Turkiyada chet elliklar uchun ishlash ruxsatnomasi: turlari, muddatlari, ariza berish va Turkuaz karta

Muallif: Advokat Emre Jan SepetchiYangilangan: 9 daqiqa oʻqish

Qisqacha

Chet elliklar Turkiyada ishlash ruxsatnomasisiz ishlay olmaydi va ishga olinishi mumkin emas (Xalqaro ishchi kuchi toʻgʻrisidagi 6735-son Qonun, 6-modda). Birinchi ruxsatnoma koʻpi bilan 1 yilga beriladi; xuddi shu ish beruvchi bilan birinchi uzaytirish koʻpi bilan 2 yilga, keyingi uzaytirishlar koʻpi bilan 3 yilga (10-modda). Malakali chet elliklar Turkuaz kartani olishi mumkin, uning dastlabki 3 yili oʻtish davri hisoblanadi (11-modda). Arizalar Turkiya ichidan Mehnat va ijtimoiy taʼminot vazirligiga elektron tarzda yoki chet elda Turkiya elchixonasi yoki bosh konsulligiga beriladi; amaldagi ishlash ruxsatnomasi yashash uchun ruxsatnoma hisoblanadi (6458-son Qonun, 27-modda).

Chet elliklar Turkiyada ishlash ruxsatnomasisiz ishlashi mumkinmi?

Yoʻq. Xalqaro ishchi kuchi toʻgʻrisidagi 6735-son Qonunning 6-moddasiga koʻra Qonun qamrovidagi chet elliklar Turkiyada ishlash ruxsatnomasisiz ishlay olmaydi va ishga olinishi mumkin emas. Taqiq chet el fuqarosini ham, ish beruvchini ham bogʻlaydi. Ishlash ruxsatnomalari Qonunning 4-moddasida belgilangan xalqaro ishchi kuchi siyosati asosida Mehnat va ijtimoiy taʼminot vazirligi (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) tomonidan beriladi; arizalarni vazirlikning Xalqaro ishchi kuchi bosh boshqarmasi koʻrib chiqadi.

Ikkita muhim istisno bor. Boshqa qonunlar yoki Turkiya ishtirok etgan ikki tomonlama yoki koʻp tomonlama xalqaro shartnomalarga koʻra ruxsatnomasiz ishlashi mumkin boʻlgan chet elliklar shunday qila oladi (6/3-modda). Bundan tashqari, Turkiya fuqaroligi toʻgʻrisidagi 5901-son Qonunning 28-moddasi qamrovidagi shaxslarning (ruxsat bilan fuqarolikdan chiqqan tugʻma Turkiya fuqarolari va ularning avlodlari) ishlash huquqi saqlanadi (6/4-modda).

Xorijiy investorlar uchun amaliy oqibat shunday: Turkiyada kompaniya ochish sizga aksiyadorlik huquqlarini beradi, biroq kompaniyada haqiqatan ishlash, uni boshqarish yoki undan ish haqi olish odatda alohida ishlash ruxsatnomasini talab qiladi.

Turkiyada ishlash ruxsatnomasining qanday turlari bor?

6735-son Qonun toʻrtta asosiy ruxsatnoma turini tartibga soladi: muddatli ishlash ruxsatnomasi, muddatsiz ishlash ruxsatnomasi, mustaqil ishlash ruxsatnomasi va Turkuaz karta (Turkuaz Kart). Quyidagi jadvalda muddatlar va asosiy shartlar umumlashtirilgan.

Ruxsatnoma turiKimga beriladiMuddatiHuquqiy asos
Muddatli ishlash ruxsatnomasi (birinchi ariza)Muayyan ish beruvchining muayyan ish joyida (yoki shu faoliyat yoʻnalishidagi ish joylarida) muayyan ishni bajaradigan chet ellikKoʻpi bilan 1 yil; mehnat shartnomasi muddatidan oshmasligi kerak6735-son Qonun, 10/1-modda
Muddatli ishlash ruxsatnomasi (uzaytirish)Xuddi shu ish beruvchi bilan ishlashni davom ettirayotgan chet ellikBirinchi uzaytirishda koʻpi bilan 2 yil, keyingilarida koʻpi bilan 3 yil6735-son Qonun, 10/2-modda
Muddatsiz ishlash ruxsatnomasiUzoq muddatli yashash ruxsatnomasiga yoki kamida 8 yillik qonuniy ishlash ruxsatnomasiga ega chet ellikMuddatsiz6735-son Qonun, 10/3-4-modda
Mustaqil ishlash ruxsatnomasiBoshqa qonunlarda belgilangan maxsus shartlarga javob beradigan mutaxassislarMuddatli; 10-moddadagi muddat cheklovlariga boʻysunmaydi6735-son Qonun, 10/6-8-modda
Turkuaz kartaTaʼlim, tajriba, fan va texnologiyaga qoʻshgan hissa yoki investitsiya taʼsiri jihatidan malakali chet elliklarDastlabki 3 yil oʻtish davri, keyin muddatsiz6735-son Qonun, 11-modda
Malakali ishchi kuchi / malakali investor ruxsatnomasiQoʻllash nizomining 32-moddasi mezonlariga javob beradigan chet elliklarKoʻpi bilan 5 yilQoʻllash nizomi, 32/6-modda

Boshqa ish beruvchida ishlash uchun ariza muddat maqsadlarida birinchi ariza sifatida qaraladi (10/2-modda). Boshqacha aytganda, ish beruvchining oʻzgarishi bir yillik chegarani qaytadan boshlaydi.

Muddatsiz ishlash ruxsatnomasi qanday huquqlarni beradi?

Turkiyada uzoq muddatli yashash ruxsatnomasiga ega yoki kamida sakkiz yillik qonuniy ishlash ruxsatnomasiga ega chet elliklar muddatsiz ishlash ruxsatnomasi uchun ariza berishi mumkin; biroq shartlarga javob berish mutlaq huquq bermaydi (10/3-modda), maʼmuriyat ixtiyoriy qaror qabul qilish vakolatini saqlab qoladi.

Muddatsiz ishlash ruxsatnomasi egasi uzoq muddatli yashash ruxsatnomasi beradigan barcha huquqlardan foydalanadi. Maxsus qonunlar va olingan ijtimoiy taʼminot huquqlariga rioya qilgan holda u Turkiya fuqarolariga berilgan huquqlardan foydalanadi, biroq saylash, saylanish va davlat xizmatiga kirish huquqiga ega emas hamda harbiy xizmat majburiyati yoʻq (10/4-modda).

Turkiya Turkuaz kartasi nima va uni kim olishi mumkin?

Turkuaz karta — malakali chet elliklarni jalb qilish uchun moʻljallangan maxsus ruxsatnoma; u muddatsiz ishlash ruxsatnomasi huquqlarini beradi (11/4-modda). Baholashda arizachining taʼlim darajasi, kasbiy tajribasi, fan va texnologiyaga qoʻshgan hissasi, Turkiyadagi faoliyati yoki investitsiyasining milliy iqtisodiyot va bandlikka taʼsiri hamda Xalqaro ishchi kuchi siyosati maslahat kengashining tavsiyalari hisobga olinadi (11/1-modda).

Qonun malakali chet elliklarni quyidagicha belgilaydi (11/5-modda): xalqaro miqyosda tan olingan ilmiy ishlarga ega shaxslar; Turkiya uchun strategik deb hisoblangan fan, sanoat yoki texnologiya sohasida ajralib turadigan shaxslar; eksport, bandlik yoki investitsiya salohiyati orqali milliy iqtisodiyotga sezilarli hissa qoʻshadigan yoki qoʻshishi kutilayotgan shaxslar.

Turkuaz karta quyidagicha ishlaydi:

  1. Oʻtish davri. Karta dastlabki uch yili oʻtish davri sifatida beriladi. Bu davrda vazirlik ish beruvchidan yoki chet ellikdan faoliyat haqida maʼlumot va hujjatlar soʻrashi mumkin (11/2-modda).
  2. Muddatsiz kartaga aylantirish. Oʻtish davri belgisini olib tashlash uchun ariza davr tugashidan 180 kun oldindan boshlab va har holda u tugagunga qadar berilishi kerak. Kechikkan ariza rad etiladi va karta oʻz kuchini yoʻqotadi (11/2-modda).
  3. Oila. Karta egasining turmush oʻrtogʻi va qaramogʻidagi farzandlariga Turkuaz karta egasining qarindoshi ekanligini koʻrsatuvchi hujjat beriladi, u yashash uchun ruxsatnoma oʻrnini bosadi (11/3-modda).

Turkuaz karta egalari va ularning oila aʼzolari 5901-son Qonunning 12/1-b-moddasiga koʻra Turkiya fuqaroligini istisno tartibida olishi mumkin boʻlgan shaxslar qatoriga ham kiradi. Investitsiya orqali Turkiya fuqaroligi haqidagi qoʻllanmaga qarang.

Xorijiy aksiyador-rahbarlar ishlash ruxsatnomasini olishi mumkinmi?

Ha. 6735-son Qonunning 10/5-moddasiga koʻra Turkiya Savdo kodeksi, 6102-son boʻyicha tashkil etilgan kompaniyalardagi quyidagi shaxslar ishlash ruxsatnomasi olib Turkiyada ishlashi mumkin:

  • masʼuliyati cheklangan jamiyatning (Ltd. Şti.) sherik-direktori,
  • aksiyadorlik jamiyatining (A.Ş.) aksiyador boʻlgan direktorlar kengashi aʼzosi,
  • aksiyalar bilan kommandit shirkatning boshqaruvchi toʻliq sherigi.

Ushbu qoida xorijiy investorning oʻz kompaniyasida rahbar sifatida ishlashi uchun huquqiy asos hisoblanadi. Kompaniyada hech qanday vazifa olmasdan faqat ulushga ega boʻlgan chet ellikka ruxsatnoma kerak emas; u boshqaruv vazifasini olib, haqiqatan ishlay boshlaganda ruxsatnoma talab etiladi.

Qoʻllash nizomining 32/2-moddasi malakali investor deb tan olinishi uchun bir qator mezonlardan kamida uchtasi bajarilishini yoki koʻpi bilan ikki yil ichida bajarish majburiyati olinishini talab qiladi. Ular orasida belgilangan chegaralardan yuqori investitsiya kapitali va yillik eksport, kamida oʻnta Turkiya fuqarosini bevosita va doimiy ishga olish, strategik tarmoqqa investitsiya, ilmiy-tadqiqot yoki dizayn markazini tashkil etish va ustuvor mintaqaga investitsiya bor. Nizomdagi TRYdagi chegaralar har yili qayta baholash koeffitsienti boʻyicha oshirilgani sababli (32/5-modda), ariza yilida qoʻllanadigan summani vazirlikdan aniqlash kerak. Koʻp aksiyadorli investitsiyalarda bu summalar chet ellikning ulushiga mutanosib ravishda hisoblanadi (32/3-modda).

Turkiyada ishlash ruxsatnomasi uchun ariza qanday va qayerga beriladi?

Ariza berish yoʻli chet ellik qayerda ekanligiga bogʻliq (6735-son Qonun, 7/1-modda; Qoʻllash nizomi, 15-modda):

  • Chet eldan: chet ellik fuqarosi boʻlgan yoki qonuniy yashayotgan mamlakatdagi Turkiya elchixonasi yoki bosh konsulligiga. Muassasa arizani oʻz fikri va bahosi bilan birga vazirlikka yuboradi.
  • Turkiya ichidan: elektron ariza tizimi (e-İzin) orqali bevosita vazirlikka. Mamlakat ichidan berilgan arizalarda chet ellik Bosh boshqarma belgilagan istisnolardan tashqari kamida olti oy amal qiladigan yashash ruxsatnomasiga ega boʻlishi kerak (Nizom, 15/4-modda).
  • Vakolatli vositachi: arizalar vakolatli vositachi tashkilot orqali ham berilishi mumkin (7/2-modda).

Kiritiladigan maʼlumotlar va yuklanadigan hujjatlarni Bosh boshqarma belgilaydi va oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi (Nizom, 15/8-modda). Bosh boshqarma asl nusxalar yoki tasdiqlangan nusxalarni soʻrashi va hujjatlarni qayta tarjima qildirishi mumkin (15/7-modda).

Qonuniy muddatlar quyidagicha:

  1. Yetishmayotgan hujjatlar: hujjatlar toʻliq boʻlmasa, koʻrib chiqish toʻxtatiladi; fors-major rasmiy organ tomonidan tasdiqlanmagan boʻlsa, toʻxtatish 30 kundan oshmasligi kerak. Muddat oxirigacha toʻldirilmagan arizalar rad etiladi (7/7-modda).
  2. Qaror: belgilangan tartibda berilgan, hujjatlari toʻliq arizalar 30 kun ichida hal qilinadi (7/8-modda).
  3. Uzaytirish: uzaytirish arizasi ruxsatnoma muddati tugashidan 60 kun oldindan boshlab va har holda muddat tugagunga qadar berilishi kerak; kechikkan uzaytirish arizalari rad etiladi (7/3-modda).

Kasbiy malaka talab qiladigan sogʻliqni saqlash va taʼlim xizmatlari uchun tegishli vazirlikning oldindan ruxsati majburiy, universitetlardagi akademik xodimlar uchun esa Oliy taʼlim kengashining (YÖK) oldindan ruxsati talab etiladi (8-modda). Ilmiy-tadqiqot markazi sertifikatiga ega kompaniyalarda ilmiy-tadqiqot xodimi sifatida ishlaydigan chet elliklar uchun Sanoat va texnologiyalar vazirligining ijobiy xulosasi talab qilinadi (8/6-modda).

Arizalarni baholashda qanday mezonlar qoʻllanadi?

Arizalar xalqaro ishchi kuchi siyosatiga muvofiq baholanadi (7/4-modda), baholash mezonlari va ball tizimini vazirlik belgilaydi (7/6-modda). Qoʻllash nizomining 22-moddasiga koʻra mezonlarda quyidagilar hisobga olinadi:

  • chet ellikning taʼlimi, lavozimi, kasbiy bilim va tajribasi hamda ularning vazifa, ish haqi va tillarga mosligi;
  • ish beruvchining toʻlangan kapitali, oʻz kapitali, yalpi savdosi, eksport va investitsiya hajmi, tarmogʻi, umumiy bandligi va turk va xorijiy xodimlar nisbati;
  • mehnat bozori tahlillari, milliy xavfsizlik, oʻzaro munosabat (reciprocity) va xalqaro shartnomalar;
  • Turkiyada xuddi shunday malakali shaxs mavjudligi haqida Turkiya bandlik agentligi (İŞKUR) maʼlumotlari.

Bosh boshqarma bu mezonlar va ball tizimlarini olti oylik davrlarda yangilaydi va veb-saytida eʼlon qiladi (22/3-modda). Shu sababli "har bir chet ellikka toʻgʻri keladigan turk xodimlar soni" yoki minimal kapital kabi aniq chegaralar Nizomning oʻzida emas, Bosh boshqarma eʼlon qilgan amaldagi mezonlarda boʻladi va ariza sanasida tekshirilishi kerak. Ota-onasi yoki farzandi Turkiya fuqarosi boʻlgan va tegishli organlar maʼlum qilgan malakali investorlar kabi ayrim chet elliklarning arizalari baholash mezonlaridan ozod qilinishi mumkin (22/4-modda).

Ariza qanday asoslarda rad etiladi?

6735-son Qonunning 9-moddasiga koʻra ariza quyidagi hollarda rad etiladi: u xalqaro ishchi kuchi siyosatiga mos kelmasa; yolgʻon yoki chalgʻituvchi maʼlumot yoki hujjatlarga asoslansa; chet ellikni ishga olish uchun asos yetarli boʻlmasa; ish boshqa qonunlarga koʻra Turkiya fuqarolari uchun ajratilgan boʻlsa; chet ellik talab qilinadigan malakaga ega boʻlmasa; vazirlik mezonlari bajarilmasa; Ichki ishlar vazirligi chet ellik haqida 6458-son Qonunning 7, 15 va 54-moddalari boʻyicha xabar bersa; jamoat tartibi, xavfsizlik yoki sogʻliq bilan bogʻliq xavotirlar boʻlsa; chet ellik Turkiya tan olmaydigan yoki diplomatik munosabatlari boʻlmagan mamlakat fuqarosi boʻlsa (Tashqi ishlar vazirligi rozilik bermasa); yoki ariza kechiktirilgan yoxud toʻliq emas holda qolsa.

Qaysi chet elliklarga istisno berilishi mumkin?

6735-son Qonunning 16-moddasi vazirlikka xalqaro ishchi kuchi siyosatiga muvofiq ayrim chet elliklarga Qonunning 7, 9 va 10-moddalarini qoʻllashdan istisno berish vakolatini beradi. Bu avtomatik ozod qilish emas, balki ixtiyoriy vakolatdir. Toifalar orasida malakali ishchilar va malakali investorlar, ish beruvchisi tomonidan Turkiyadagi muddatli loyihada ishlatiladigan shaxslar, shunday deb maʼlum qilingan turk millatiga mansub shaxslar, Shimoliy Kipr Turk Respublikasi (KKTC) fuqarolari, Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar fuqarolari, Turkiya fuqarosiga turmushga chiqqan/uylangan va Turkiyada nikohda yashayotgan shaxslar, ilmiy, madaniy, badiiy yoki sport maqsadlarida kelgan xalqaro miqyosda taniqli shaxslar hamda transchegaraviy xizmat koʻrsatuvchilar bor.

Ishlash ruxsatnomasi yashash ruxsatnomasi oʻrnini bosadimi?

Ha. Chet el fuqarolari va xalqaro himoya toʻgʻrisidagi 6458-son Qonunning (YUKK) 27/1-moddasiga koʻra amaldagi ishlash ruxsatnomasi yashash uchun ruxsatnoma hisoblanadi. Shu sababli ishlash ruxsatnomasiga ega chet ellikka alohida yashash ruxsatnomasi kerak emas. Ishlash ruxsatnomasini berish yoki uzaytirish uchun chet ellik 6458-son Qonunning 7-moddasi (Turkiyaga kirishi rad etiladigan chet elliklar) qamroviga tushmasligi kerak (27/2-modda). Ishlash ruxsatnomasi egasining oila aʼzolari oilaviy yashash ruxsatnomasi uchun ariza berishi mumkin; Turkiyada yashash uchun ruxsatnoma haqidagi qoʻllanmaga qarang. Ishni boshlagandan keyingi ijtimoiy taʼminot va mehnat shartnomasi majburiyatlari uchun Turkiya mehnat huquqi sahifasiga qarang.

Koʻp beriladigan savollar

Turkiyada birinchi ishlash ruxsatnomasi qancha muddat amal qiladi?

Birinchi arizada ishlash ruxsatnomasi koʻpi bilan bir yilga beriladi va mehnat shartnomasi muddatidan oshmasligi kerak (6735-son Qonun, 10/1-modda). Xuddi shu ish beruvchi bilan birinchi uzaytirish koʻpi bilan ikki yilga, keyingi uzaytirishlar koʻpi bilan uch yilga berilishi mumkin. Ish beruvchi oʻzgarsa, ariza yana birinchi ariza sifatida qaraladi va bir yillik chegara qoʻllanadi.

Turkuaz karta va muddatsiz ishlash ruxsatnomasining farqi nimada?

Muddatsiz ishlash ruxsatnomasi uzoq muddatli yashash ruxsatnomasini yoki kamida sakkiz yillik qonuniy ishlash ruxsatnomasini talab qiladi. Turkuaz karta malakali chet elliklarga bunday kutish muddatisiz beriladi; dastlabki uch yil oʻtish davri boʻlib, egasi davr tugashidan 180 kun oldindan ariza bersa, karta muddatsiz boʻladi. Egalar muddatsiz ishlash ruxsatnomasi huquqlaridan foydalanadi, turmush oʻrtogʻi va farzandlariga esa yashash ruxsatnomasi oʻrnini bosuvchi hujjat beriladi.

Oʻz kompaniyamda direktor sifatida ishlash uchun ruxsatnoma kerakmi?

Ha, agar kompaniyada haqiqatan rahbar sifatida ishlasangiz. 6735-son Qonunning 10/5-moddasi masʼuliyati cheklangan jamiyatning sherik-direktori, aksiyadorlik jamiyatining aksiyador boʻlgan direktorlar kengashi aʼzosi va aksiyalar bilan kommandit shirkatning boshqaruvchi toʻliq sherigiga ishlash ruxsatnomasi olib ishlashga aniq ruxsat beradi. Faqat ulushga ega boʻlish ruxsatnomani talab qilmaydi.

Turkiyada ishlash ruxsatnomasi arizasi qancha vaqt koʻrib chiqiladi?

Qonunga koʻra maʼlumotlari va hujjatlari toʻliq arizalar oʻttiz kun ichida hal qilinadi (6735-son Qonun, 7/8-modda). Hujjatlar yetishmasa, koʻrib chiqish toʻxtatiladi va fors-major tasdiqlanmagan boʻlsa, kamchiliklar oʻttiz kun ichida bartaraf etilishi kerak; aks holda ariza rad etiladi. Sogʻliqni saqlash, taʼlim va universitet lavozimlari kabi oldindan ruxsat talab qilinadigan ishlarda alohida oldindan ruxsat bosqichi tufayli muddat uzoqroq boʻlishi mumkin.

Ishlash ruxsatnomasi boʻlsa, alohida yashash ruxsatnomasi kerakmi?

Yoʻq. 6458-son Qonunning 27/1-moddasiga koʻra amaldagi ishlash ruxsatnomasi yashash uchun ruxsatnoma hisoblanadi, shuning uchun uning egasi ruxsatnoma muddati davomida alohida yashash ruxsatnomasisiz Turkiyada boʻlishi mumkin. Biroq birinchi ishlash ruxsatnomasi arizasini Turkiya ichidan berish uchun chet ellik, Bosh boshqarma belgilagan istisnolardan tashqari, odatda kamida olti oy amal qiladigan yashash ruxsatnomasiga ega boʻlishi kerak.

Ishlash ruxsatnomasini uzaytirish uchun ariza qachon beriladi?

Uzaytirish arizasi ruxsatnoma muddati tugashidan oltmish kun oldindan boshlab va har holda muddat tugagunga qadar berilishi kerak (6735-son Qonun, 7/3-modda). Muddat tugagandan keyin berilgan uzaytirish arizalari rad etiladi va chet ellik birinchi ariza bilan qaytadan boshlashi kerak boʻladi. Rahbarlar va asosiy xodimlar uchun taqvimni oldindan yaxshi rejalashtirish lozim.

Manbalar

  • Xalqaro ishchi kuchi toʻgʻrisidagi 6735-son Qonun, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 16-moddalar (mevzuat.gov.tr)
  • Xalqaro ishchi kuchi toʻgʻrisidagi qonunni qoʻllash nizomi (Rasmiy gazeta, 02.02.2022), 4, 15, 22, 32-moddalar
  • Chet el fuqarolari va xalqaro himoya toʻgʻrisidagi 6458-son Qonun (YUKK), 27-modda
  • Turkiya fuqaroligi toʻgʻrisidagi 5901-son Qonun, 12/1-b-modda
  • Toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar toʻgʻrisidagi 4875-son Qonun, 3/g-modda
Huquqiy ogohlantirishUshbu sahifa faqat umumiy maʼlumot uchun moʻljallangan va yuridik maslahat hisoblanmaydi. Turkiya qonunchiligi tez-tez oʻzgaradi: qaror qabul qilishdan oldin amaldagi normani tekshiring va oʻz vaziyatingizni malakali yurist bilan muhokama qiling. Savollar: [email protected]

Taklif soʻrash

Investitsiyangizni qisqacha tavsiflang. Ish hajmi, haq hisoblash usuli va muddatlar koʻrsatilgan yozma taklif elektron pochtangizga yuboriladi.

WhatsApp orqali yozish[email protected]