнөттө тескебесе, мүлк сатылып, акчага айландырылат.

Тапу жыйымын ким төлөйт жана ал канча?

Жыйымдар жөнүндө мыйзамдын (4) тарифине ылайык, тапу жыйымы кыймылсыз мүлк салыгынын наркынан төмөн болбогон көрсөтүлгөн сатуу баасынын 2%ын түзөт жана сатып алуучудан да, сатуучудан да өзүнчө алынат. Президент ченемди өзгөртө алгандыктан, операция күнүндөгү ченемди тактоо керек. Тараптар чыгымды ким көтөрөрүн өз ара макулдаша алышат.

Түркияда үй сатып алуу жашоого уруксат береби?

Кыймылсыз мүлккө ээлик кылуу № 6458 Мыйзамдын 31-беренесинин 1(b)-бөлүгү боюнча кыска мөөнөттүү жашоого уруксатка арыз берүүнүн негизи болуп саналат, бирок уруксат автоматтык түрдө берилбейт жана мүлк министрлик белгилеген мүнөз жана нарк талаптарына жооп бериши керек. Кеминде 400 000 USD наркындагы мүлк жана 3 жыл сатпоо белгиси менен жарандыкка да арыз берүүгө болот.

Булактар

  • Тапу жөнүндө № 2644 Мыйзам, 35 жана 36-беренелер (mevzuat.gov.tr)
  • Жыйымдар жөнүндө № 492 Мыйзам, 63-берене жана (4) тариф, 20/a пункту
  • Кыймылсыз мүлк салыгы жөнүндө № 1319 Мыйзам, 1 жана 12-беренелер
  • Түркиянын жарандыгы жөнүндө № 5901 Мыйзам, 12 жана 28-беренелер
  • Түркиянын жарандыгы жөнүндө мыйзамды колдонуу жобосу, 20-берененин 2(b)-бөлүгү
  • Чет өлкөлүктөр жана эл аралык коргоо жөнүндө № 6458 Мыйзам, 31-берене
  • Аскердик тыюу салынган зоналар жана коопсуздук зоналары жөнүндө № 2565 Мыйзам
Укуктук эскертүүБул бет жалпы маалымат үчүн гана берилет жана юридикалык кеңеш болуп саналбайт. Түркиянын мыйзамдары тез-тез өзгөрөт: чечим кабыл алуудан мурун иштеп турган ченемди текшерип, өз жагдайыңызды тажрыйбалуу юрист менен талкуулаңыз. Суроолор: [email protected]

Сунуш суроо

Инвестицияңызды кыскача сүрөттөп бериңиз. Иштин көлөмү, акы эсептөө ыкмасы жана мөөнөттөрү көрсөтүлгөн жазуу жүзүндөгү сунуш электрондук почтаңызга жөнөтүлөт.

WhatsApp аркылуу жазуу[email protected]